Moskwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy stolicy Rosji. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Moskwa
Москва
Moskwa
Moskwa
Herb Flaga
Herb Moskwy Flaga Moskwy
Państwo  Rosja
Mer Siergiej Sobianin
Powierzchnia 2511 km²
Wysokość 150-253 m n.p.m.
Populacja (1 stycznia 2014[1])
• liczba ludności
• gęstość

12 108 257
4823 os./km²
Nr kierunkowy +7 495,498,499
Kod pocztowy 101000-129626
Tablice rejestracyjne 77, 97, 99, 177, 199,777
Podział miasta 12 okręgów (округов – okrugow) i 123 rejony (Райо́н – rajon)
Plan Moskwy
Plan Moskwy
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Moskwa
Moskwa
Ziemia 55°45′N 37°37′E/55,750000 37,616667Na mapach: 55°45′N 37°37′E/55,750000 37,616667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Moskwa w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Moskwa w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Rosja
Brama miejska (zbudowana w 1535, zburzona w 1931, zrekonstruowana w 1995) na placu Czerwonym
Plac Czerwony, w tle Mauzoleum Lenina
Moskwa nocą. Na pierwszym planie most metra nad rzeką Moskwą. W tle z lewej tzw. „Biały Dom” obecnie siedziba rządu, wcześniej parlamentu – Rady Najwyższej RSFSR
Odbudowana w latach 90. Cerkiew Chrystusa Zbawiciela
Miejskie Muzeum Historyczne Miasta Moskwy na placu Czerwonym

Moskwa (ros. Mocква /mɐ'skva/) – stolica Rosji i największe miasto tego kraju. Jest także największym miastem Europy, liczącym 12,1 mln mieszkańców (stan na 1 stycznia 2014[1]), przy czym cała aglomeracja liczy 15,512 mln mieszkańców (2012)[2]. Jeden z najważniejszych ośrodków politycznych, gospodarczych, kulturowych, religijnych, finansowych, edukacyjnych, komunikacyjnych oraz turystycznych Rosji.

Moskwa jest siedzibą najwyższych władz państwowych Rosji w tym: prezydenta, parlamentu (Dumy Państwowej i Rady Federacji) oraz rządu. W przeszłości miasto było stolicą: Księstwa Moskiewskiego (1213-1328), Wielkiego Księstwa Moskiewskiego (1328-1547), Carstwa Rosyjskiego (1547-1712), Rosji Radzieckiej (1917-1922) i Związku Radzieckiego (1922-1991). Moskwa jest także stolicą Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Znajduje się tu ponad 600 świątyń różnych wyznań, w tym Cerkiew Chrystusa Zbawiciela – największa na świecie cerkiew prawosławna, a także Monaster Daniłowski – siedziba patriarchy Moskwy i całej Rusi. Podczas II wojny światowej Moskwa jako jedyna stolica europejska odparła ataki niemieckie uzyskując tytuł „miasta-bohatera”.

Miasto jest obecnie jednym z najważniejszych ośrodków finansowych świata. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia Moskwa zajęła w 2006 pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata, w 2009 była trzecia[3]. W rankingu miast światowych miesięcznika „Forbes” Moskwa zajęła w 2011 po raz kolejny z rzędu pierwsze miejsce pod względem liczby zamieszkujących ją miliarderów (79 osób)[4]. Wcześniej, w 2009, w rankingu tym przejściowo z pierwszego spadła na trzecie miejsce[5].

W 1990 historyczne centrum miasta (Kreml oraz plac Czerwony wraz z nawiązującymi do nich obiektami) zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Moskwa położona jest nad rzeką Moskwą w Europie Wschodniej, na pograniczu Grzędy Smoleńsko-Moskiewskiej, Równiny Moskiewsko-Ockiej i Niziny Mieszczorskiej.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

W Moskwie panuje klimat kontynentalny wilgotny (Dfb) z krótkim, ciepłym latem i długą, mroźną zimą; średnia temperatura w lipcu wynosi +19,2 °C, a w styczniu -6,5 °C. Roczna suma opadów wynosi 600–800 mm z maksimum w okresie letnim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze ślady osadnictwa na terenie Moskwy pochodzą z IV-III wieku p.n.e. W IX wieku osada muromska, od ok. 862 w granicach Rusi. Najstarszy zachowany zapis dotyczący Moskwy pochodzi z 1147, kiedy to Jerzy Dołgoruki wydał rozkaz zbudowania na Wzgórzu Borowickim drewnianej baszty, dając tym samym początek kremlowi moskiewskiemu. W 1156 miasto zostało otoczone dębową palisadą. W 1237 Moskwa została zdobyta i częściowo zniszczona przez Batu-chana. W 1263 wielki książę włodzimierski Aleksander Newski wydzielił w ramach swego państwa Księstwo Moskiewskie, które zostało specjalnie utworzone dla jego najmłodszego syna – Daniela. Stolicą księstwa od początku jego istnienia była Moskwa odznaczająca się dogodnym położeniem geograficznym, z dala od Złotej Ordy, z której strony można się było spodziewać najazdów i umiejscowieniem na wewnątrzruskich szlakach handlowych, które dostarczały miastu poważnych środków finansowych. Dzięki długim okresom pokoju w początkowej historii Księstwa Moskiewskiego szybko wzrastała liczba ludności miasta.

Stolica Wielkiego Księstwa[edytuj | edytuj kod]

Z walk o sukcesję po Aleksandrze Newskim na Rusi zwycięsko wyszło niewielkie Księstwo Moskiewskie, w którym od 1263 na tronie zasiadał najmłodszy syn Aleksandra, Daniel, założyciel moskiewskiej linii Rurykowiczów. Za panowania Daniela wybudowano w Moskwie m.in. Monaster Daniłowski (1300) – obecnie jedną z rezydencji patriarchów Moskwy i Wszechrusi.

W 1325 metropolita Rusi Piotr przeniósł swą siedzibę z Włodzimierza (dokąd wcześniej była przeniesiona z Kijowa) do Moskwy. W 1328 wielki książę włodzimierski, Iwan I Kalita, przeniósł na stałe do rodzimej Moskwy także stolicę wielkiego księstwa, co dało początek Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu. Prestiż miasta w owym czasie nieustannie wzrastał. Książęta moskiewscy jako spadkobiercy Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego posiadali zwierzchnictwo nad pozostałymi księstwami ruskimi. W mieście osiedlała się ruska inteligencja (duchowieństwo, bojarzy) m.in. z Kijowa i Włodzimierza. Iwan Kalita ufortyfikował Moskwę i otoczył kreml nową, dębową palisadą, a także ufundował m.in. kamienny Sobór Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (1326). Do najznaczniejszych obiektów w Moskwie z tego okresu należą także: plac Czerwony, Monaster Czudowski (1365) i monaster Wniebowstąpienia Pańskiego (1389). Nadal jednak wielcy książęta moskiewscy (do końca XIV wieku) najpierw obejmowali władzę we Włodzimierzu i tytułowali się wielkimi książętami włodzimierskimi. W 1382 miasto zostało zdobyte przez Tatarów i w znacznej mierze zniszczone. Odbudowa miasta trwała wiele lat.

Stolica Carstwa[edytuj | edytuj kod]

Po upadku Konstantynopola (1453) Moskwa zyskała na znaczeniu jako spadkobierczyni Bizancjum, co podkreślić miało małżeństwo Iwana III z Zofią Paleolog, bratanicą ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna XI Dragazesa, a także przejęcie bizantyjskiego dwugłowego orła jako herbu państwa oraz bizantyjskiego ceremoniału dworskiego. Aspiracje Wielkiego Księstwa Moskiewskiego sformułowano w tezie o Moskwie jako „trzecim Rzymie”. Moskwa miała się stać nową stolicą prawosławnego świata. Kreml moskiewski został w latach 1485–1495 rozbudowany według projektu włoskich architektów renesansowych Pietra Solariego i Marco Ruffo, którzy nadali mu dzisiejszy wygląd. Cerkwie moskiewskie były często bogato zdobione freskami m.in. w Soborze Zwiastowania na Kremlu (1405) oraz licznymi ikonami autorstwa Teofana Greka, Andrieja Rublowa i Prochora z Gorodca. W latach 1475–1479 został przebudowany przez Aristotele’a Fioravantiego Sobór Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. W latach 1555–1560 architekci Barma i Postnik Jakowlew zbudowali na placu Czerwonym Cerkiew Wasyla Błogosławionego, która stała się symbolem miasta.

Miasto szybko przekształciło się w wielki ośrodek handlowy, rzemieślniczy, stało się centrum kultury ogólnoruskiej. W XVI w. kremlowską twierdzę otoczono murem, zachowanym do czasów współczesnych. Za czasów panującego w Moskwie w latach 1533-1584 Iwana IV Groźnego miasto otrzymało połączenie morskie, poprzez Morze Białe, z krajami Europy Zachodniej.

Wielka Smuta[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Dymitriady.
Moskwa w XVII wieku; Apolinary Wasniecow, 1922

W czasie Wielkiej Smuty i wojny polsko-rosyjskiej 1609–1618, w 1610 po wcześniejszym zwycięstwie w bitwie pod Kłuszynem oddziały polskie pod wodzą hetmana Stanisława Żółkiewskiego wkroczyły bez walki do stolicy Rosji, okupując ją do 1612. W sierpniu 1612 wybuchło w Moskwie powstanie mieszczan pod wodzą kupca Minina skierowane przeciw Polakom, którzy zostali wyparci z miasta. 1 września 1612 rozpoczęła się bitwa pod Moskwą stoczona pomiędzy rosyjskim pospolitym ruszeniem i armią polsko-litewską, która zakończyła się zwycięstwem Rosjan. 7 listopada skapitulował ostatni polski garnizon przebywający na Kremlu.

W 1613 Sobór Ziemski, zwołany w Moskwie przez mieszczan i szlachtę rosyjską, wybrał na cara księcia Michała Romanowa. Dał on początek nowej dynastii Romanowów, panującej w Rosji do 1917 i zakończył okres Wielkiej Smuty.

Rządy Piotra I[edytuj | edytuj kod]

W 1712 Piotr I przeniósł stolicę z Moskwy do Petersburga, nowo powstałego miasta nad Newą. Moskwa pozostała jednak centralnym ośrodkiem imperium i nadal się rozwijała. W 1755 z inicjatywy Michaiła Łomonosowa założono w Moskwie pierwszy rosyjski uniwersytet noszący obecnie jego imię.

XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

W 1812 Moskwę okupowała Wielka Armia napoleońska. Rosjanie oswobodzając wcześniej swoich więźniów, nakazali im podpalić miasto, aby wojska napoleońskie nie miały gdzie się zatrzymać[potrzebne źródło]. Liczba ludności Moskwy w wyniku pożaru i okupacji miasta zmniejszyła się z 270 do 215 tysięcy. Moskwa straciła znaczna część historycznych budowli, zwłaszcza drewnianych. Spłonął m.in. budynek Uniwersytetu, biblioteka Buturlina, teatry Pietrowski i Arbacki. W wyniku odcięcia znacznej części dostaw żywności przez rosyjskich powstańców oraz armię rosyjską, a także braku miejsca do zakwaterowania wynikłego z pożaru, w którym uległo spaleniu ponad 70% zabudowy przy zbliżającej się zimie oraz braku nadziei na kapitulację Rosjan, Napoleon po 35 dniach okupacji nakazał odwrót. Po ostatecznym pokonaniu wojsk napoleońskich miasto stosunkowo szybko odbudowano, zastępując drewnianą zabudowę kamienną i ceglaną. Zniszczenie całych drewnianych dzielnic umożliwiło szybką modernizację urbanistyki miasta. W lutym 1813 car Aleksander I powołał “Komisję budownictwa w Moskwie”, która działała do roku 1843. Plan ogólny miasta został zatwierdzony w roku 1817. Wytyczono m.in. Sadowoje Kolco – obwodnicę wokół centrum miasta.

W 1856 została założona przez Pawła Trietiakowa Galeria Trietiakowska, gromadząca obecnie jedną z największych i najbardziej znaczących w świecie kolekcji dzieł sztuk pięknych, zwłaszcza z zakresu malarstwa. W 1898 rozpoczęto budowę Muzeum Sztuk Pięknych w Moskwie. Otwarcia dokonano 31 maja 1912 nadając muzeum nazwę Muzeum Sztuk Pięknych im. Aleksandra III. Instytucję przemianowano na Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina w 1937 dla uczczenia setnej rocznicy śmierci poety. Od 1981 Muzeum Puszkina gości doroczny międzynarodowy festiwal muzyki Wieczory Grudniowe Światosława Richtera[6].

Po zniesieniu obowiązku pańszczyzny w 1861, rozpoczął się masowy napływ do miasta chłopów, powstawały liczne fabryki i zakłady przemysłowe. Obok nielicznej szlachty i burżuazji rosyjskiej, w mieście szybko rosła liczebność proletariatu.

Wiek XX i XXI[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1918 utworzony przez bolszewików rząd przeniósł swą siedzibę do Moskwy. W 1919 aktor i reżyser Władimir Gardin otworzył w Moskwie Instytut Kinematografii – najstarszą uczelnię filmową na świecie. Podczas II wojny światowej moskiewska bitwa w 1941 ocaliła miasto. Po II wojnie światowej nadal się rozwijało. Po rozpadzie ZSRR i tzw. puczu sierpniowym (19-21 sierpnia 1991) Moskwa pozostała stolicą Rosji, która w tym czasie proklamowała niepodległość.

Obecnie Moskwa jest „najwyższym” miastem Europy – znajdują się tutaj najwyższe wieżowce na kontynencie, w tym obiekty w budowie.

Katastrofy i zamachy terrorystyczne[edytuj | edytuj kod]

Mapa podziału administracyjnego Moskwy

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Moskwa jest miastem wydzielonym Federacji Rosyjskiej i stanowi jej odrębny podmiot. Jest też stolicą obwodu moskiewskiego, chociaż sama do niego nie należy. Miejski kod OKATO to 45. Moskwa dzieli się w pierwszym rzędzie na 12 okręgów, które dzielą się na rejony.

  1. Zielenogradzki okręg administracyjny Moskwy (oddzielne miasto w Zielenogradzie)
  2. Północny okręg administracyjny Moskwy
  3. Północno-wschodni okręg administracyjny Moskwy
  4. Północno-zachodni okręg administracyjny Moskwy
  5. Centralny okręg administracyjny Moskwy
  6. Wschodni okręg administracyjny Moskwy
  7. Południowy okręg administracyjny Moskwy
  8. Południowo-wschodni okręg administracyjny Moskwy
  9. Południowo-zachodni okręg administracyjny Moskwy
  10. Zachodni okręg administracyjny Moskwy
  11. Nowomoskiewski okręg administracyjny Moskwy
  12. Troicki okręg administracyjny Moskwy

Zabytki i miejsca warte odwiedzenia[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Sztuk Pięknych im. A.S. Puszkina (Музей изобразительных искусств им. А.С. Пушкина) to największe muzeum sztuki europejskiej w Moskwie
 Z tym tematem związana jest kategoria: Architektura w Moskwie.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według oficjalnych danych 1 stycznia 2014 w Moskwie zamieszkiwało 12 108 257 osób[1].

Liczba ta uwzględnia jedynie stałych mieszkańców miasta. Federalny Urząd Migracyjny podawał, iż w 2008 zarejestrowano przebywanie w mieście dodatkowo 1,8 mln przyjezdnych (ludzie przybywający z innych regionów w poszukiwaniu pracy, studenci i inni). Oceniano, że oprócz nich w mieście przebywa nielegalnie jeszcze około miliona osób, które nie zgłosiły swojego pobytu (szacunki z 2009)[10].

Pod koniec 2014 w Moskwie zatrudnionych było legalnie około 900 tys. migrantów[11].

Mieszkańcy Moskwy reprezentują wiele narodów, spośród których do największych należą Rosjanie – 9 930 410 osób (91,65 %), Ukraińcy – 154 104 (1,42 %), Tatarzy – 149 043 (1,38 %), Ormianie – 106 466 (0,98 %), Azerowie — 57 123 (0,53 %), Żydzi — 53 142 (0,49 %), Białorusini – 39 225 (0,36 %), Gruzini – 38 934 (0,36 %), Uzbecy – 35 595 (0,33 %), Tadżycy – 27 280 (0,25 %), Mołdawianie – 21 699 (0,20 %), Kirgizi – 18 736 (0,17 %), Mordwini – 17 095 (0,16 %), Czeczeni – 14 524 (0,13 %), Czuwasze – 14 313 (0,13 %), Osetyjczycy – 11 311 (0,10 %)[12].

Historia populacji[edytuj | edytuj kod]

Rok Populacja
1400 40 000
1638 200 000
1710 160 000
1725 145 000
Rok Populacja
1738 138 400
1775 161 000
1785 188 700
1811 270 200
1813 215 000
1825 241 500
1840 349 100
1856 368 800
1868 416 400
1871 601 969
1888 753 459
Rok Populacja
1897 1 038 600
1912 1 617 157
1920 1 027 300
1926 2 101 200
1939 4 609 200
1959 6 133 100
1970 7 194 300
1979 8 142 200
1989 8 972 300
2002 10 383 000
2010 10 563 038

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Panorama centrum finansowego Moskwy

Moskwa jest najbogatszym i najbardziej dynamicznie rozwijającym się miastem w całej Rosji, na które przypada ok. 15% krajowej wartości PKB. Wraz z deindustrializacją miasto przekształca się w wielkie centrum handlowo-usługowe z rozwiniętym sektorem bankowo-finansowym, rozbudowanym handlem hurtowo-detalicznym, pośrednictwem handlowym, przemysłem rozrywkowym i hotelarstwem. W Moskwie zarejestrowane są liczne tzw. monopole surowcowe (np. Gazprom, Transnieft, Rostelkom) oraz międzynarodowe przedsiębiorstwa działające w Rosji, co przekłada się na znaczące dochody miasta. Znaczącym źródłem pozyskania środków finansowych jest też budżet państwa. W rankingu miast światowych miesięcznika „Forbes” Moskwa zajęła w 2011 po raz kolejny pierwsze miejsce pod względem liczby mieszkających w nich miliarderów (79 osób)[4].

Rozwój gospodarczy miasta w ostatnich latach wiąże się z jego dynamiczną rozbudową i przebudową. Wiele starych budynków, w szczególności bloki mieszkalne z lat 50. i 60., tzn. „Chruszczowki” czy też „Chruszczoby” jest systematycznie wyburzanych i zastępowanych przez nowoczesną architekturę. Niekiedy burzy się jednak także obiekty zabytkowe a zastępują je budynki kontrowersyjne z punktu widzenia architektonicznego. Przykładem takiego działania jest renowacja XIX-wiecznego kompleksu budynków „Sriednie Torgowyje Riady” przy placu Czerwonym, naprzeciw Cerkwi Wasyla Błogosławionego. Pod koniec 2006 wyburzono wewnętrzną część zabytkowego zespołu. W tym samym roku zburzono także położony nieopodal gigantyczny Hotel Rossija z lat 60. Na jego miejscu ma powstać nowoczesne centrum handlowe. Z modernizacją architektury miasta wiąże się także kontrowersyjny proces wysiedlania uboższych mieszkańców z centralnych i prestiżowych dzielnic.

Architektura wieżowcowa[edytuj | edytuj kod]

Symbolem architektonicznego renesansu Moskwy są wznoszone w ostatnich latach nowoczesne wieżowce. Do ukończonych należy m.in. tzw. Triumf-Pałas będący aktualnie najwyższym budynkiem w Europie. W tej roli zastąpić ma go wkrótce jeszcze wyższy budowany właśnie drapacz chmur pod nazwą Federation Tower, który powstaje w ramach kompleksu „Moskiewskie City” („Москва-Сити” lub też „Moscow International Business Center”).

Oprócz budowy nowoczesnych budynków biurowych i mieszkalnych po 1990 odbudowano w Moskwie szereg mających symboliczne znaczenie zabytków zburzonych w latach socjalistycznych. Do najsłynniejszych przedsięwzięć w tym zakresie należy odbudowa Cerkwi Chrystusa Zbawiciela.

Koszty życia[edytuj | edytuj kod]

Wraz z rozwojem gospodarczym miasta i ciągłym napływem do niego inwestorów oraz nowych mieszkańców systematycznie rosną w Moskwie koszty życia. Ceny mieszkań od wielu lat mają tendencję wzrostową i osiągają w centrum miasta wysokości porównywalne z największymi metropoliami światowymi. W rankingu miast światowych pod względem kosztów życia cudzoziemców firmy Mercer Human Resources Consulting z 2006 Moskwa zajęła pierwsze miejsce jako najdroższe miasto świata. Ocena ta jest jednak często krytykowana, a nie ulega jednocześnie wątpliwości, że koszty życia dla osób niekorzystających ze specjalnych instytucji dla nieznających języka rosyjskiego pracowników przedsiębiorstw zagranicznych są znacznie niższe. Hogg Robinson Group w swoim rankingu kosztów pokojów hotelowych umieściła w 2008 Moskwę także na pierwszym miejscu jako najdroższe w tym zakresie miasto świata.

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

Moskwa jest najważniejszym ośrodkiem naukowym w Rosji. Tu swoją główną siedzibę ma Rosyjska Akademia Nauk i jej liczne instytuty. W Moskwie znajduje się także największe skupisko wyższych uczelni w kraju. Wśród 60 uczelni państwowych o statusie uniwersytetu do najważniejszych należą:

 Z tym tematem związana jest kategoria: Uczelnie w Moskwie.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Trolejbus marki ZiU-9 na ulicy Twerskiej w Moskwie 2006
Stacja Kijowska metra moskiewskiego

W Moskwie zarejestrowanych jest ok. 2,5 mln samochodów. Niedostosowana do takiej ilości pojazdów sieć drogowa miasta jest notorycznie przeciążona. Podstawą jej struktury są obwodnice: począwszy do okalającego ścisłe centrum „Pierścienia Bulwarowego” (Bulwarnoje Kolco), poprzez „Pierścień Sadowy” (Sadowoje Kolco) wyznaczający granice śródmieścia, następnie zakończony w 2004 „Trzeci Pierścień Transportowy” (Trietje Transportnoje Kolco) a skończywszy na wielkiej obwodnicy miasta znanej pod nazwą MKAD. W budowie znajduje się już „Czwarty Pierścień Transportowy”.

Systemem rozbudowanej naziemnej komunikacji miejskiej zarządza Mosgortrans (Мосгортранс), w skład którego wchodzą:

  • sieć linii tramwajowych (od 1899)
  • sieć linii autobusowych (od 1908)
  • sieć linii trolejbusowych (od 1933)

Transport publiczny uzupełnia duża liczba mikrobusów znanych jako Marszrutki kursujących wzdłuż linii autobusowych, trolejbusowych i tramwajowych.

Metro[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Metro w Moskwie.

Ważnym środkiem transportu w Moskwie jest metro. Pierwszą linię moskiewskiego metra uruchomiono w 1935, a składają się na nie: 182 stacje, 12 linii i torowiska o łącznej długości 301,2 km.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Transport kolejowy w Moskwie.

W mieście znajduje się dziewięć dużych dworców kolejowych obsługujących pociągi z poszczególnych kierunków: Dworzec Białoruski, Dworzec Kazański, Dworzec Kijowski, Dworzec Kurski, Dworzec Leningradzki, Dworzec Pawelecki, Dworzec Ryski, Dworzec Sawiołowski i Dworzec Jarosławski

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Porty lotnicze Moskwy:

oraz kilka mniejszych lotnisk, m.in. Bykowo (Быково), Ostafiewo (Остафьево).

Sport[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w Moskwie.

W Moskwie działają takie kluby sportowe jak: CSKA Moskwa, Dinamo Moskwa, Lokomotiw Moskwa, Spartak Moskwa, Torpedo Moskwa – posiadające kilka sekcji różnych dyscyplin sportowych. Na Łużnikach znajduje się pałac sportu. Rozgrywano tu m.in. Mistrzostwa Świata w Łyżwiarstwie Figurowym 2005 oraz Letnie Igrzyska Olimpijskie w 1980, Finał Ligi Mistrzów 2008, Mistrzostwa Świata w Gimnastyce Artystycznej 2010. W 2013 miasto gościć będzie lekkoatletyczne mistrzostwa świata. Corocznie rozgrywany jest tutaj także tenisowy turniej Kremlin Cup.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года (ros.). Федеральная служба государственной статистики. [dostęp 2014-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-02)].
  2. http://www.demographia.com: Demographia World Urban Areas (World Agglomerations). 8th Annual Edition: Version 2, July 2012.
  3. Mercer’s 2009 Cost of Living survey highlights.
  4. 4,0 4,1 Karolina Baca: W Moskwie więcej miliarderów niż w Nowym Jorku. www.rp.pl. [dostęp 2011-06-04].
  5. Top 10 Billionaire Cities.
  6. The Pushkin State Museum of Fine Arts. The Memorial Apartment of Svyatoslav Richter.
  7. Терророзащитники // Спецназ России.
  8. Н. П. Патрушев «Тайна Андропова» // Российская газета, 15 июня 2004.
  9. Spis ofiar zamachu w metrze moskiewskim w 2010.
  10. Москва, до востребования (ros.). Редакция „Российской газеты”. [dostęp 2014-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-28)].
  11. Собянин: в Москве насчитывается около 900 тыс. трудовых мигрантов (ros.). ТАСС. [dostęp 2014-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-12-15)].
  12. Приложение 5. Национальный состав населения по административным округам города Москвы (ros.). Федеральная служба государственной статистики. [dostęp 2014-12-15].
  13. Официальный сайт города Алматы: Города-побратимы.
  14. Moscow and Rejkjavik sister cities. (ang.).
  15. Twinning Cities: International Relations. Municipality of Tirana. (ang.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]