Związek Polaków na Białorusi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Związek Polaków na Białorusi
Саюз палякаў на Беларусі
Państwo  Białoruś
Siedziba Grodno
Data założenia 16 czerwca 1990
Rodzaj stowarzyszenia stowarzyszenie
Zasięg Republika Białorusi
Prezes dwie sporne frakcje
Powiązania Europejska Unia Wspólnot Polonijnych
brak współrzędnych
Strona internetowa

Zjednoczenie Społeczne „Związek Polaków na Białorusi”[1], ZPB (biał. Саюз палякаў на Беларусі) – stowarzyszenie Polaków na Białorusi założone w czerwcu 1990 roku, wywodzące się z istniejącego na Grodzieńszczyźnie od 1988 Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego im. Adama Mickiewicza oraz powstałego 18 lutego 1990 Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego „Polonia” w Mińsku.

Głównym celem Związku jest wspieranie polskiego szkolnictwa, polskiej kultury i tradycji oraz prasy. W najlepszym okresie swej działalności Związek skupiał ponad pięć tysięcy Polaków będących obywatelami Białorusi i był największą niezależną organizacją społeczną w tym kraju. Od 2013 roku siedzibą Związku jest Mińsk.

Historia[edytuj]

Związek Polaków na Białorusi został założony w 1990 roku. Pierwszym prezesem został Tadeusz Gawin.

W lipcu 2000 roku prezesem został Tadeusz Kruczkowski, który zerwał współpracę z organizacjami opozycyjnymi. Uważał, że ekipa Gawina niepotrzebnie zmieniła stowarzyszenie społeczne w antyrządowe ugrupowanie polityczne. Nie uchroniło to jednak związku od szykan ze strony władz, a wewnątrz organizacji wystąpiły spory pomiędzy prezesem i jego poprzednikiem, które doprowadziły do zmniejszenia dotacji na Związek Polaków ze strony Polski.

W sierpniu 2003 roku białoruskie Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało Związek Polaków na Białorusi, że posiada wystarczające podstawy, aby rozpocząć proces jego likwidacji.

Organizacji zarzuca się, że wiele dokumentów nie jest tłumaczonych na język białoruski oraz działają w niej niezarejestrowane struktury. Związek reprezentuje społeczność polską – stanowiącą ponad 4% mieszkańców Białorusi – liczy około 30 tysięcy członków i jest jedną z najliczniejszych organizacji pozarządowych.

Po upływie kadencji prezesa Tadeusza Kruczkowskiego na VI Zjeździe ZPB w marcu 2005 roku na stanowisko przewodniczącej Związku wybrano Andżelikę Borys, jednak władze białoruskie dopatrzyły się nieścisłości w przeprowadzeniu zjazdu i nie uznały wyboru. 27 sierpnia w Wołkowysku zorganizowano nowy Zjazd i przeprowadzono kolejne wybory, które wygrał Józef Łucznik. Tej decyzji nie uznały z kolei władze polskie; prezydent i rząd zapowiedzieli, wsparcie jedynie dla grupy kierowanej przez Andżelikę Borys.

Od tego momentu zaczął się podział Związku Polaków na Białorusi, a struktura i działalność ZPB została rozbita. Działacze frakcji pod kierownictwem Andżeliki Borys są represjonowani przez organy białoruskie. Represje dotykają również dziennikarzy wydających i rozpowszechniających polską prasę na Białorusi: gazetę „Głos znad Niemna” (na uchodźstwie) oraz czasopismo „Magazyn Polski” (na uchodźstwie). Część działaczy nieuznawanego przez Polskę ZPB otrzymała natomiast wieloletnie zakazy wjazdu na teren Rzeczypospolitej Polskiej (m.in. Tadeusz Kruczkowski i Józef Łucznik).

Równolegle z polską prasą na uchodźstwie w Grodnie nadal ukazuje się gazeta „Głos znad Niemna” redagowana i wydawana przez ZPB pod kierownictwem akceptowanym przez władzę. Gazeta ta nie jest wspierana finansowo przez Polskę, a dotowana z budżetu Białorusi.

Jedynie organizacja z władzami nieuznawanymi przez władze Białorusi jest uprawniona do wystawiania zaświadczeń potwierdzających aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka polskiego i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej oraz do przyjmowania i przekazywania właściwemu konsulowi wniosków o przyznanie Karty Polaka[2].

Sytuacja Związku Polaków na Białorusi oraz polskiej mniejszości w tym kraju nadal pozostaje bez zmian. Obok siebie wciąż istnieją dwie frakcje. Zjazd organizacji pod kierownictwem Józefa Łucznika odbył się 12 września 2009 roku w Grodnie. Miejsce przeprowadzenia zjazdu do ostatniej chwili było trzymane w tajemnicy. Ostatecznie zjazd propaństwowej organizacji odbył się w grodzieńskiej fabryce nawozów „Azoty”, która jest zakładem ochranianym (osoby nieuprawnione nie mają wstępu na jej teren)[3]. W takiej atmosferze 133 delegatów (143 według innych danych) wybrało na nowego prezesa Stanisława Siemaszkę, znanego grodzieńskiego biznesmena polskiego pochodzenia. W swoim przemówieniu tuż po wyborze Siemaszko zapowiedział, że będzie dążyć do zwiększenia autorytetu organizacji oraz podejmie próby zniesienia zakazów wjazdu wydanych przez polskie władze najbardziej znanym członkom jego frakcji[4]. Na zjeździe Związku nie było przedstawiciela polskich władz ani dyplomacji, na salę nie zostali wpuszczeni przedstawiciele polskich mediów[5].

Przewodniczący[edytuj]

Przewodniczący ZPB
Nazwisko
Okres
Tadeusz Gawin 1990–2000
Tadeusz Kruczkowski 2000–2005
Andżelika Borys 2005
Władze propolskie
Władze probiałoruskie
Nazwisko
Okres
Nazwisko
Okres
Andżelika Borys 2005–2010 Józef Łucznik 2005–2009
p.o. Anżelika Orechwo 2010–2012 Stanisław Siemaszko 2009–2012
Mieczysław Jaśkiewicz[6] 2012–2016 p.o. Mieczysław Łysy[7] 2012–
Andżelika Borys[8] 2016–

Przypisy

  1. Kondolencje od międzynarodowych przywódców. prezydent.pl, 2010-10-15. [dostęp 2016-12-10].
  2. Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 2008 r. w sprawie wykazu organizacji polskich lub polonijnych uprawnionych do wystawiania zaświadczeń potwierdzających aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej. M.P. 2008 nr 25 poz. 249
  3. http://kresy24.pl/showNews/news_id/8323
  4. http://news.belta.by/ru/main_news_other?id=419833
  5. http://www.polskieradio.pl/iar/wiadomosci/artykul113014.html
  6. Mieczysław Jaśkiewicz prezesem nieuznawanego ZPB
  7. Праўладны Саюз палякаў узначаліў Мечыслаў Лысы (biał.)
  8. Andżelika Borys nowym prezesem Związku Polaków na Białorusi. wpolityce.pl, 2016-12-10. [dostęp 2016-12-10].

Linki zewnętrzne[edytuj]