Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem
Obiekt zabytkowy nr rej. 1251/81 z 23.09.1981
Ilustracja
Hala główna sławkowskiej walcowni (styczeń 2009)
Państwo  Polska
Miejscowość Sławków
Rozpoczęcie budowy 1825
Ukończenie budowy 1826
Ważniejsze przebudowy 1833, 1870
Pierwszy właściciel Skarb Państwa (Królestwo Kongresowe)
Położenie na mapie Sławkowa
Mapa lokalizacyjna Sławkowa
Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem
Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem
Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem
Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem
Ziemia50°17′50″N 19°23′53″E/50,297222 19,398056

Zakład Walcowni i Giserni pod Sławkowem, potocznie nazywany „walcownią sławkowską”. to historyczny zakład walcowniczo-odlewniczy w Sławkowie, w Zagłębiu Dąbrowskim. Działał od 1826 do 1888. Powstał w 1825–1826 nad Białą Przemszą jako inwestycja rządowa. Podlegał początkowo dozorstwu olkusko-siewierskiemu (do 1833), następnie Zachodniemu OKręgowi Górniczemu. Zawiadowca walcowni należał w dozorstwie olkusko-siewierskim do grona asesorów z głosem doradczym[1]. Walcownia była drugim po walcowni w Białogonie tego typu zakładem w Królestwie Polskim. Sama walcownia wraz z gisernią (odlewnią) zlokalizowane zostały według ówczesnych granic administracyjnych na terenie gminy Bolesław. Zarząd znajdował się w Sławkowie. Gmach walcowni usytuowano nad kanałem o szerokości 6 m i długości 500 m, którym dostarczano wodę poruszającą koło napędzające 2 walce. Walcownia rozbudowywana była z inicjatywy Banku Polskiego w 1833, ponownie ok. 1870. Ostatecznie pracowały w niej 3 koła, z których każde napędzało po 2 walce[2]. Zakład miał pierwotnie połączenie wodne z portem rzecznym w Niwce, dokąd do 1831 spławiano blachę i odlewy[3]. W 1841 przerabiał 1/3 cynku pochodzącego z hut rządowych w Królestwie Polskim, wytwarzając z niego blachę cynową, przede wszystkim dla pokryć dachowych[4]. Drugą specjalizacją zakładu była produkcja wielkogabarytowych odlewów żelaznych[2]. Z czasem powstało obok niego osiedle robotnicze „Walcownia”. Zakład zamknięto w 1888. Przyczyną zaprzestania produkcji był rozwój walcownictwa w bezpośredniej bliskości hut, na terenie dzisiejszej Dąbrowy Górniczej i Będzina. Pod koniec swego istnienia zakład dawał zatrudnienie 136 robotnikom i produkował za 120 tys. rubli rocznie[5]. Osiedle „Walcownia” liczyło wtedy 61 domów (w tym 30 murowanych) oraz 626 mieszkańców i dysponowało 7 morgami ziemi włościańskiej[5].

Obiekt wpisany do rejestru zabytków pod nr. 1251/81 z 23.09.1981. W jego skład wchodzą:

  1. budynek dawnej hali głównej walcowni blach cynkowych,
  2. budynek dawnego magazynu (obecnie mieszkalny) oraz
  3. budynek mieszkalny.

W skład całości założenia wchodzą również pozostałości dawnego systemu napędowego w postaci kanału dopływowego i odpływowego wraz z resztkami śluz na Białej Przemszy.

Galeria obrazów[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. A. J. Wójcik, Zachodni Okręg Górniczy. Studia z dziejów geologii i górnictwa w Królestwie Polskim, Warszawa 2008, s. 46.
  2. a b Z. Matuszczyk, W czasach niewoli narodowej, w: F. Kiryk (red.), Dzieje Sławkowa, Kraków 2001, s. 279.
  3. Z. Matuszczyk, W czasach niewoli narodowej, w: F. Kiryk (red.), Dzieje Sławkowa, Kraków 2001, s. 278.
  4. H. Łabęcki: Górnictwo w Polsce. Opis kopalnictwa i hutnictwa polskiego pod względem technicznym, historyczno-statystycznym i prawnym, t. I, Warszawa 1841, s. 537.
  5. a b Sławków w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochacze. Warszawa 1889.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. H. Łabęcki: Górnictwo w Polsce. Opis kopalnictwa i hutnictwa polskiego pod względem technicznym, historyczno-statystycznym i prawnym, t. I, Warszawa 1841, s. 533–534.
  2. Sławków w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochacze. Warszawa 1889.
  3. Z. Matuszczyk: W czasach niewoli narodowej, w: F. Kiryk (red.), Dzieje Sławkowa, Kraków 2001, ​ISBN 83-87345-47-4​, s. 277 i n.
  4. A. J. Wójcik, Zachodni Okręg Górniczy. Studia z dziejów geologii i górnictwa w Królestwie Polskim, Warszawa 2008.