Aleksiej Kruczonych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Aleksiej Kruczonych
Fotografia (od lewej) M. Matiuszyna,K. Malewicza i A. Kruczonycha, marzec 1912
Fotografia (od lewej) M. Matiuszyna,
K. Malewicza i A. Kruczonycha, marzec 1912
Imiona i nazwisko Aleksiej Jelisiejewicz Kruczonych
(Алексей Елисеевич Кручёных)
Pseudonim Aleksandr Kruczonych
Data i miejsce urodzenia 21 lutego 1886
Imperium Rosyjskie Olewsk w gubernii chersońskiej
Data i miejsce śmierci 17 lipca 1968
Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka Moskwa
Zawód pisarz, dziennikarz, malarz
Narodowość rosyjska, polska, sybiracka
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie, radzieckie
Alma Mater Odesska Akademia Sztuk Pięknych
Okres 1907–1968
Gatunki liryka, libretto
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Aleksiej Kruczonych w Wikiźródłach
Wikicytaty Aleksiej Kruczonych w Wikicytatach

Aleksiej Jelisiejewicz Kruczonych (ros. Алексей Елисеевич Кручёных; ur. 9 lutego?/21 lutego 1886 w Olewsku, Imperium Rosyjskie - zm. 17 lipca 1968 w Moskwie, Rosyjska Federacyjna SRR) – rosyjski pisarz, poeta i teoretyk kubofuturyzmu okresu rosyjskiego srebrnego wieku, współautor (z D. Burlukiem, W. Chlebnikowem i W. Majakowskim) futurystycznych manifestów poetyckich (1910-1913) oraz (wraz z W. Chlebnikowem) twórca tzw. języka pozarozumowego.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny chłopskiej. Jego ojciec był Sybirakiem, matka – Polką. W roku 1906 ukończył studia artystyczne w Odessie. 1907 zamieszkał w Moskwie i rozpoczął pracę w dziennikarstwie. Od roku 1912 przystąpił do kręgu futurystów. Wraz z Majakowskim, Burliukiem i Chlebnikowem opublikował manifest „Policzek wymierzony powszechnemu smakowi” (ros. Пощёчина общественному вкусу). Uczestniczył w almanachach futurystów. Był głównym teoretykiem i praktykiem „poezji pozarozumowej”. Zasłynął dzięki glosolalicznemu pięciowierszowi z roku 1913:

dyr buł szczyl
ubieszszczur
skum
wy so bu
r ł ez.

Kruczonych twierdził, że „w tym pięciowierszu jest więcej rosyjskości, niż w całej poezji Puszkina”.

W roku 1916 ożenił się z malarką Olgą Rozanową. W okresie I wojny światowej i rewolucji październikowej przebywał w Gruzji, w Tbilisi założył grupę futurystów „410”. Po powrocie do Moskwy w latach dwudziestych zbliżył się do grupy LEF. Utrzymywał się z antykwarycznego handlu książkami. Publikował swoje utwory futurystyczne w niewielkich nakładach, drukowane na powielaczu.

Wraz z Welimirem Chlebnikowem (prolog) i Michaiłem Matiuszynem (muzyka) oraz scenografią Kazimierza Malewicza stworzył „pierwszą operę futurystyczną” „Zwycięstwo nad słońcem” (Победа над солнцем) do której napisał libretto. Prapremiera tego dzieła awangardy rosyjskiej odbyła się 3 grudnia 1913 w Sankt Petersburgu.

W latach trzydziestych po samobójstwie Majakowskiego i rozstrzelaniu przyjaciela Igora Terentiewa zaniechał twórczości. W latach pięćdziesiątych sprzyjał poetom młodego pokolenia.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Сергей Бирюков. Поэзия русского авангарда. — М.: Издательство Руслана Элинина 2001.