Morze Śródziemne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy konkretnego morza. Zobacz też: morze śródlądowe lub śródziemne.
Morze Śródziemne
Mediterranian Sea 16.61811E 38.99124N.jpg
Kontynent Europa, Afryka i Azja
Państwa  Hiszpania
 Francja
 Monako
 Włochy
 Malta
 Słowenia
 Chorwacja
 Bośnia i Hercegowina
 Czarnogóra
 Albania
 Grecja
 Cypr ( Cypr Północny)
 Turcja
 Syria
 Liban
 Izrael
 Egipt
 Libia
 Tunezja
 Algieria
 Maroko
Terytoria  Gibraltar
 Akrotiri i Dhekelia
Powierzchnia ok. 2,5 mln km²
Średnia głębokość 1438 m
Największa głębia Calypso na M. Jońskim
5 267 m
Zasolenie 33,0 do 39,4
Temperatura +7 do +30°C
Typ morza śródlądowe
Wyspy Sycylia, Sardynia, Cypr
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Morze Śródziemne
Morze Śródziemne
Ziemia 35°N 18°E/35,000000 18,000000Na mapach: 35°N 18°E/35,000000 18,000000
Mapa morza
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Morze Śródziemnemorze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 33–39.

Na zachodzie jest połączone Cieśniną Gibraltarską z Oceanem Atlantyckim, na wschodzie przez Cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i dalej przez Cieśninę Bosfor z Morzem Czarnym, zaś przez Kanał Sueski z Morzem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim.

To śródlądowe morze jako jedyne na świecie otoczone jest lądami należącymi do trzech części świata. Już przed tysiącami lat kwitła tu kultura i nauka, rozwijało się rolnictwo, rzemiosło, handel i żegluga. Na obszarze tym pozostały bogate pamiątki starych cywilizacji – pojedyncze zabytki i całe miasta. Wspólną cechą tych państw, poza dostępem do morza, jest klimat i roślinność śródziemnomorska.

Nad Morzem Śródziemnym leżą (zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Gibraltar, Hiszpania, Francja, Monako, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Cypr (w tym Cypr Północny oraz Akrotiri i Dhekelia), Turcja, Syria, Liban, Izrael (w tym Strefa Gazy), Egipt, Libia, Tunezja, Algieria i Maroko. Większość państw basenu Morza Śródziemnego współpracuje w ramach Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego.

Fauna Morza Śródziemnego liczy w przybliżeniu około 5000 gatunków.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Termin "Morze Śródziemne" pochodzi z łacińskiego słowa mediterraneus znaczącego tyle, co "w środku ziemi" lub "między lądami" (medius- 'między, pośrodku' + terra 'ziemia, ląd'), jako, że znajduje się między kontynentami Afryką i Europą. Grecka nazwa Mesogeios (Μεσόγειος) jest podobna- μέσο, " środek" + γη, "ziemia, ląd". W czasach historycznych Morze Śródziemne miało kilka nazw, np. Rzymianie powszechnie nazywali je Mare Nostrum- (z łaciny; dosł. "nasze morze") lub też Mare Internum. W Biblii pierwotnie znane było jako "Wielkie Morze" [(Lb,34:6,7), (J,1:4, 9:1), (Ez, 47:10,15,20)] lub po prostu "Morze" [(1Krl 5:9), (1Mch 14:34, 15:11)], ale także znane jako "Hinder Sea" z powodu swojego położenia na zachodnim brzegu Ziemi Świętej i dlatego znajdującym się za osobą spoglądającą na wschód, o czym jest mowa w Starym Testamencie, co czasami tłumaczone jest jako "Zachodnie Morze" [(Pwt,11:24), (Jl, 2:20)]. Inną nazwą było "Morze Filystynów" (Wj, 23:31) z powodu ludzi zamieszkujących dużą część wybrzeża blisko Izraelitów. We współczesnym hebrajskim było zwane HaYyam HaTtikhon (הַיָּם הַתִּיכוֹן)- "Środkowym Morzem", dosłownym tłumaczeniem niemieckiego odpowiednika Mittelmeer. W języku tureckim znane jest jako Akdeniz- "Białe Morze", w arabskim- l-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), co możemy zrozumieć jako "Białe Morze Środkowe"), zaś w islamskiej i dawnej arabskiej literaturze było wymienione jako Baḥr al-Rūm (بحر الروم), lub "Rzymskie/Bizantyjskie Morze".

Podział[edytuj | edytuj kod]

Podział Morza Śródziemnego wg Międzynarodowego Biura Hydrograficznego w Monako:

Podział nie uwzględnia innych obszarów Morza Śródziemnego nazywanych również morzami:

Wyspy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wyspy Morza Śródziemnego.

Ważniejsze wyspy to (licząc od zachodu)

Pomiędzy Korsyką a Półwyspem Apenińskim znajdują się m.in.