Śmierć (personifikacja)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy personifikacji śmierci. Zobacz też: śmierć (ujednoznacznienie).
Detal z obrazu Śmierć i grabarz, Carlosa Schwabe, ok. 1890

Śmierć (personifikacja) – nadanie biologicznemu zjawisku śmierci cech ludzkich, nierzadko również antropomorficznej postaci. Śmierć jako pojęcie abstrakcyjne była personifikowana przez twórców wielu epok.

Najpopularniejsze, a mające swe źródło w średniowieczu, wyobrażenia śmierci:

  • zakapturzona postać kobieca (słowo śmierć w języku polskim jest rzeczownikiem rodzaju żeńskiego) lub męska (m.in. w kulturze anglosaskiej)
  • kostucha – ludowe, jako kościotrupa z kosą, czasem w kapturze. Jednak nie zawsze występuje pod postacią szkieletu, czasem kaptur całkowicie skrywa widok twarzy w cieniu i i nie widać innych części ciała, więc może występować jako duch (mimo tego, że widać płaszcz, kaptur oraz kosę).

W starożytnej Grecji miała postać przystojnego Tanatosa. W wyobrażeniach ludowych często jako personifikacja śmierci pojawiał się Charon. Wyobrażenie śmierci jako mężczyzny ma źródło w języku – po grecku śmierć (Θάνατος, Thanatos) jest rodzaju męskiego.

Wśród Słowian śmierć symbolizowała Marzanna, której wyobrażenie w postaci najczęściej słomianej kukły, palono lub topiono w okresie Jarego Święta.

W średniowieczu przedstawiana była jako gnijący trup, mumia lub suchy szkielet. Przeważnie była kobietą, ale w Niemczech występowały męskie personifikacje śmierci (po niemiecku der Tod – śmierć jest rodzaju męskiego).

Śmierć występowała w toposach takich jak Zaraza-Dżuma, Legenda o trzech żywych i trzech umarłych i Triumf śmierci, Taniec śmierci. W literaturze częsty był motyw rozmowy ze śmiercią, obecny w utworze Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią.

W epoce renesansu przedstawiano śmierć jako Mojry lub przynajmniej najstarszą z nich, Atropos.

W baroku powrócono do przedstawień makabrycznych, opartych na wzorcach średniowiecznych.

W kulturze japońskiej określana mianem shinigami.

W epoce Młodej Polski powstawały liczne przedstawienia makabryczne, jak na obrazach Jamesa Ensora (np. A fight over a smoked herringSpór szkieletów o śledzia), czy portrety ze śmiercią a także wiele innych obrazów Arnolda Böcklina. Oryginalną personifikację śmierci stworzył Jacek Malczewski na obrazach z cyklu Thanatos i Śmierć.

Śmierć stała się też celem żartów, np słynnej grupy Monty Python lub Terry'ego Pratchetta.

  • narodziła się wraz z odgryzieniem przez Adama kawałka zakazanego owocu w raju,
  • wykonuje zadanie otrzymane od Boga i niczym nie można jej przekupić,
  • ma niewyobrażalną władzę, pod którą uginają się najwięksi,
  • wie, że dosięgnie ostatecznie każdego człowieka,
  • podczas Sądu Ostatecznego będzie prowadziła grzeszników do piekła, po czym zniknie.
  • jest tylko siłą roboczą bo decyzje o śmierci podejmuje Bóg
  • jest postacią odrażającą a mimo to niektórzy chcą, a wręcz pragną się z nią spotkać
Commons in image icon.svg