Wyspy Kanaryjskie

Wyspy Kanaryjskie Comunidad Autónoma de Canarias
Herb Wysp Kanaryjskich Flaga Wysp Kanaryjskich
Hymn: Arrorró
Stolica	Santa Cruz de Tenerife Las Palmas de Gran Canaria
Powierzchnia • razem • proc. Hiszpanii	13. miejsce 7 447 km² 1,5%
Populacja (2012) • liczba ludności • gęstość • proc. Hiszpanii	8. miejsce 2 187 122 302 os./km² 4,4%
Język urzędowy	hiszpański
Autonomia od	16 sierpnia 1982
Reprezentacja w parlamencie • Kongres • Senat	15 13
Prezydent	Paulino Rivero Baute (Koalicja Kanaryjska)
Strona internetowa

Teide, Teneryfa

Wydmy w Maspalomas na wyspie Gran Canaria

Wyspy Kanaryjskie (hiszp. Islas Canarias, oficjalna nazwa jednostki administracyjnej Comunidad Autónoma de Canarias) – archipelag górzystych wysp pochodzenia wulkanicznego położonych na Oceanie Atlantyckim na północny zachód od wybrzeży Afryki, zaliczanych do Makaronezji . Wyspy te należą do Hiszpanii i tworzą dwie prowincje: Santa Cruz de Tenerife i Las Palmas de Gran Canaria.

• Powierzchnia ogółem: 7293 km²
• Liczba mieszkańców: 2 mln 75 tys., z czego na Teneryfie 806 tys. mieszkańców, Gran Canarii 730 tys., Lanzarote – 97 tys., Fuerteventurze - 87 tys., El Hiero 10 tys.
• Archipelag składa się z siedmiu wysp głównych: Teneryfa, Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote, El Hierro, La Palma i La Gomera oraz sześciu mniejszych: Alegranza, Graciosa, Montaña Clara, Lobos, Roque del Este i Roque del Oeste. Większość mniejszych wysp jest niezamieszkana, lub zamieszkana tylko okresowo.

Najważniejsze miasta to: Las Palmas de Gran Canaria (377 600 mieszkańców, stan z roku 2003), Santa Cruz de Tenerife (222.417 mieszkańców, 2009) oraz San Cristóbal de La Laguna, znajduje się na Teneryfie (150.66 mieszkańców).

Historia

W starożytności Wyspy Kanaryjskie były znane jako Wyspy Szczęśliwe i jak się uważa były odwiedzane przez Greków i Rzymian. Na początku XIV w. zostały ponownie odkryte przez Europejczyków. Były wówczas zamieszkane przez lud Guanczów, pokrewny Berberom, który został później prawie całkowicie wytępiony w wielu krwawych bataliach i częściowo zasymilowany.

W XIV i XV w. miało miejsce wiele wypraw genueńskich, francuskich, kastylijskich i portugalskich o podłożu handlowym, eksploatacyjnym i ewangelizacyjnym.

Podbój wysp zaczął Jean de Béthencourt, Normandczyk korzystający z protekcji króla Kastylii. Udało mu się podbić Lanzarote, Fuerteventurę, La Gomerę i El Hierro. W 1412 lub 1415 roku powrócił do Normandii, przekazując archipelag bratankowi Maciotowi, który sprzedał je Enrique de Guzmánowi. W 1430 roku archipelag kupił Guillén de las Casas. Sam Maciot de Béthencourt zachował dożywotnio zwierzchność nad Lanzarote, a pod koniec życia oddał wyspę portugalskiemu księciu Henrykowi Żeglarzowi, co stało się powodem konfliktu kastylijsko-portugalskiego. Konflikt zakończył traktat w Alcáçovas (1479).

W pierwszym okresie kolonizacji właścicielami wysp byli możnowładcy. Okres ten nazwany został Epoka Pańska (La Época Señorial). W tym czasie niepodbite pozostawały wyspy Gran Canaria, Teneryfa i La Palma. Możnowładcy nie potrafili sobie jednak poradzić z utrzymaniem władzy na zajętych wyspach i dalszym ich podbojem, w czym wydatnie przeszkadzali im Portugalczycy chcący odbić wyspy. W roku 1477 prawo do wysp i ich dalszego podboju zostało wykupione przez hiszpańskich Królów Katolickich (Izabelę i Ferdynanda). Od tego momentu rozpoczęła się epoka królewska (La Época Realenga).

Całkowity podbój wysp trwał prawie sto lat i zakończył się w 1496 roku. Ostatnią podbitą wyspą była Teneryfa, na której walki były najkrwawsze i której lud najzacieklej bronił swej ziemi. Pierwszą dużą bitwę pod Acentejo (1494) konkwistadorzy przegrali. Bitwa ta została nazwana "Rzeź pod Acentejo". W rok później konkwistadorzy powrócili w znacznie większej liczbie, wygrywając kolejną bitwę w tym samym miejscu, a bitwa ta otrzymała nazwę "Victoria de Acentejo".

Podbite ziemie zostały rozdzielone pośród kolonizatorów. Podział nie był jednak równy, ziemie otrzymał kler, szlachta i klasa średnia. Prosty lud pracował jako siła najemna lub wziął ziemie w dzierżawę.

W XVII i XVIII wieku wyspy przeszły kryzys ekonomiczny, przez co znaczna część ludności zdecydowała się na emigrację do Buenos Aires, Puerto Rico, Trinidad, Uruguay, Montevideo i Tejas (obecnie wielu z nich powraca).

W roku 1822 stolicą prowincji zostało miasto Santa Cruz de Tenerife. Nie spodobało się to jednak władzom Gran Canarii, która przedsięwzięła wiele kroków, aby umocnić pozycję swojej wyspy. Między innymi utworzono na niej Konsulat Francji oraz organizacje militarne niezależne od Teneryfy. W końcu w roku 1927 dokonany został podział administracyjny na dwie niezależne prowincje.

18 lipca 1936 roku Generał Franco wprowadził na wyspach stan wojenny. Rozpoczęła się hiszpańska wojna domowa, która trwała do roku 1939 i zakończyła się triumfem oddziałów Franco, którego dyktatura w Hiszpanii trwała aż do jego śmierci w 1975 roku.

10 sierpnia 1982 został zaaprobowany Statut Autonomii Kanaryjskiej i na wyspach ustanowiono Kanaryjską Wspólnotę Autonomiczną. Od tego czasu mają one lokalny parlament, rząd i wymiar sprawiedliwości, których siedziby dzielone są pomiędzy miastami Santa Cruz de Tenerife i Las Palmas de Gran Canaria.

Wyspy Kanaryjskie z satelity

Klimat

Klimat wysp jest oceaniczno-subtropikalny, z umiarkowanymi temperaturami, rzadkimi i nieregularnymi opadami, zależnymi od wyspy i jej strefy. W niektórych strefach wyspy La Palma opady należą do wysokich (na dużych wysokościach). W przypadku wysp wschodnich Fuerteventura i Lanzarote klimat należy do bardzo suchych. Średnie temperatury wynoszą 18 °C zimą i 24° latem. Średnioroczna suma opadów wynosi 250 milimetrów. Temperatura wody w oceanie waha się od 18 °C zimą do 22 °C latem. Ciekawostką jest, że w niektórych rejonach wysp (głównie na La Palmie) w ogóle nie występują burze.

Gospodarka

Główną gałęzią gospodarki jest turystyka. Istotną rolę odgrywa też rolnictwo - z wysp eksportuje się m.in. banany i pomidory. Stosuje się specjalne ulgi dla inwestorów oraz niskie stawki podatków pośrednich (IGIC – w wysokości 5% podatek obrotowy). Niskimi podatkami akcyzowymi objęte są paliwa, perfumy, alkohol i wyroby tytoniowe. Również cena benzyny bezołowiowej na wyspach jest niska i kształtowała się na poziomie ok 1,03€ za 1l (maj 2013).

Ciekawostki

Nazwa wysp pochodzi od łacińskiego słowa canis (pies), ponieważ na wyspach grasowały duże stada dzikich psów (co opisywał już Pliniusz). Nazwa ptaka "kanarek" pochodzi właśnie od nazwy archipelagu, nie zaś na odwrót.

Mieszkańcy wyspy określają siebie jako Kanaryjczyków (Canario), choć między sobą rozróżniają jeszcze drobniejsze "nacje": Grancanarios – mieszkańcy Gran Canarii, Tinerfeños – to mieszkańcy Teneryfy, Conejeros – Lanzarote, Majoreros – Fuerteventury, Gomeros – Gomery, Palmeros – La Palmy, Herroños – Hierro.

Linki zewnętrzne

• Strona turystyki na Wyspach Kanaryjskich
• Polonia Canarias - Strona Polaków na Wyspach Kanaryjskich
• Gazetteer

Bibliografia

• Robert Machowski, Mariusz Rzętała. Teneryfa i La Gomera - wyspy przyrodniczych osobliwości dla geografów. „Z badań nad wpływem antropopresji na środowisko”. 12, s. 139-143, 2011. ISSN 1895-6777 (pol.).