Zofia Łoś

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zofia Augusta Łoś z d. Rostworowska
Data urodzenia 19 czerwca 1900
Data i miejsce śmierci 4 marca 1962
Rokitnica
Przyczyna śmierci Udar mózgu
Miejsce spoczynku Rokitnica
Zawód, zajęcie dziennikarka, sekretarka
Miejsce zamieszkania Torskie, Lwów, Rokitnica
Narodowość Polska
Edukacja Zakład naukowo-wychowawczy SS. Niepokalanego Poczęcia N.M.P w Jazłowcu
Pracodawca Akademia Lekarska w Rokitnicy Bytomskiej
Majątek majątek ziemski Torskie 836 ha (do 1939 r.)
Wyznanie rzymskokatolickie
Rodzice Władysław Rostworowski i Zofia z d. Siemiginowska
Małżeństwo Zygmunt Łoś
Dzieci Władysław Maria Michał (Michel de Los), Jerzy Maria Michał
Krewni i powinowaci Paweł Popiel (1807-1892), Oktaw Pietruski, Włodzimierz Siemiginowski, Karol Hubert Rostworowski, Kazimierz Dux

Zofia Łoś, Zofia Augusta z Rostworowskich hr. Łosiowa h. Nałęcz (ur. 19 czerwca 1900, zm. 4 marca 1962 w Rokitnicy) – polska właścicielka ziemska, dziedziczka majątku Torskie. Działaczka gospodarcza, samorządowa i społeczna. Wydawca i dziennikarka. Wnuczka Włodzimierza Siemiginowskiego, matka matematyka Jerzego Łosia.

Była wychowanką zakładu naukowo-wychowawczego SS. Niepokalanek w Jazłowcu[1].

W 1916 r., w wieku lat szesnastu, wyszła za mąż za dwudziestodziewięcioletniego dr. praw, hr. Zygmunta Łosia, który zginął w 1936 r. w katastrofie samolotu pod Suścem. Miała z nim dwóch synów – późniejszego matematyka Jerzego, oraz Władysława, który przebywając od 17 września 1939 r. na emigracji, zamieszkał we Francji, gdzie zmienił nazwisko na Michel de Los.

Działalność gospodarcza[edytuj | edytuj kod]

W 1919 r. Zofia Łosiowa otrzymała majątek w Torskiem na Podolu (dawniej własność rodziny Siemiginowskich) od swojej babki Felicji z domu Jordan-Stojowskiej, wdowie po Włodzimierzu Siemiginowskim[2].

W latach trzydziestych w celu zwiększenia opłacalności upraw dążyła do zmniejszenia powierzchni majątku i przestawienia go z produkcji przede wszystkim rolnej na sadownictwo i winikulturę. W ramach tego stała się jedną z inicjatorek upraw na Podolu winnej latorośli celem produkcji rodzimych win[3]. Propagowała też w swoich publikacjach krajową uprawę winorośli na wina[4].

Praca społeczna[edytuj | edytuj kod]

Oprócz prowadzenia w Torskiem majątku Zofia Łosiowa udzielała się w gminie Torskie i poza nią. Była radną gminną, następnie powiatową. Przez 12 lat była przewodniczącą rady szkolnej. Zainicjowała w Torskiem ok. 1922 r. Kursy dla dorosłych, na dwóch poziomach kształcenia, które skupiały ok. 50 osób w wieku 16–20 lat narodowości polskiej i ukraińskiej[5]. Przewodniczyła też kasie chorych. Działała na rzecz zwiększenia wynagrodzeń dla kwalifikowanych położnych, by wyeliminować działalność pokątnych akuszerek tzw. „babek”. Działała w Małopolskim Towarzystwie Rolniczym w kółku rolniczym w Torskiem, została następnie przewodniczącą koła powiatowego w Zaleszczykach, koła okręgowego, a w 1924 r. została wybrana do komitetu Towarzystwa jako jedyna kobieta w Polsce należąca na danym terenie do najwyższej władzy organizacji rolniczej.

Zofia Łosiowa była też wiceprezesem Związku Ziemian Wschodnich Województw Małopolski we Lwowie. Od 1934 r. była wiceprzewodniczącą Podolsko-Pokuckiego Związku Posiadaczy Sadów z siedzibą w Zaleszczykach, największego związku sadowników w Polsce[3]. W organizacjach rolniczych działała do 1938 r. Następnie była sekretarką Sekretariatu Porozumiewawczego Polskich Organizacji Społecznych, gdzie została przewodniczącą Komisji Kobiecej i wiceprzewodniczącą całego Sekretariatu.

Praca wydawnicza i dziennikarska[edytuj | edytuj kod]

W 1925 r. założyła wraz z prof. Bronisławem Janowskim[6] założyła spółkę wydawniczą „Zagroda wzorowa” finansującą czasopismo dla małorolnych pod takim samym tytułem, którego Zofia Łosiowa była redaktorką do 1926 r., kiedy wyprowadziła się ze Lwowa. Po połączeniu „Zagrody Wzorowej” z krakowskim „Przewodnikiem Kółek Rolniczych” wchodziła w skład lwowskiego komitetu redakcyjnego pisma do 1929 r. Od 1937 r. była redaktorem” Małopolskiego Tygodnika Rolniczgo” organu Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego we Lwowie.

Czasy okupacji[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu II wojny światowej wobec agresji ZSRR na Polskę Zofia Łoś oraz jej syn Jerzy opuścili Małopolskę wschodnią. Mieszkała następnie w Trzebieniu, Adamowie na Zamojszczyźnie w majątku odległej powinowatej Marii z Tarnowskich Łosiowej. Od kwietnia 1940 r. pracowała w majątku innego dalekiego powinowatego Władysława Smorczewskiego w Tarnogórze[7]. Po ataku Niemiec na ZSRR w 1941 i utworzeniu Dystryktu Galicja w ramach Generalnego Gubernatorstwa przyjechała do Lwowa. W 1943 r. powołana została przez Radę Główną Opiekuńczą na stanowisko zastępcy delegata delegatury we Lwowie, mec. dr. Leopolda Tesznara[8]. Kiedy na przełomie czerwca i lipca 1944 r. dr. Tesznar – po niepowodzeniach interwencji u władz niemieckich w sprawach mordów ukraińskich na Polakach – opuścił Lwów, Zofia Łosiowa pełniła funkcję delegata RGO do czasu ponownego zajęcia miasta przez sowietów 27 lipca.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po wojnie pracowała w Krakowie jako sekretarka pediatry, prof. Franciszka Groëra. Następnie w Akademii Lekarskiej w Rokitnicy Bytomskiej jako sekretarka prof. Kazimierza Duxa, skądinąd brata jej synowej, żony Jerzego Łosia, Marii z Duxów. Na emeryturze mieszkała przez pewien czas w Poznaniu i Siemianowicach. Powróciła do Rokitnicy, gdzie zmarła w 1962 r. i gdzie została pochowana na cmentarzu parafialnym.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tomasz Lenczewski: Spis uczennic Zakładu SS. Niepokalanego Poczęcia N.M.P w Jazłowcu (pol.). [dostęp 2013-07-07].
  2. Anna Sylwia Czyż: Nagrobek „Dobrej Pani Sąsiadki i naylepszey Matki ze wsi Torskie (dawny powiat Zaleszczycki). W: Homo Creator et Receptor Artium. Księga pamiątkowa Księdzu Profesorowi Stanisławowi Kobielusowi ofiarowana. Małgorzata Wrześniak (red.). Warszawa: 2010. ISBN 978-83-7072-654-6., s. 310 przyp.1.
  3. a b Wojciech Włodarczyk: Podole – kolebka polskiego winiarstwa (pol.). Vinisfera, 2009-06-16. [dostęp 2013-06-25].
  4. Paweł Polak: Dobre bo polskie wino podolskie (pol.). W: Winne tradycje w kulturze polskiej. Blog… [on-line]. 2013-06-09. [dostęp 2013-07-07].
  5. Sprawozdanie Tow. Czytelni Ludowych za rok 1921 – 1922. „Oświata Pozaszkolna”. 3 (1), s. 68, 1923. Wydział Oświaty Pozaszkolnej Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. 
  6. Janowski Bronisław (pol.). [dostęp 2013-07-08].
  7. Józef Niedźwiedź: Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego. Zamość: 2003. ISBN 83-906745-7-2.
  8. „Cracovia Leopolis”, s. 50, 2004. Oddział Krakowski Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich. ISSN 1234-86000. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Jan Rostworowski: Łoś z Rostworowskich hr. Zofia Augusta. W: Ziemianie polscy XX w. Słownik biograficzny. Janina Leskiewiczowa (red.). T. 7. Warszawa: 2004. ISBN 83-7181-320-1.
  • Stanisław Jan Rostworowski: Monografia Rodziny Rostworowskich. Lata 1386–2012. Tacy byli i są. T. 2. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2013, s. 1461–1465. ISBN 978-83-7399-555-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]