Tarnogóra (województwo lubelskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tarnogóra
Herb
Herb Tarnogóry
pałac Tarnowskich
pałac Tarnowskich
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat krasnostawski
Gmina Izbica
Wysokość 198 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 952
Strefa numeracyjna (+48) 84
Kod pocztowy 22-375 (poczta: Izbica)
Tablice rejestracyjne LKS
SIMC 0889858
Położenie na mapie gminy Izbica
Mapa lokalizacyjna gminy Izbica
Tarnogóra
Tarnogóra
Położenie na mapie powiatu krasnostawskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krasnostawskiego
Tarnogóra
Tarnogóra
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Tarnogóra
Tarnogóra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tarnogóra
Tarnogóra
Ziemia50°53′41″N 23°08′10″E/50,894722 23,136111

Tarnogóradawne miasto, obecnie wieś w gminie Izbica, w powiecie krasnostawskim, województwie lubelskim, nad rzeką Wieprz.

Miasto królewskie lokowane w 1540 roku położone było w XVI wieku w województwie ruskim[1], zdegradowane w 1869 roku[2].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa zamojskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki pw. św. Zofii

Początkowo Tarnogóra stanowiła część starostwa krasnostawskiego. Została lokowana na gruntach wsi Ostrzyca w roku 1548 na prawie magdeburskim przez hetmana wielkiego koronnego Jana Tarnowskiego. Prawdopodobnie wkrótce został wzniesiony zamek obronny.[3] Hetman erygował także parafię oraz ufundował budynek kościoła. W 1552 roku Tarnogórę nabył kasztelan biecki i kanclerz wielki koronny Jan Osiecki, a w 1690 Nikodem Żaboklicki.[3] W 1771 roku majątek należała do Antoniego Granowskiego i jego żony Antoniny de domo Wolstein.[3] Po ostatnim rozbiorze Tarnogóra stała się własnością rządową. W 1807 r. Adam Czartoryski otrzymał od rządu austriackiego Tarnogórę w zamian za Siedlce. W 1808 roku sprzedał dobra Ignacemu Horodyskiemu.[3] W 1823 roku majątek nabył od niego Józef Czyżewski. Po nim dobra odziedziczył syn Franciszek, a dalej wnuk Władysław ożeniony z Marią Wisłocką primo voto Walicką. Ich syn Stanisław zmarł bezpotomnie zapisując dobra siostrzeńcom - dwie trzecie Władysławowi Smorczewskiemu i jedną trzecią Stanisławowi Skarbkowi. Smorczewski odkupił część dóbr od Skarbka. Od 1919 r. do 1944 r. majątek był własnością Smorczewskich.[3]

W 1750 r. Żydzi zostali usunięci z miasta przez mieszczan na podstawie specjalnego przywileju. Przenieśli się oni na drugą stronę rzeki Wieprz, do znajdującej się tam osady – Izbicy, która stała się miastem na podstawie przywileju wyjednanego u króla przez starostę tarnogórskiego – Antoniego Granowskiego (herbu Leliwa)[4].

W latach 1830-1831 gen. Józef Czyżewski rozbudował pałac z parkiem z XIX-wiecznego dworu Tarnowskich. Pałac od 1945 r. służy jako budynek tutejszego liceum ogólnokształcącego.

pałac widok od parku
Nowe budynki zespołu szkół
Wnętrze dworku - obecnie zespół szkół

Prawa miejskie Tarnogóra utraciła decyzją władz carskich z roku 1869 w ramach represji po powstaniu styczniowym[5]. Od 13 stycznia 1870 Izbica i Tarnogóra straciły status miast[5], i zostały osadami, które włączono do gminy Tarnogóra (uprzednio te miasta nie należały do gminy Tarnogóra). W 1870 r. siedzibę gminy przeniesiono do Izbicy[6].

Młyn wodny
Stawidła na młynówce

W latach 1929-1954 samodzielna gmina, w której granicach znajdowała się także miejscowość gminna Izbica.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Ratusz z 2 poł. XVIII wieku
  • Neogotycko-klasycystyczny pałac z parkiem z XIX wieku
  • Kościół rzymskokatolicki pw. św. Zofii - murowany z cegły i kamienia, jednonawowy, wybudowany w 1544 r. z fundacji Jana Tarnowskiego. Wewnątrz zabytkowe rzeźby, obrazy oraz epitafia, związane z rodziną Czyżewskich, jednych z ostatnich właścicieli majątku Tarnogóra. Dzwonnica bramowa z 3 dzwonami.
  • Cmentarz rzymskokatolicki z nagrobkami z XIX wieku
  • Młyn wodny wzniesiony w latach 1881-1883
  • W XIX wieku funkcjonował w Tarnogórze duży browar.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 171.
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 76-77.
  3. a b c d e Rafał Smorczewski, Wojenny pomost Wspomnienia, 2009.
  4. Herbarz polski. T. VII. Cz. 1, s. 44.
  5. a b Postanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13) stycznia 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 465)
  6. APL. KGL, 1870: 31, k. 50

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]