Zuo Zongtang

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Spacer.gif To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Zuo.
Zuo Zongtang
Zuo Zongtang
Nazwisko chińskie
Pismo uproszczone 左宗棠
Pismo tradycyjne 左宗棠
Hanyu pinyin Zuǒ Zōngtáng
Wade-Giles Tso Tsung-t’ang
Wymowa (IPA) [tswɔ̀ tsʊ́ŋtʰɑ̌ŋ]

Zuo Zongtang (ur. 15 października 1812 w Wenjialong, prow. Hunan, zm. 5 września 1885 w Fuzhou, prow. Fujian) – chiński polityk i wojskowy, jedna z najważniejszych osobistości schyłkowego okresu Qing; przyczynił się do stłumienia powstań: tajpingów, Nian, muzułmanów w Shaanxi i Gansu, likwidacji państwa Jakuba Bega i rozstrzygnięcia sporu o kotlinę Ili.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Pochodził ze średniozamożnej rodziny gentry z powiatu Xiangyin, na północ od Changsha. W 1832 zdał egzamin drugiego stopnia i uzyskał stopień juren; trzykrotnie nie zdawszy egzaminów na najwyższy stopień jinshi, zrezygnował i nabył niewielką farmę, gdzie eksperymentował z uprawą herbaty i hodowlą jedwabników (w 1845 napisał książkę o uprawie roli)[1]; studiował też historię i geografię[2].

Powstanie tajpingów[edytuj | edytuj kod]

Gdy w 1850 wybuchło powstanie tajpingów, Zuo początkowo nie brał udziału operacjach; w 1852 dołączył do sztabu gubernatora Hunanu jako doradca odpowiedzialny za sprawy militarne. Mimo braku wykształcenia wojskowego, do końca życia miał prowadzić kampanie wojenne.

W 1860, początkowo niechętny mu Zeng Guofan, dał się przekonać i mianował go jednym z głównych podkomendnych[1]. Zuo zebrał oddział 5000 ochotników, z których stworzył tzw. Armię Chu. Zadbawszy o jej wyszkolenie, wyposażenie i morale, wykorzystał tę siłę do oczyszczenia z powstańców Jiangxi i zepchnięcia ich do Zhejiangu. Zdobył ważne miasto Shaoxing, a następnie rozpoczął ofensywę na Fujian i Guangdong[1].

W sierpniu 1864, armie Zuo Zongtanga i Zeng Guofana zdobyły stolicę tajpingów, Nankin; cesarz powstańców Hong Xiuquan popełnił samobójstwo, jego syn i następca, Hong Tianguifu, po krótkiej ucieczce został schwytany i stracony - rebelia dobiegła końca. Pozycja Zuo, jako jednego z trzech najważniejszych wodzów (z Zengiem i Li Hongzhangiem) była ugruntowana.

Mianowany najpierw głównodowodzącym w Zhejiangu, w 1862 - gubernatorem, a rok później, po całkowitym wyparciu tajpingów z Fujianu, gubernatorem generalnym Zhejiangu i Fujianu, podjął natychmiast prace nad odbudową zniszczonych terenów, rozwijając rolnictwo, w szczególności uprawę bawełny i produkcję wełny[2]. Jako gubernator Fujianu, z pomocą francuską, Zuo zainicjował budowę w Fuzhou pierwszego nowoczesnego arsenału i stoczni, założył też akademię morską. Choć niezbyt ufał Europejczykom, współpracował z nimi już wcześniej: pod jego komendą znajdowała się przez jakiś czas "Armia Zawsze Triumfująca", oddział wyposażony i zorganizowany na wzór europejski, z głównie francuską kadrą dowódczą (uczestniczyła m.in. w zdobyciu w 1864 Hangzhou)[3].

Rebelie na północy[edytuj | edytuj kod]

W 1866 skierowano go do tłumienia powstania muzułmanów w Shaanxi i Gansu. Zanim dotarł na miejsce, powołano go do walki z rebelią Nian. Zuo nie zgodził się na rozdrobnienie sił, najpierw skoncentrował się na walce z Nian i dopiero po upadku tego powstania w 1868, wyruszył do Shaanxi[3].

Podczas operacji na północnym zachodzie, Zuo wykazał się wielkimi umiejętnościami organizacyjnymi. W odróżnieniu od poprzedników, nie dążył do szybkich (lecz ostatecznie zawodnych) rozstrzygnięć militarnych, lecz starannie budował bazę logistyczną, gromadził zaopatrzenie i odbudowywał gospodarkę na już odzyskanych terenach. Długotrwałe przygotowania powodowały, że w Pekinie był oskarżany o bierność; jednak jego solidnie przygotowane kampanie, gdy już ruszyły, były szybkie, zdecydowane i skuteczne. Prowadząc oblężenia, był równie metodyczny i, gdy uważał to za konieczne, bezwzględny. Doprowadzał przeciwników do pełnej kapitulacji, a następnie wykorzystywał amnestie, by przeciągnąć jak najwięcej byłych powstańców na swoją stronę; dbał też o o to, by mieli możliwość rozpoczęcia nowego życia, jako lojalni obywatele (co nie podobało się lokalnej gentry nastawionej bardzo antymuzułmańsko). W efekcie był wśród Huiów dość popularny[4].

Zabezpieczywszy wpierw Shaanxi, potem Gansu, Zuo przystąpił do odzyskiwania Xinjiangu, w którym mandżurska struktura władzy wojskowej rozsypała się, gdy w 1864 wybuchły równoczesne rebelie w wielu miastach. Przeciwko tej operacji protestował Li Hongzhang, który chciał umacniać obronę wybrzeży. Zuo przekonał jednak dwór i zaciągnąwszy pożyczki już w 1875 rozpoczął przygotowania do inwazji[5].

We wschodnim Xinjiangu Jakub Beg utworzył w 1867 niezależne państwo ze stolicą w Kaszgarze; w 1871 zawarł układ z Rosją, na mocy którego ta zajęła kotlinę Ili. W 1876-7 oddziały Zuo zlikwidowały państwo Jakuba, a ich obecność skłoniła także Rosję do wycofania się, za wysokim odszkodowaniem, z zajętych terenów[5].

W następstwie długotrwałych walk, populacja Huiów w północno-zachodnich Chinach skurczyła się nawet o 90%; innym następstwem było zastąpienie administracji wojskowej w Xinjiangu regularną administracją cywilną w 1884.

Późne lata[edytuj | edytuj kod]

W uznaniu zasług Zuo Zongtang został w 1874 mianowany Wielkim Sekretarzem Cesarskiego Sekretariatu, a w 1878 - markizem. Z początkiem lat 1880. mianowano go członkiem Rady Cesarskiej, ale dworska polityka mu nie odpowiadała, otrzymał więc stanowisko gubernatora generalnego Liangjiang (tj. Jiangsu, Jiangxi i Anhui) w 1881. Ponownie powołano go do służby w 1884, gdy wybuchła wojna chińsko-francuska. W odróżnieniu od Li Hongzhanga, skłaniającego się ku rozstrzygnięciom dyplomatycznym, Zuo, zwolennik walki, otrzymał czwarte i ostatnie w karierze stanowisko głównodowodzącego - obroną Fujianu. Nie miał jednak szansy zapobiec zniszczeniu floty i arsenału, którego był pomysłodawcą, przez eskadrę francuską pod dowództwem adm. Courbeta. Zmarł wkrótce po podpisaniu zawieszenia broni w Fuzhou.

Ocena[edytuj | edytuj kod]

Zuo Zongtang jest przykładem konfucjańskiego urzędnika, uczciwego i lojalnego wobec cesarza, doskonałego organizatora, dbającego o lud, choć równocześnie bezlitosnego wobec tych, co sprzeciwili się otwarcie władzy dynastii.
Jego kariera jest symptomatyczna dla późnej ery qingowskiej. Słabość dynastii prowokowała konflikty, z którymi nie były sobie w stanie poradzić ani oddziały mandżurskie ani tradycyjne chińskie. Konieczna była modernizacja kraju i armii, której podejmowali się zazwyczaj przedstawiciele elity konfucjańskiej, lecz spoza kręgów dworskich, w ramach tzw. ruchu samoumocnienia, którego Zuo był jednym z najważniejszych przedstawicieli. Dążąc do umocnienia kraju, rozwijali przemysł i szkolnictwo na wzór zachodni, pozostając jednak wiernymi ideologii konfucjańskiej i bez głębokiej reformy polityczno-społecznej. Stworzona przez nich nowa armia stała się podstawą sił zbrojnych cesarstwa, a jej dowódcy, wywodzący się z chińskiej większości - zdominowali życie polityczne kraju.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Tso Tsung-t'ang. W: Encyclopedia of World Biography. T. 15. Detroit: Gale Research, 1998, s. 328-329. ISBN 0-7876-2556-6.
  2. a b Lanny B. Fields: Zuo Zongtang. W: China: An Encyclopedia of History, Culture, and Nationalism. Taylor and Francis, 2009. ISBN 0-203-30634-1.
  3. a b John K. Fairbank, Kwang-Ching Liu: The Cambridge History of China. T. 12: Late Ch'ing, 1800-1911. Cambridge: Cambridge University Press, 1980.
  4. Wen-Djang Chu: The Moslem Rebellion in Northwest China 1962-1878. A study of Government Minority Policy. The Hague: Rainbow Bridge Book, 1966.
  5. a b Jonathan Fenby: Modern China. The Fall and Rise of a Great Power. New York: HarperCollins, 2008. ISBN 978-0-06-166116-7.