Śnieżyczka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Śnieżyczka
Śnieżyczka przebiśnieg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina amarylkowate
Rodzaj śnieżyczka
Nazwa systematyczna
Galanthus L.
Sp. Pl. 288. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Śnieżyczka przebiśnieg
Śnieżyczka królowej Olgi Galanthus reginae-olgae
Śnieżyczka fałdowana Galanthus plicatus f. poculiform (forma z wszystkimi listkami okwiatu równej długości)

Śnieżyczka (Galanthus L.) – rodzaj roślin z rodziny amarylkowatych. Należy tu od 14 do 17 gatunków bylin występujących naturalnie w strefie klimatu umiarkowanego w Eurazji (głównie w Europie południowej i Azji południowo-zachodniej)[2][3]. Gatunkiem typowym[4] i zarazem jedynym rodzimym przedstawicielem we florze Polski jest śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis). Ze względu na wczesne zakwitanie roślin na przełomie zimy i wiosny, szereg gatunków i mieszańców między nimi jest popularnie uprawianych jako rośliny ozdobne w strefie klimatu umiarkowanego. Gatunki uprawiane nierzadko dziczeją i jako takie spotykane są też m.in. w Ameryce Północnej[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Niewielkie, biało kwitnące geofity cebulowe o charakterystycznej budowie kwiatów. Większe są białe płatki zewnętrznego okółka, podczas gdy w okółku wewnętrznym płatki są mniejsze i zielono oznaczone. Większość gatunków rozpoznawalna jest tylko w okresie kwitnienia[2]. Organem trwałym jest podziemna cebula otoczona brunatna tuniką łuskowatych liści i często cebulkami potomnymi. Liście 2 (rzadko 3) wyrastają z cebuli. U nasady pochwowate, białawe tworzą rurkę, przez którą przechodzi w czasie kwitnienia głąbik zakończony kwiatem. Blaszki liściowe początkowo wyprostowane, później łukowato odgięte, szaro- lub modrozielone, równowąskie. Głąbik wyprostowany podczas kwitnienia, pokłada się podczas owocowania. Na szczycie głąbika zwykle jeden, rzadko 2 kwiaty. U nasady krótkiej szypułki kwiatowej wyrastają dwie błoniaste podsadki. Kwiaty pachnące z okwiatem do 2,5 cm długości. Owocem jest mięsista, zielona, owalna i mięsista torebka zawierająca od 18 do 36 nasion[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy taksonomiczne[4]

Acrocorion Adans., Chianthemum O. Kuntze, Galactanthus Lemaire in A. C. V. D. Orbigny

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należy do grupy (plemię/podrodzina) Galantheae Salisbury (synonimy: Galanthaceae G. Meyer, Leucojaceae Batsch) tworzącej klad z trzema innymi grupami euroazjatyckimi (Lycoridae + Pancratieae + Narcisseae) w obrębie rodziny amarylkowatych Amaryllidaceae J. Saint-Hilaire z rzędu szparagowców Asparagales[5].

Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1994-1999)

Gromada okrytonasienne Magnoliophyta, podgromada Magnoliophytina, klasa jednoliścienne Liliopsida, podklasa liliowe Liliidae, nadrząd Lilianae Takht., rząd amarylkowce Amaryllidales, rodzina amarylkowate Amaryllidaceae, podrodzina Galanthoideae Herb., plemię Galantheae (Herb.) Parl., podplemię Galanthinae Pax in Engl. & Prantl, rodzaj śnieżyczka (Galanthus L.)[6].

Gatunek we florze Polski[7]
Gatunki uprawiane w Polsce[8]
Pozostałe gatunki[9][10]
Mieszańce

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Szereg gatunków oraz mieszańce uprawiane są w celach ozdobnych. W przypadku gatunku Galanthus elwesii tylko z jednego kraju – Turcji eksportowanych jest rocznie do 30 mln cebulek[2].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na niszczenie naturalnych siedlisk oraz zagrożenie pozyskaniem roślin do handlu ze stanowisk naturalnych, wszystkie gatunki w obrębie rodzaju wymienione są w załączniku II Konwencji Waszyngtońskiej CITES wprowadzającej ograniczenie w obrocie handlowym[2]. W Polsce ścisłą ochroną gatunkową objęty jest jedyny naturalnie występujący gatunek – śnieżyczka przebiśnieg.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-07-17].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Mariola Kukier-Wyrwicka, Hanna Werblan-Jakubiec, Marcin Zych: Rośliny CITES (pol.). Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego. [dostęp 2008-06-03].
  3. 3,0 3,1 3,2 Gerald B. Straley & Frederick H. Utech: Galanthus in Flora of North America (ang.). eFloras.org. [dostęp 2009-01-17].
  4. 4,0 4,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
  5. Stevens P. F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). [dostęp 2009-01-17].
  6. Crescent Bloom: Galanthus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2008-12-08].
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  9. Galanthus (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network – (GRIN). [dostęp 2008-12-28].
  10. Gawryś Wiesław: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008. ISBN 978-83-925110-5-2.