Aragonia
| Aragonia Aragón |
|||||
|
|||||
 |
|||||
| Hymn: Hymn Aragonii | |||||
| Stolica |  Saragossa |
||||
| Powierzchnia • razem • proc. Hiszpanii |
4. miejsce 47 719 km² 9,4% |
||||
| Populacja (2012) • liczba ludności • gęstość • proc. Hiszpanii |
11. miejsce 1 376 654 28,89 os./km² 2,9% |
||||
| Język urzędowy | hiszpański, aragoński (luenga propia), kataloński (llengua pròpia) |
||||
| Autonomia od | 16 sierpnia 1982 | ||||
| Reprezentacja w parlamencie • Kongres • Senat |
13 12 |
||||
| Prezydent | Luisa Fernanda Rudi (od 2011) (Partia Ludowa) |
||||
| Strona internetowa | |||||
Aragonia (hiszp. i arag. Aragón, kat. Aragó) – wspólnota autonomiczna i region historyczny w północno-wschodniej Hiszpanii. Region historyczny Aragonii obejmuje środkową część biegu Ebro. Pełna nazwa hiszpańska brzmi "Comunidad Autónoma de Aragón".
Aragonia graniczy na północy z Francją, na wschodzie z Katalonią, na południu z Walencją, a na zachodzie z Kastylią-La Manchą, Kastylią i Leónem, La Rioja i Nawarrą. Składa się z trzech prowincji – Saragossa, Huesca i Teruel oraz 33 comarcas (powiaty). Region jest górzysty, przecięty rzeką Ebro.
Królestwo Aragonii wraz z Hrabstwem Barcelony (Katalonia), Królestwem Walencji i Królestwem Majorki tworzyło historyczną Koronę Aragonii. Od 1978 jest wspólnotą autonomiczną Hiszpanii. Stolicą Aragonii jest Saragossa. 23 kwietnia obchodzone jest dzień Świętego Jerzego (San Jorge), będący dniem Aragonii.
Od 13 lipiec 2011 prezydentem wspólnoty autonomicznej Aragonii jest Luisa Fernanda Rudi Úbeda.
Spis treści |
Demografia [edytuj]
Ludność stolic prowincji:
Inne miejscowości:
- Calatayud – 20 263 mieszkańców
- Ejea de los Caballeros – 16 941 mieszkańców
- Monzón – 15 806 mieszkańców
- Barbastro – 15 778 mieszkańców
- Alcañiz – 15 130 mieszkańców
- Utebo – 14 037 mieszkańców
- Fraga – 13 284 mieszkańców
- Jaca – 12 553 mieszkańców
- Tarazona – 10 875 mieszkańców
- Sabiñánigo – 9023 mieszkańców
- Binéfar – 8890 mieszkańców
- Caspe – 8206 mieszkańców
- Ateca – 2000 mieszkańców
- Źródło INE (Instituto Nacional de Estadística), z 1 stycznia 2005.
Zgodnie ze spisem z 1991 Aragonię zamieszkiwało 1 178 000 osób, co stanowiło 2,95% całkowitej ludności Hiszpanii. Gęstość zaludnienia wynosiła 25,2 os./km².
W 2005 liczba ludności wzrosła do 1 269 027 osób.
Historia [edytuj]
W starożytności ziemie późniejszej Aragonii wchodziły w skład rzymskiej prowincji Hispania Tarraconensis. Od V wieku opanowana została przez Wizygotów.
Królestwo Aragonii powstało w 1135 gdy hrabia Barcelony Ramon Berenguer IV poślubił Petronelę Aragońską. Aragonia rozpoczęła ekspansję na południe, aby wyprzeć Maurów z Hiszpanii. Na skutek tej ekspansji zajęła Baleary i Walencję. W XIV wieku Francja wypiera Katalończyków z Prowansji, zmuszając ich do ekspansji w basenie Morza Śródziemnego. W 1412 bezpotomnie umiera ostatni Kataloński król Barcelony, a na tron wstępuje Ferdynand I. W 1479 Aragonia tworzy z Kastylią królestwo Hiszpanii. Podczas wojny francusko-hiszpańskiej 1808-1809 w Aragonii miały miejsce zacięte walki w obronie Saragossy.
Język [edytuj]
W Aragonii mówi się głównie w języku kastylijskim, będącym językiem oficjalnym. W niektórych miejscach używa się także aragońskiego i zachodniego katalońskiego:
- Język kastylijski jest językiem oficjalnym i mówionym na całym terytorium aragońskim, posiada on pewną odmienność dialektyczną (dialekt aragońsko-kastylijski), która wynika z kontaktu z językiem aragońskim, dominującym na tym obszarze do XV wieku, od kiedy to zaczęła się dominacja kastylijskiego.
- Język aragoński jest mówiony w małych miejscowościach prowincji Huesca, pewne jego ślady pozostały w języku mówionym w prowincjach Zaragoza i Teruel, a także poza Aragonią w La Rioja i Nawarra.
- Język kataloński jest mówiony w niektórych powiatach wschodniej części Aragonii, które tworzą tzw. "Franję" (Franja de Levante).
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
|
|||||||||||||
