Salwator (Kraków)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 50°03′11″N 19°54′39″E/50,053056 19,910833

Ulica Gontyna na Salwatorze
Ulica Anczyca na Salwatorze
Willa Alfreda Kramarskiego, jego projektu.
Ul. Bł. Bronisławy 11
Pętla tramwajowa Salwator
Kościół Najświętszego Salwatora
Kaplica św. Małgorzaty i św. Judyty

Salwator – niewielkie osiedle willowe z początku XX w. położone na zachód od centrum Krakowa na terenie dawnej wsi Zwierzyniec, obecnie wchodzące w skład Dzielnicy VII Zwierzyniec, nie stanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy. Salwator znajduje się na samym końcu długiego grzbietu, opadającego ku Wiśle, w miejscu, gdzie wpada do niej Rudawa. Osiedle to zajmuje szczytowe partie końcowego wzniesienia Pasma Sowińca, jego wschodniego masywu – Sikornika. W skład Salwatora wchodzą domy znajdujące się przy ulicach św. Bronisławy, Anczyca i Gontyna. U podnóża tego wzgórza znajduje się końcowa pętla tramwajowa o nazwie Salwator.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W rejonie Salwatora stwierdzono ślady osadnictwa począwszy od środkowego paleolitu (115-40 tys. lat p.n.e.), a także górnego paleolitu (40-10 tys. lat p.n.e.), kiedy to na wzniesieniu otoczonym wówczas rozlewiskami (co zapewniało bezpieczeństwo) mieli swoje szałasy łowcy mamutów.

Znacznie później miała istnieć tu osada z pogańską świątynią. Czasy te przypomina nazwa jednej z bardziej malowniczych ulic dzisiejszego Salwatora – Gontyna. Według niektórych badaczy, istniejący tutaj kościół Najświętszego Salwatora miał być również jedną z pierwszych świątyń chrześcijańskich na terenie Polski.

W tym czasie Zwierzyniec, podkrakowska wieś, należał do książąt rezydujących na Wawelu. Od II połowy XII w. jej właścicielem były siostry katolickiego zakonu kontemplacyjnego – Zgromadzenia Sióstr Kanoniczek Regularnych Zakonu Premonstratensów, zwane norbertankami, zakonnicami św. Norberta, a przez krakowski lud również Pannami Zwierzynieckimi. Założyły one tam szkołę, szpital i dbały o gospodarczy rozwój osady. Były właścicielkami Zwierzyńca aż do 1910 r., kiedy to z inicjatywy ówczesnego prezydenta Krakowa, Juliusza Lea, wieś włączona została do Krakowa.

W latach 1866-67 armia austriacka zbudowała na wzgórzu jeden z obiektów Twierdzy Kraków – szaniec FS-30, podzielony następnie na dwa mniejsze. W początkach XX wieku, po likwidacji szańców, Towarzystwo Urzędników postanowiło wybudować osiedle willowe. Rozpisano konkurs na zagospodarowanie wzgórza, którego zwycięzcą (w 1909) został Tadeusz Niedzielski. Do realizacji skierowano jednak projekt Romana Bandurskiego, który zaprojektował także kilka willi.

W 1911 wytyczono półkoliste odgałęzienia ulicy św. Bronisławy, ulice Gontyna i Anczyca.

Osiedle nazwano w 1912 roku Salwatorem, od sąsiedztwa z kościołem pod tym wezwaniem. Składa się ono z 30 willi, które projektowali Roman Bandurski, Alfred Kramarski, a w okresie międzywojennym Ferdynand Liebling, Henryk Jasieński i Ludwik Wojtyczko. Ostatni dom zbudowano w 1955 roku.

Osiedle to jest uważane za symbol "miasta-ogrodu".

Mimo niewielkich rozmiarów osiedla i niespełna 100 lat jego istnienia, zamieszkiwało tu wyjątkowo wiele wybitnych postaci. Ok. 50 z nich to tzw. postacie encyklopedyczne (występujące w wielu drukowanych encyklopediach i leksykonach). Mieszkali tu m.in. Feliks Koneczny, prof. Emanuel Rostworowski, Marek Rostworowski, Hugon Kowarzyk, Alfred Kramarski.

Ostatnio, ze względów komercyjnych, nazwę Salwator próbuje się (wbrew faktom) rozciągnąć na wielokroć większy obszar, traktując ją jako odpowiednik znacznej części dawnej dzielnicy noszącej nazwę Zwierzyniec, w skład której obok Zwierzyńca wchodziło też Półwsie Zwierzynieckie.

Zabytki i inne obiekty Salwatora[edytuj | edytuj kod]

W bezpośrednim sąsiedztwie Salwatora znajdują jeszcze:

Komunikacja MPK przy Salwatorze[edytuj | edytuj kod]

  • Linie tramwajowe kursujące do pętli Salwator: 1, 2, 6
  • Linie autobusowe kursujące do pętli, jak również przez Salwator: 100, 109, 209, 229, 239, 249, 259, 269, 409 (wspomagająca).
  • Linie PKS i S, Mal – busy, Super – busy i inne prywatne.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons