Bielany (Kraków)

Bielany – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy VII Zwierzyniec. Dawna wieś nad Wisłą, na południowo-zachodnim skraju Lasku Wolskiego. Przyłączona do Krakowa w 1941 jako XXXII dzielnica katastralna. Od północy graniczy ona z Wolą Justowską a od wschodu z Przegorzałami. Natomiast od zachodu z leżącym już poza Krakowem Kryspinowem. Południową granicą jest Wisła.

Historia

• 40–10 tys. lat p.n.e. – osadnictwo z oryniackiego okresu górnego paleolitu.
• XII w. – wzmianki o wsi Bielany należącej do Piotra Własta i jego zięcia Jaksy Gryfity.
• 1603–42 – budowa klasztoru kamedułów na Srebrnej Górze według projektu Andrea Spezza i Giovanni Seccatori. Fundatorem był marszałek wielki koronny Mikołaj Wolski.
• 1605–1609 – stworzenie w ogrodach klasztornych eremów.
• 1655 – zniszczenie klasztoru w czasie najazdu szwedzkiego.
• 1812 – odbudowa klasztoru

Budynek Wodociągów Krakowskich w Bielanach z 1900 r.

• 1901 – Budowa Wodociągów Krakowskich, których uroczyste otwarcie miało miejsce 14 lutego 1901 roku. Umieszczone w budynku stacji pomp pompy pompowały wodę pod ciśnieniem 6,3 atmosfer do zbiornika zbudowanego pod kopcem Tadeusza Kościuszki. Ze zbiornika położonego 49 m wyżej od Rynku i 28 m wyżej od Wawelu, woda spływała do miasta rurą o średnicy 70 cm, która następnie rozgałęziała się w sieć wodociągową o długości 66 kilometrów. Ustawa wodociągowa stanowiła, że od opłaty zwalnia się ilość wody na użytek domowy w wymiarze 50 litrów na głowę mieszkańca na dobę. Ustawa nakazywała też, aby połączenie domów z miejskim wodociągiem następowało najpóźniej w ciągu trzech lat od uruchomienia wodociągu na danej ulicy. Początkowo w osiemdziesięciotysięcznym Krakowie na jednego mieszkańca przypadał jeden litr wody wodociągowej na dobę. W związku z otwarciem wodociągów, prezydent Krakowa Józef Friedlein wystosował na ręce ochmistrza dworu cesarskiego w Wiedniu depeszę treści następującej: W imieniu wiernopoddańczej gminy stołecznego królewskiego miasta Krakowa pozwalam sobie przedłożyć najuniżeńszą prośbę o łaskawe podanie do wiadomości Jego Cesarskiej i Królewskiej Apostolskiej Mości, że tutejszy wodociąg imienia Franciszka Józefa w dniu dzisiejszym uroczyście poświęcony i do ogólnego użytku oddany został.

Zabytki

Klasztor Kamedułów na Bielanach

• Klasztor Kamedułów – wczesnobarokowy klasztor oo. kamedułów i kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
• Bateria Srebrna Góra Twierdzy Kraków
• Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji – Zakład Uzdatniania Wody Bielany (powstał w 1901 r).

Infrastruktura

• Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy
• Szkoła Podstawowa nr 48 im. Szarych Szeregów
• Stacja Doświadczalna Hodowli Owiec i Kóz Uniwersytetu Rolniczego
• Rezerwat przyrody Bielańskie Skałki

Sport

• UKS Bakcyl Bielany

Bibliografia

• Encyklopedia Krakowa red. Antoni Henryk Stachowski, PWN 2000, ISBN 83-01-13325-2
• Atlas Miasta Krakowa, Instytut Geografii UJ, Urząd Miasta Krakowa, PPWK, 1988, ISBN 83-7000-067-3