Dynastia Shang

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Historia Chin
Historia Chin
Prehistoria i starożytność
Neolit w Chinach
ok. 8000–2000 p.n.e.
Trzech Dostojnych i Pięciu Cesarzy
wg tradycji 2850−2205 p.n.e.
Dynastia Xia 2100–1600 p.n.e.
Dynastia Shang 1600–1046 p.n.e.
Dynastia Zhou 1045–256 p.n.e.
    Okres Wiosen i Jesieni
    Okres Walczących Królestw
Cesarstwo
Dynastia Qin 221 p.n.e.–206 p.n.e.
Dynastia Han 206 p.n.e.–220 n.e.
  (Dynastia Xin 9–23)
Epoka Trzech Królestw 220–280
  WeiShuWu
Dynastia Jin 265–420
Szesnaście Królestw 304–439
Dynastie Południowe i Północne 420–589
Dynastia Sui 581–618
Dynastia Tang 618–907
  (Dynastia Zhou 690–705)
Pięć Dynastii i Dziesięć Królestw
907–960
Dynastia Liao
907–1125
Dynastia Song
960–1279
Xixia 1038–1227
Jin 1115–1234
Dynastia Yuan 1271–1368
Dynastia Ming 1368–1644
Dynastia Qing 1644–1911
Współczesność
Republika Chińska 1912–1949
Chińska Republika Ludowa od 1949
Republika Chińska (Tajwan) od 1949

Dynastia Shang (chiń.: 商朝; pinyin: Shāng Cháo) lub Yin (殷) – pierwsza historycznie potwierdzona dynastia panująca w Chinach, która panowała na północnym wschodzie Chin właściwych w dolinie Rzeki Żółtej od 1600 p.n.e. do 1046 p.n.e.[1] Była następczynią na wpół legendarnej dynastii Xia i poprzedzała dynastię Zhou.

Z czasów dynastii Shang pochodzą odkrywane od końca XIX w. inskrypcje na rytualnych naczyniach z brązu oraz wróżebne inskrypcje na zwierzęcych kościach lub skorupach żółwich.

Zaczęto wówczas stosować kalendarz księżycowy, łączony z rokiem słonecznym - 12 miesięcy po 29 lub 30 dni, co 12 lat rok przestępny z 13 miesiącami. Dni i lata naznaczano za pomocą systemu 12 "ziemskich gałęzi" i 10 "niebiańskich pni".

Chiny stanowiły za rządów Shangów konglomerat plemion, których królowie posiadali władzę polityczną i religijną. Obejmowały one łącznie obszar Niziny Chińskiej i środkowych Chin, pomiędzy dolnym i środkowym biegiem rzek Huang He i Jangcy. Obecnie jest to teren prowincji: Henan, Hubei, Shanxi, Shaanxi, Shandong, Anhui.

Rozkwit państwa przypadł na XIII wiek p.n.e. Budowano liczne miasta, rozpowszechniło się stosowanie brązu, powstało pierwsze pismo piktograficzne. Najważniejszą warstwę społeczną stanowili arystokraci-wojownicy. Podstawową siłą bojową były dwukonne rydwany bojowe, wspierane przez trzydziestoosobowe oddziały piechoty. Uzbrojenie stanowiły siekiery, halabardy i noże wykonane z brązu[1].

Dynastię Shang pokonał w 1045 r.p.n.e. w bitwie pod Muye król Wu ustanawiając nową dynastię, Zhou.

Tradycyjne przekazy historii dynastii[edytuj | edytuj kod]

Wiele chińskich ksiąg klasycznych wspomina wydarzenia z czasów dynastii Shang; czyni to m.in. Księga Dokumentów, księga Mencjusza' czy Komentarze Zuo. Na podstawie zachowanych dokumentów, wielki historyk z czasów dynastii Han, Sima Qian, skompilował chronologiczny opis wydarzeń z czasów shangowskich, w ramach swoich Zapisków historyka, opisując niektóre okresy szczegółowo, czasem zaś podając jedynie imię panującego[2]. Kronika bambusowa podaje zbliżony, aczkolwiek nie identyczny opis. Tekst Kroniki został pochodzi sprzed 296 r.p.n.e., ale jego autentyczność jest dyskutowana, ponieważ oryginał uległ zniszczeniu, a do czasów dzisiejszych zachowały się jedynie fragmenty cytowane przez innych historyków, żyjących wiele wieków później[3]. Hanowscy historycy mieli bez wątpienia dostęp do wielu później zaginionych dokumentów, łącznie z annałami dworu Song, potomków rodu królewskiego Shang, ale już wcześniejszy od nich Konfucjusz zauważał braki w tych dokumentach, uniemożliwiające pełną rekonstrukcję[4].

Sima Qian używa nazwy Yīn (殷) - rozdział poświęcony Shangom to Roczniki Yin (chiń. upr.: 殷本纪; pinyin: Yin benji[5], podobnie czyni Kronika bambusowa, tym samym mianem określając także ostatnią stolicę dynastii[6]. Prawdopodobnie była to nazwa jaką używali Zhou na poprzedzającą dynastię, ponieważ zachowane dokumenty shangowskie (kości wróżebne) używają wyłącznie nazwy "Shang"[6]. Jej pochodzenie jest nieznane, może odnosić się do geograficznej lokacji centrum dynastii. Tradycyjny pogląd, jakoby "Shang" odnosiło się do wcześniejszego okresu, przed przeniesieniem stolicy do Yin, nie ma potwierdzenia w źródłach[7].

Miasta dynastii Shang[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczną cechą kultury tego okresu jest istnienie wielkich miast, stanowiących centra polityczne i religijne. Przykładowo, shangowskie wały miejskie Zhengzhou miały długość 22 km, były grube na 18, a wysokie na 9 m. Ich budowa wymagała mobilizacji wielu tysięcy robotników na okres 10-12 lat, co dowodzi umiejętności mobilizacji i zarządzania wielkimi masami ludzi[8]. Miasta nie były tak liczne jak w Mezopotamii, ale były rozbudowane: w ich centrum znajdowały się pałace, świątynie i ołtarze, wznoszone na tarasach z ubitej ziemi. Dookoła były domy rzemieślników, potem uboższych mieszkańców i wreszcie tereny cmentarne[9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Praca zbiorowa, China Encyclopedia str. 17, China Intercontinental Press 2008, ISBN 978-7-5085-1385-0.
  2. Keightley 1999 ↓, s. 233–235.
  3. Keightley 1978 ↓, s. 423-424.
  4. Keightley 1978 ↓, s. 426.
  5. Keightley 1999 ↓, s. 233.
  6. 6,0 6,1 Keightley 1978 ↓, s. 429.
  7. Keightley 1999 ↓, s. 232.
  8. Ebrey 2002 ↓, s. 25.
  9. Ebrey 2002 ↓, s. 23-24.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • David N. Keightley. The Bamboo Annals and Shang-Chou Chronology. „Harvard Journal of Asiatic Studies”. 38 (2), s. 423–438, 1978b (ang.). 
  • David N. Keightley: China on the Eve of the Historical Period. W: Martin Loewe, Edward Shaughnessy: Cambridge History of Ancient China. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-47030-7.
  • Patricia Buckley Ebrey: Historia Chin. Warszawa: Muza, 2002. ISBN 8372008728.