Tanatos (mitologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tanatos, replika płaskorzeźby autorstwa Johanna Gottfrieda Schadowa pochodzącej z nagrobka hrabiego Aleksandra von der Marka
Hypnos i Tanatos niosący ciało Sarpedona, malowidło na lekycie biało gruntowanym, V wiek p.n.e., Muzeum Brytyjskie
Tanatos, płaskorzeźba nagrobna, Stary Cmentarz, Siedlce (według grobowca Włodzimierza Potockiego, B. Thorvaldsen, Katedra na Wawelu, 1830)

Tanatos (także Śmierć; gr. Θάνατος Thánatos ‘śmierć’, łac. Mors ‘śmierć’, ‘skon’, ‘bóg śmierci’) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie śmierci.

Był bóstwem chtonicznym. Uchodził za syna Nyks i Tartara (albo Ereba) oraz za brata bliźniaczego boga Hypnosa[1][2][3]. Według niektórych źródeł para boskich braci (Tanatos i Hypnos) nie miała ojca[2][4].

Jego rzymską odpowiedniczką była bogini (lub uosobiona abstrakcja) Mors[5][6].

Występuje w micie o Alkestis[7].

W sztuce przedstawiany jest zwykle jako młodzieniec z czarnymi skrzydłami u ramion (symbolizują śmierć, psychopompa), ze zgaszoną i odwróconą pochodnią w ręce (symbolizuje śmierć), w towarzystwie Hypnosa[2][8][9].

Quote-alpha.png
[...] zlatuje na czarnych skrzydłach, wchodzi niepostrzeżony do pokoju i złotym nożem odcina konającemu pukiel włosów. W ten sposób, niby kapłan umarłych, poświęca człowieka na ofiarę bóstwom podziemnym i na zawsze odrywa od ziemi[10].

Wyobrażenie o bogu przejawia się w sztukach plastycznych, między innymi w greckim malarstwie wazowym, w rzeźbie (sarkofagi, nagrobki, płaskorzeźba na kolumnie świątyni Artemidy w Efezie), w malarstwie olejnym (cykl obrazów Thanatos Jacka Malczewskiego)[2].

Od Tanatosa pochodzi nazwa nauki badającej przyczyny śmierci – tanatologia[11][12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wyżyna olimpijska. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 176. ISBN 83-7391-077-8.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 421–422. ISBN 80-8046-098-1. (słow.); polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
  3. Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 333. ISBN 83-04-04673-3.
  4. Homer: Iliada. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968, s. 246.
  5. Vojtech Zamarovský, op.cit., s. 293. ISBN 80-8046-098-1.
  6. Pierre Grimal, op.cit., s. 240. ISBN 83-04-04673-3.
  7. Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 252. ISBN 83-221-0111-2.
  8. Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 524: Fax (ang.). ancientlibrary.com. [dostęp 2010-11-26].
  9. Władysław Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990. ISBN 83-214-0746-3.
  10. Bóstwa doli i spraw ludzkich. W: Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 119–120. ISBN 83-210-0677-9.
  11. Tanatologia. sjp.pwn.pl. [dostęp 2012-04-30].
  12. tanatologia. swo.pwn.pl. [dostęp 2012-04-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aaron J. Atsma: Thanatos (ang.). theoi.com. [dostęp 2010-11-08].
  2. Thanatos (ang.). mythindex.com. [dostęp 2010-11-08].
  3. Hezjod: Teogonia. Sandomierz: Armoryka, 2010. ISBN 83-62173-44-0.
  4. Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: θάνα^τος (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-08-06].
  5. Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 1297. ISBN 83-7399-022-4.
  6. Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 724. ISBN 83-01-03529-3.
  7. Carlos Parada: Thanatos (Death) (ang.). maicar.com. [dostęp 2010-11-08].
  8. Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 622: Thanatos (ang.). ancientlibrary.com, 2005. [dostęp 2010-12-03].
  9. William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Thanatos (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-28].
  10. Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Thanatos (ang.). perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-28].