Bi (dysk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bi
Dysk bi z okresu dynastii Han
Dysk bi z okresu dynastii Han
Nazwa chińska
Hanyu pinyin
Wade-Giles pi
Zn. tradycyjne
Zn. uproszczone

Bi – rodzaj artefaktu wytwarzanego w starożytnych Chinach. Bi miał zwykle postać dysku z otworem pośrodku i najczęściej był wykonany nefrytu.

Pierwsze bi pojawiły się w okresie chińskiego neolitu (ok. 5000–2000 p.n.e.), a na szeroką skalę używano ich w okresie panowania dynastii Shang i Zhou[1]. Początkowo nie były zdobione, lecz później zaczęto je wykonywać z cennych kamieni, a od czasów Zhou ich powierzchnię pokrywano reliefem. Najczęstszym motywem były smoki na obrzeżu kręgów zewnętrznego i zewnętrznego oraz motyw ziarna na powierzchni dysku.

Przypuszcza się, że bi był pierwotnie symbolem żeńskim, o czym ma świadczyć wewnętrzy otwór oraz motyw ziarna, symbolizujący wydawanie potomostwa[2]. Również smoki nie były pierwotnie kojarzone z płcią męską, lecz z wodą (konotacje żeńskie), a chińscy władcy długo posługiwali się nazwiskiem xing, dziedziczonym matrylinearnie. Bi używane były jako przedmioty rytualne; wywodzą się z rekwizytów szamańskich, stanowiących symboliczne wyobrażenie nieba (w parze z symbolizującym ziemię cong)[3]. Wykorzystywano je podczas składania ofiar bogom i przodkom oraz w trakcie obrzędów pogrzebowych, jak również w charakterze totemu chroniącego przez złymi mocami[1]. Często znajduje je się w grobowcach.

Wraz z zanikaniem w Chinach kultury matrylinearnej, bi utracił swoją pierwotną symbolikę[4]. Uznano go za symbol słońca, któremu w Chinach zawsze przypisywano męskie konotacje.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Bi (ang.). britannica.com. [dostęp 2011-03-05].
  2. Mieczysław Jerzy Künstler: Dzieje kultury chińskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-91-15226-0., str. 103-104
  3. Encyklopedia historyczna świata. T. III. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2000, s. 27. ISBN 83-85909-61-3.
  4. Jane Wilkinson, Nick Pearce: Harmony & contrast: a journey through East Asian art. Edinburgh: National Museums of Scotland, 1996, s. 101. ISBN 0-7007-0461-2. [dostęp 2011-03-05]. (ang.)
Wikimedia Commons