Terry Pratchett

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Terry Pratchett

Terry Pratchett

Podpis Terry'ego Pratchetta
Imiona i nazwisko Terence David John Pratchett
Data i miejsce urodzenia 28 kwietnia 1948
Anglia Beaconsfield
Dziedzina sztuki pisarz
Styl fantasy, science fiction
Ważne dzieła Świat Dysku
Zdjęcia w Commons Zdjęcia w Commons
Cytaty w Wikicytatach Cytaty w Wikicytatach

Sir Terence David John Pratchett OBE (ur. 28 kwietnia 1948 w Beaconsfield) – angielski pisarz fantasy i science fiction, najbardziej znany z cyklu Świat Dysku. Inne jego prace to m.in. Trylogia Johnny'ego Maxwella i Trylogia Nomów. Współpracował także przy adaptacjach swoich dzieł, takich jak sztuki teatralne i gry komputerowe.

Pratchett zaczął pisać w wieku 13 lat, a swoją pierwszą pracę opublikował w wieku 15 lat[1][2]. Jego pierwsza powieść Dywan została opublikowana w 1971. Pierwsza książka z serii Świat Dysku – Kolor magii – została opublikowana w 1983 i od tego momentu autor kończy średnio dwie książki rocznie[3].

Pratchett był w latach 90. najlepiej sprzedającym się autorem w Wielkiej Brytanii[3][1]. Do lutego 2007 roku sprzedał na całym świecie ok. 50 milionów książek[4], a jego dzieła zostały przetłumaczone na 33 języki[5]. Obecnie jest drugim najchętniej czytanym pisarzem w Wielkiej Brytanii, a w USA siódmym najchętniej czytanym pisarzem niepochodzącym ze Stanów Zjednoczonych[6].

Terry Pratchett został Kawalerem Orderu Imperium Brytyjskiego w 1998 "za zasługi dla literatury"[5]. Jego powieść Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury zdobyła w 2001 nagrodę Carnegie Medal za najlepszą książkę dla dzieci[7]. Książki Pratchetta są często określane jako „kultowe”[8][9]. W 2008 otrzymał tytuł szlachecki Sir[10].

Spis treści

[edytuj] Życiorys

Terry Pratchett urodził się w 1948 w Beaconsfield, jego rodzicami są David i Eileen Pratchett z Hay-on-Wye. Jego wczesne zainteresowania obejmowały m.in. astronomię, zbierał karty herbaty Broke Bond o kosmosie, posiadał teleskop i pragnął zostać astronomem, jednak brakło mu potrzebnych zdolności matematycznych. Ta pasja spowodowała, że zainteresował się brytyjską i amerykańską prozą science fiction, co z kolei doprowadziło go do uczestnictwa w konwentach science fiction od około 1963/1964. Przestał w nich brać udział parę lat później gdy dostał pierwszą pracę. Początkowo czytał prace H.G. Wells'a i Arthur'a Conan Doyle'a i "każdą książkę którą powinno się przeczytać".

W wieku 13 lat Pratchett opublikował w gazetce szkolnej swoje pierwsze opowiadanie – The Hades Business. Pierwsza komercyjna publikacja jego pracy nastąpiła, gdy miał 15 lat.

W wieku 17 lat Pratchett opuścił szkołę i zaczął pracować jako dziennikarz Bucks Free Press. W tym czasie ukończył także kurs dziennikarstwa[11].

[edytuj] Kariera

Około 1968 roku[12], podczas swojej pracy jako dziennikarz, Pratchett przeprowadzał wywiad z Peterem Banderem van Durenem, współdyrektorem niewielkiego wydawnictwa. Podczas spotkania Pratchett wspomniał, że napisał powieść Dywan[13]. Bander van Duren i jego partner, Colin Smythe, opublikowali książkę ilustrowaną obrazami autorstwa pisarza w 1971 roku. Powieść otrzymała kilka bardzo dobrych recenzji. Kolejnymi dziełami Pratchetta były książki science fiction Ciemna strona Słońca i Warstwy wszechświata, opublikowane w 1976 i 1981 roku[11].

Po kilku zmianach miejsca pracy, w 1983 roku Pratchett zatrudnił się jako rzecznik prasowy w Central Electricity Generating Board (CEGB – Centralnego Zarządu Elektroenergetyki), w oddziale, na obszarze którego znajdowały się trzy elektrownie jądrowe. Pisarz żartował później, że wybrał idealny moment na rozpoczęcie tej kariery – tuż po wypadku w elektrowni jądrowej Three Mile Island w Pensylwanii. Mówił także, że napisałby książkę o doświadczeniach z tej pracy, gdyby uważał, że ktokolwiek mu uwierzy[14].

Pierwsza powieść ze Świata Dysku – Kolor magii – została wydana w 1983 roku przez Colina Smythe'a (w twardej oprawie) i przez wydawnictwo New English Library (w miękkiej oprawie). Prawa do wydań w miękkiej oprawy zostały wkrótce odkupione przez wydawnictwo Transworld, które publikuje książki Pratchetta do dziś. Pratchett zdobył popularność po tym, jak program Woman's Hour nadawany w BBC Radio 4 wyemitował sześcioodcinkowy serial radiowy na podstawie Koloru magii. Stał się bardziej znany po wydaniu jego kolejnej powieści Blask fantastyczny w 1986 roku. W późniejszym czasie prawa do wersji w twardej oprawie zostały wykupione przez duże wydawnictwo Victor Gollancz, które publikuje Pratchetta do dziś, a Smythe został agentem literackim pisarza. Pratchett był pierwszym pisarzem fantasy wydawanym przez Gollancza[11]. Okładki do obu tych książek namalował Josh Kirby, co zapoczątkowało wieloletnią współpracę obu artystów trwającą aż do śmierci malarza w 2001 roku.

Pratchett rzucił pracę w CEGB w 1987 roku po publikacji czwartej powieści ze Świata Dysku – Morta, by całkowicie skupić się na pisarstwie. Sprzedaż jego powieści szybko wzrastała i wiele książek jego autorstwa okupowało szczyty list bestsellerów. Według „The Times” Pratchett był najlepiej sprzedającym się autorem z Wielkiej Brytanii w 1996[11]. Niektóre jego książki były wydawane przez Doubleday, inne przez Transworld. Obecnie w USA Pratchett jest publikowany przez HarperCollins.

Według raportu Bookseller's Pocket Yearbook z 2005, w 2003 Pratchett zdobył 3,4% rynku wydawniczego fantastyki w twardych oprawach, jeśli chodzi o liczbę sprzedanych egzemplarzy i 3,8% jeśli chodzi o ich wartość, co dało mu drugie miejsce po J. K. Rowling (odpowiednio 6% i 5,6%), podczas gdy na rynku książek z miękką oprawą Pratchett zajmuje piąte miejsce z 1,2% w liczbie i 1,3% w wartości sprzedanych książek (po Jamesie Pattersonie (1,9% i 1,7%), Alexandrze McCall Smisie, Johnie Grishamie i Tolkienie)[15]. W Wielkiej Brytanii jego książki sprzedają się w 2,5 miliona egzemplarzy rocznie[6].

[edytuj] Nagrody

Pratchett otrzymał nagrodę British Book Awards – Autor Roku w dziedzinie Fantasy i Science Fiction w 1994[16]. W 1998 został kawalerem Orderu Imperium Brytyjskiego za zasługi dla literatury. Skomentował to w typowy dla siebie sposób: Sądziłem, że 'zasługi dla literatury' oznaczają powstrzymywanie się od pisania[17]. Otrzymał także tytuł doktora honoris causa w dziedzinie literatury Uniwersytetu w Warwick w 1999[18], Uniwersytetu w Portsmouth w 2001[19], Uniwersytetu w Bath w 2003[20] i Uniwersytetu w Bristolu w 2004[21]. Powieść Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury otrzymała w 2001 roku Carnegie Medal dla najlepszej powieści dla dzieci (wręczoną w 2002 roku). W 2003 roku Pratchett umocnił swoją pozycję jednego z najbardziej lubianych brytyjskich autorów, dołączając do Charlesa Dickensa jako jedyny autor z pięcioma książkami na liście 100 najlepszych książek BBC (cztery z nich to powieści ze Świata Dysku). Był także autorem największej liczby książek w pierwszej dwusetce (piętnaście)[22]. Wszystkie powieści o Akwili Dokuczliwej otrzymywały nagrodę Locus Award dla najlepszej książki dla młodzieży (2004, 2005, 2007)[23].

[edytuj] Życie prywatne

Terry Pratchett poślubił swoją żonę Lyn w 1968 roku[11]. W roku 1970 przeprowadzili się do Rowberrow w hrabstwie Somerset, a w 1976 roku urodziła się tam ich córka Rhianna. W 1993, rodzina przeniosła się na południowy zachód do Salisbury w hrabstwie Wiltshire, gdzie żyją obecnie. Rhianna Pratchett jest dziennikarką i "przypadkową kolekcjonerką kotów"[24], napisała także opowiadanie fantasy pod tytułem Child of Chaos, rozpowszechniane wraz z grą cRPG Beyond Divinity. Pracowała też przy scenariuszach do kilku gier, m.in. Mirror's Edge, Heavenly Sword i Overlord. Jest członkiem Writers' Guild of Great Britain [25].

Pratchett opisuje swoje sposoby spędzania wolnego czasu jako pisanie, spacery, komputery, życie [26].

Terry Pratchett jest także znany ze swojego zamiłowania do noszenia czarnych kapeluszy. Jako dziecko chciał zostać astronomem i zrealizował to marzenie, budując obserwatorium astronomiczne w swoim ogrodzie[27]. Pratchett jest ateistą i Wybitnym Stronnikiem British Humanist Association[28].

31 lipca 2005 roku Pratchett skrytykował reportaże mediów o autorce Harry'ego Pottera J. K. Rowling, stwierdzając, iż niektórzy pracownicy mediów wydają się myśleć, że wywyższanie J. K. Rowling może być osiągnięte jedynie kosztem innych pisarzy[29][8]. Jednakże nigdy nie wypowiedział się negatywnie o samych książkach tej pisarki.

Zainteresowanie Pratchetta orangutanami, którego przejawem jest jedna z najpopularniejszych postaci ze Świata Dysku, Bibliotekarz, jest związane z pracą pisarza jako zarządcy w Orangutan Foundation UK[30]. Jego działalność obejmowała wizytę na Borneo, gdzie w 1995 wraz z ekipą telewizyjną z Channel 4, kręcącą epizod programu "Jungle Quest", obserwował orangutany w ich naturalnym środowisku[31]. Podążając za przykładem Pratchetta, grupy fanowskie, takie jak the Discworld Conventions, uznały Orangutan Foundation za preferowaną organizację dobroczynną[32].

12 grudnia 2007 dziennik Guardian poinformował, że Pratchett cierpi na rzadką odmianę choroby Alzheimera. [33]

[edytuj] Pisarstwo

Terry Pratchett na Worldcon 2005 w Glasgow, sierpień 2005

Pratchett ma w swoim dorobku zarówno powieści fantasy jak i science fiction, ale skoncentrował się niemal wyłącznie na pierwszym gatunku, gdyż według jego słów w fantasy "łatwiej zbudować świat wokół historii"[34].

[edytuj] Wpływy na twórczość

Terry Pratchett nie ukrywa, że współczesna kultura ma wpływ na jego dzieła. Nawiązania do niej są głównym źródłem jego humoru. W swoich powieściach nawiązał do wielu postaci z kultury masowej i historii[35], choć zwykle w dość niespodziewany sposób. Pratchett lubi kryminały, co widać w dyskowej serii o Straży Miejskiej Ankh-Morpork[34]. Jest jedynakiem i jego postacie często nie mają rodzeństwa, ponieważ "w fikcji jedynaki są interesującymi postaciami"[36]. Przykładem jest Susan Sto Helit.

Najwcześniejszymi inspiracjami Pratchetta były O czym szumią wierzby Kennetha Grahame, twórczość Isaaca Asimova i Arthura Clarke'a[3]. W swoich dziełach nawiązuje także do takich pisarzy, jak P.G. Wodehouse, Tom Sharpe, Jerome K. Jerome, Larry Niven, Roy Lewis[37], G. K. Chesterton i Mark Twain[38].

[edytuj] Cechy charakterystyczne twórczości

Poza swoim charakterystycznym stylem pisania, Pratchett jest znany z używania w swoich książkach licznych, czasem wielopoziomowych przypisów[39]. Przypisy te wprowadzają zazwyczaj do powieści element humorystyczny lub komentują narrację i występują w różnej liczbie[40]. Piętrowe przypisy są spotykane niezwykle rzadko w beletrystyce i nie są używane nigdy w wydawnictwach encyklopedycznych.

Inną charakterystyczną cechą dzieł Pratchetta jest brak podziału na rozdziały w większości z nich[41]. Pratchett tłumaczy to stwierdzeniem "życie nie dzieje się w rozdziałach" i ani w filmach, ani u Homera nie ma podziału na rozdziały. Pisarz uważa, że w powieściach dla dorosłych rozdziały są zbędne[42]. Jednakże od tej reguły zdarzają się wyjątki: na rozdziały jest podzielony cykl o Akwili Dokuczliwej, von Lipwigu jak również Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury.

Imiona bohaterów i nazwy miejsc są często u Pratchetta aluzjami do ludzi i rzeczy w realnym świecie[43][44]. Niektórzy bohaterowie są parodiami dobrze znanych postaci, np. Cohen Barbarzyńca to dyskowa wersja Conana Barbarzyńcy, zaś Leonard z Quirmu – Leonarda da Vinci.

Słynnym zabiegiem Pratchetta jest także akcentowanie wypowiedzi jednej z najbardziej znanych postaci Dysku, Śmierci, przez zapisywanie ich wielkimi literami, nie zaczynając wypowiedzi od pauzy.

[edytuj] Technika

Pratchett zaczął używać komputerów do pisania, kiedy tylko stało się to możliwe. Jego pierwszym komputerem był Sinclair ZX81, ale pisać zaczął na modelu Amstrad 464, zastąpionym później przez PC. W wyniku jego doświadczeń z komputerami powstał Hex, jedno z niewielu fikcyjnych urządzeń tego typu w Świecie Dysku[45]. Kiedy podróżuje, zawsze zabiera ze sobą przenośny komputer do pisania[14].

Pratchett jest zapalonym graczem komputerowym i współpracował z zespołami programistów tworzących gry na podstawie jego prac. Lubi gry, które są inteligentne i posiadają pewną głębię i za przykład podaje Half-Life 2[46].

Pratchett był jednym z pierwszych pisarzy używających Internetu do komunikowania się ze swoimi fanami. Od 1992 współpracuje przy prowadzeniu usenetowej grupy dyskusyjnej alt.fan.pratchett [47].

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Świat Dysku

 Osobny artykuł: Świat Dysku.
Pratchett podpisujący swoją powieść Thud!, 2005

Licząca obecnie około czterdziestu książek seria Świat Dysku, to humorystyczne, a często satyryczne fantasy. Autor osadził akcję w wymyślonym przez siebie świecie – Świecie Dysku – jako alegorii zwykłego, codziennego życia. Nazwa Świat Dysku pochodzi od jego konstrukcji – świat ten jest ogromnym dyskiem leżącym na grzbiecie czterech słoni, które z kolei stoją na skorupie olbrzymiego żółwia A'Tuina płynącego przez pustkę. Jest to nawiązanie do jednego ze średniowiecznych wyobrażeń Ziemi. Powieści parodiują wiele zjawisk i idei dzisiejszego świata: kultowe postacie fantasy i science fiction (np. Conana Barbarzyńcę), filmy Ingmara Bergmana, specyfikę Australii, Hollywood, prasę, muzykę rock and roll czy historię Egiptu, nawiązują też do religii, filozofii, związków zawodowych, polityki czy monarchii.

[edytuj] Wspólne prace

Wraz z Ianem Stewardem i Jackiem Cohenem, Pratchett napisał Naukę Świata Dysku (The Science of Discworld) (1999), Naukę Świata Dysku II:Glob (The Science of Discworld II: The Globe) (2002) i Naukę Świata Dysku III:Zegarek Darwina (The Science of Discworld III: Darwin's Watch) (2005). Wszystkie te książki opowiadają o postaciach ze Świata Dysku obserwujących i eksperymentujących na świecie bardzo podobnym do naszego. Powieści te posiadają także rozdziały, które w popularnonaukowy sposób opisują prawa rządzące naszym światem (np. ewolucję). W 1999 Terry Pratchett nazwał Cohena i Stewarta Honorowymi Czarodziejami z Niewidocznego Uniwersytetu. Stało się to na tej samej ceremonii, na której Terry Pratchett otrzymał od Uniwersytetu w Warwick honorowy stopień naukowy[18].

[edytuj] Trylogia Nomów

[edytuj] Opowieści o Johnnym Maxwellu

[edytuj] Inne książki

[edytuj] Książki zawierające prace Pratchetta

  • After the King pod redakcją Martina H. Greenberga (1992) zawiera Trollowy most, opowiadanie o Cohenie Barbarzyńcy,
  • The Wizards of Odd pod redakcją Petera Haininga (1996) (polskie wydania: Czarnoksiężnicy z dziwacznego grodu, 1999; ponownie Czarnoksiężnicy z Krainy Osobliwości, 2007) zawiera opowiadanie Teatr okrucieństwa,
  • The Flying Sorcerers pod redakcją Petera Haininga (1997) – "sequel" książki The Wizards of Odd zawiera opowiadanie "Turntables of the Night",
  • Knights of Madness, pod redakcją Petera Haininga (1998) – "sequel" książki The Flying Sorcerers zawiera opowiadanie Trollowy most,
  • Legends, pod redakcją Roberta Silverberga (1998) (polskie wydanie – Legendy – 1999) zawiera opowiadanie Rybki małe z wszystkich mórz,
  • Meditations on Middle-Earth (2002),
  • The Leaky Establishment powieść Davida Langforda, do której Pratchett napisał przedmowę,
  • The Mammoth Book of Comic Fantasy pod redakcją Mike'a Ashleya (2001) zawierająca Trollowy most,
  • Once More* *With Footnotes pod redakcją Priscilli Olson i Sheili M. Perry (2004) – książka będąca zbiorem opowiadań, esejów i artykułów autorstwa Pratcheta,
  • Now We Are Sick napisana przez Neila Gaimana i Stephena Jonesa zawierająca wiersz "The Secret Book of the Dead",
  • The Writers' and Artists' Yearbook 2007 zawierająca artykuł autorstwa Pratchetta o procesie pisania fantasy.

[edytuj] Adaptacje

[edytuj] Teatr

Johnny i zmarli i 14 powieści Świata Dysku zostały przerobione na sztuki teatralne przez Stephena Briggsa i opublikowane w formie książki[48]. Dodatkowo Panowie i damy zostały zaadaptowane na scenę przez Iranę Brown, a Piramidy przez Suzi Holyoake w 1999[49].

[edytuj] Telewizja

Na podstawie powieści Johnny i zmarli powstał serial telewizyjny dla ITV w 1995. W styczniu 2006 BBC stworzył trzyczęściową adaptację książki Johnny i bomba.

Dwuczęściowy film Hogfather nakręcony na podstawie Wiedźmikołaja, w którym wystąpili m.in. David Jason i Ian Richardson (a także, jako statysta, sam pisarz) po raz pierwszy został nadany przed świętami Bożego Narodzenia, 17 i 18 grudnia 2006 na kanale Sky One. Pratchett był przeciwny filmom z żywymi aktorami osadzonymi w Świecie Dysku po negatywnych doświadczeniach z reżyserami z Hollywood[50]. Zmienił swoje zdanie, gdy zobaczył, że reżyser Vadim Jean i producent Rod Brown byli bardzo entuzjastyczni i chętni do współpracy[51].

Również dwuczęściowy Kolor magii (film) (będący w istocie połączeniem powieści Kolor magii i Blask fantastyczny) zostały wyemitowane na Wielkanoc (23 i 24 marca) 2008 roku, także przez Sky One[52][53]. W rolach głównych wystąpili David Jason jako Rincewind i Sean Astin jako Dwukwiat.

Trylogia Nomów została zekranizowana jako seria filmów animowanych przez Cosgrove Hall Films dla Thames Television. Trzy wiedźmy i Muzyka duszy także zostały zanimowane przez Cosgrove Hall Films dla Channel 4 w 1996.

[edytuj] Filmy kinowe

Na podstawie powieści Terry'ego Pratchetta Wolni Ciutludzie ma zostać nakręcony film w reżyserii Sama Raimi; planowa data wejścia na ekrany to 2008[54].

[edytuj] Radio

Kolor magii, Straż! Straż!, Trzy wiedźmy, Mort i Pomniejsze bóstwa zostały zaadaptowane jako słuchowiska, a na podstawie książki Zadziwiający Maurycy i jego uczone szczury można było wysłuchać 90-minutowej sztuki[55] w BBC Radio 4.

[edytuj] Komiks

Na podstawie książek Kolor magii, Blask fantastyczny, Mort i Straż! Straż! zostały wydane powieści graficzne.

[edytuj] Gry RPG

GURPS Discworld (wydawca Steve Jackson Games, 1998) i GURPS Discworld Also (wydawca Steve Jackson Games, 2001) to podręczniki do gier fabularnych napisane przez Terry'ego Pratchetta i Phila Mastersa, które pozwalają graczom "wejść" do Świata Dysku (oba są oparte na mechanice GURPS). Pierwsza z tych książek została ponownie wydana we wrześniu 2002 pod tytułem The Discworld Roleplaying Game z ilustracjami autorstwa Paula Kidby.

[edytuj] Gry komputerowe

Świat Dysku stał się podstawą kilku gier komputerowych wydanych na różnych platformach, takich jak Sega Saturn, Sony Playstation, Philips CD-i i 3DO, a także na PC, zarówno w wersji dla systemu DOS, jak i Windows. Najbardziej znanymi grami są:

[edytuj] Polscy tłumacze

Najbardziej znanym tłumaczem dzieł Pratchetta na język polski jest Piotr Cholewa, który przełożył prawie wszystkie książki z cyklu Świat Dysku (poza dwoma pierwszymi o Akwili Dokuczliwej oraz Zadziwiającym Maurycym i jego uczonych szczurach, które zostały przełożone przez Dorotę Malinowską-Grupińską). Cholewa przetłumaczył także trzecią część o Akwili, zmieniając nazwy własne i imiona niektórych postaci, np. główną bohaterkę nazwał Tiffany Obolałą. Pierwsze, nienależące do dyskowego cyklu, książki Pratchetta przetłumaczył Jarosław Kotarski.

W 1995 Piotr Cholewa za przełożenie Koloru magii otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich.

[edytuj] Prace o Pratchetcie

Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Terry'ego Pratchetta

Kolekcja esejów o pracy pisarza została zawarta w książce Terry Pratchett: Guilty of Literature, zredagowanej przez Andrew M. Butlera, Edwarda Jamesa i Farah Mendlesohn, opublikowanej przez Science Fiction Foundation w 2000. Druga, poszerzona edycja tej książki została wydana przez Old Earth Books w 2004. Andrew M. Butler napisał także Pocket Essentials Guide to Terry Pratchett opublikowane w 2001. Writers Uncovered: Terry Pratchett to biografia dla młodych czytelników napisana przez Vica Parkera, wydana przez Heinemann Library w 2006.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Terry Pratchett in conversation, BBC Wiltshire [1]
  2. ↑ Kevin P. Smith, Sheffield Hallam University, The Literary Encyclopedia [2]
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Life on planet Pratchett, Guardian Unlimited [3]
  4. ↑ Meeting Mr Pratchett, The Age online [4]
  5. ↑ 5,0 5,1 TerryPratchettbooks.com, HarperCollins [5]
  6. ↑ 6,0 6,1 [6] Terry Pratchett: Biography, Sky One
  7. ↑ The Carnegie Medal – Recent Winners, carnegiegreenaway.org.uk [7]
  8. ↑ 8,0 8,1 Pratchett casts a bitter spell on rivals, Karen McVeigh and Lesley Walker, The Scotsman [8]
  9. ↑ Terry Pratchett, BBC [9]
  10. ↑ Terry Pratchett knighted in Queen's new year honours list. The Australian. [dostęp 2008-12-31]. ss. 2008-12-31.
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 About Terry, Colin Smythe [10]
  12. ↑ Delos 9: Interview – One of the most loved fantasy writers of this generation* every one of his books a best seller...Delos couldn't let him slip!, Luigi Pachì [11]
  13. ↑ Welcome to the world of Terry, The Scotsman online [12]
  14. ↑ 14,0 14,1 A conversation with Terry Pratchett, writerswrite.com [13]
  15. ↑ Discworld Monthly – Issue 100: August 2005 – New from Colin Smythe (Terry's agent), Jason Anthony, DiscworldMonthly.co.uk [14]
  16. ↑ Previous Winners & Shortlists – The Fantasy and Science Fiction Author of the Year, BritishBookAwards.co.uk [15]
  17. ↑ Ansible 132, lipiec 1998, dostępny online: [16]
  18. ↑ 18,0 18,1 Terry Pratchett Receives Honorary Degree from University of Warwick, University of Warwick web site [17]
  19. ↑ Honorary Awardees of the University of Portsmouth, University of Portsmouth web site [18]
  20. ↑ Discworld author's doctor honour, BBC News [19]
  21. ↑ Honorary Degrees awarded at Bristol University today, Bristol University web site [20]
  22. ↑ The Big Read, BBC [21]
  23. ↑ Locus Awards Winners By Year, Locus Publications [22]
  24. ↑ Rhianna Pratchett, Multiplay UK [23]
  25. ↑ Fiona Cherback, Game Industry's 100 Most Influential Women [24]
  26. ↑ Terry Pratchett Biography, The Terry Pratchett Unseen Library [25]
  27. ↑ Talking with Terry Pratchett, terrypratchettbooks.com [26]
  28. ↑ Distinguished Supporters of Humanism, British Humanist Association website [27]
  29. ↑ Pratchett takes swipe at Rowling, BBC News [28]
  30. ↑ Accomplishments and Achievements – 2. Media and Publicity, Orangutan Foundation UK [29]
  31. ↑ Short Stories: Terry Pratchett's Jungle Quest, BFI Film & TV Database [30]
  32. ↑ Discworld Convention 2004, Orangutan Foundation UK [31]
  33. ↑ http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,2226306,00.html?gusrc=rss&feed=10
  34. ↑ 34,0 34,1 Transcript of IRC interview with Terry Pratchett at the World Fantasy Convention by James Webley, Terry Pratchett, www.scifi.com and www.lspace.org [32]
  35. ↑ Terry Pratchett – Mort
  36. ↑ Parenting: Only need not mean lonely ,Times Online [33]
  37. ↑ Terry Pratchett (1948-), Guardian Unlimited [34]
  38. ↑ Interview de Terry Pratchett (en Anglais), Nathalie Ruas, ActuSF [35]
  39. ↑ Fictional Footnotes and Indexes – Fiction with Footnotes, William Denton, Miskatonic.org [36]
  40. ↑ Statistics – Footnotes, Robert Neumann, The L-Space Web [37]
  41. ↑ Choć dwie ostatnie książki z serii o Świecie Dysku, niewydane jeszcze po polsku "Going Postal" i "Making Money" są podzielone na rozdziały
  42. ↑ Terry Pratchett, Gavin J. Grant, BookSense.com [38]
  43. ↑ White Knowledge and the Cauldron of Story: The Use of Allusion in Terry Pratchett's Discworld, William T. Abbott [39]
  44. ↑ The Literary Evolution of Terry Pratchett, David Bapst [40]
  45. ↑ PalmPilot. Private interview carried out by Mike Richardson, Mike Richardson, lspace.org [41]
  46. ↑ PC Interviews – Terry Pratchett, PC Zone Staff [42]
  47. ↑ alt.fan.pratchett, Terry Pratchett, groups.google.com [43]
  48. ↑ Discworld Plays, Stephen Briggs [44]
  49. ↑ Discworld Monthly – Issue 19, Jason Anthony [45]
  50. ↑ The New Discworld Companion, Terry Pratchett, Gollancz
  51. ↑ Terry Pratchett: Interview, Sky One [46]
  52. ↑ Del's spells as David lands role, The Sun Online [47]
  53. ↑ Curriculum Vitae – Television, Film, Vodeo & Computer, The Sun Online [48]
  54. ↑ Pratchett book set for big screen, BBC [49]
  55. ↑ 7 Drama, BBC [50]

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Terry Pratchett - Świat Dysku
Świat Dysku

Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Terry_Pratchett”
Utwórz książkę