Województwo krakowskie (I Rzeczpospolita)
| Województwo krakowskie | |||
|
|||
 Województwo krakowskie na mapie I Rzeczypospolitej |
|||
| Nazwa łacińska | Palatinatus Cracoviensis | ||
| Istniało | XIV wiek–1795 | ||
| Prowincja | małopolska | ||
| Stolica | Kraków | ||
| Sejmik | Nowy Korczyn | ||
| Wojewoda | zobacz: wojewodowie krakowscy | ||
| Powierzchnia | 17 650 km² | ||
| Liczba powiatów | 8 | ||
| Liczba senatorów | 4 | ||
| Ludność | 249 238 mieszk. (1790 [1]) |
||
Województwo krakowskie (łac. Palatinatus Cracoviensis) – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejąca od XIV wieku do 1795 r., część prowincji małopolskiej. Obejmowała powierzchnię 17 650 km²[potrzebne źródło] posiadając 8 powiatów. Siedzibą wojewody był Kraków, a sejmiki ziemskie odbywały się w Nowym Korczynie.
Herbem województwa był orzeł biały na czerwonym polu ze złotą przepaską na skrzydłach.
Województwo krakowskie powstało już w XIV wieku i w niezmienionym kształcie weszło następnie w skład administracyjny I Rzeczypospolitej. Istniało do 1795 roku. Na przestrzeni wieków jego granice zmieniły się niewiele od czasów średniowiecza.
Spis treści |
Terytorium [edytuj]
Województwo krakowskie sąsiadowało:
- na północy z województwem sieradzkim i ziemią wieluńską,
- na północnym wschodzie z województwem sandomierskim,
- na wschodzie z ziemią sanocką, która była częścią woj. ruskiego,
- na zachodzie z Królestwem Czeskim i Morawami,
- a na południe przez Karpaty i Tatry z Królestwem Węgierskim.
| Powiat | Powierzchnia w mil² | Powierzchnia w km² |
|---|---|---|
| powiat proszowicki | 52,30 | 2880,18 |
| powiat szczyrzycki | 60,20 | 3315,51 |
| powiat lelowski | 45,02 | 2479,31 |
| powiat księski (ksiąski) | 27,77 | 1529,40 |
| powiat śląski (ks. oświęcimskie, ks. zatorskie) | 47,28 | 2603,67 |
| powiat biecki | 41,75 | 2299,25 |
| powiat sandecki | 71,21 | 3921,04 |
| Razem (województwo) Σ | 345,53 | 19028,36 |
Urzędy [edytuj]
Starosta Krakowski był jednocześnie generałem krakowskim i miał pod swoją jurysdykcją oprócz Krakowa trzy grody: Proszowski, Lelowski i Księski. W tym województwie znajdowała się dynamicznie rozwijająca Częstochowa wraz z klasztorem jasnogórskim będącym sanktuarium dynastycznym Jagiellonów i Wazów.
- Stolicą województwa był Kraków
- Siedziba sejmiku generalnego: Proszowice
- Starostwa grodowe były trzy: Krakowskie, Bieckie i Sądeckie.
- Podział administracyjny w XVI wieku:
-
- powiat proszowski
- powiat lelowski
- powiat szczyrzycki
- powiat ksiąski
- powiat sądecki
- powiat biecki
- powiat śląski, obejmujący:
- Państwo Muszyńskie, zwane również "starostwem muszyńskim" - samodzielne administracyjnie latyfundium biskupów krakowskich
- starostwo sławkowskie - podlegający biskupom krakowskim klucz dóbr, w których sprawowali oni półudzielną władzę świecką (do 1790).
Księstwo siewierskie było domeną we władaniu biskupów krakowskich, tytułujących się książętami siewierskimi, formalnie włączone do województwa krakowskiego w 1790.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Tabela: Summaryusz Generalny wszelkich dochodów Rzeczypospolitey tak w Koronie iako i w Litwie z kalkulacyą mil kwadratowych, tak со do dymów, podatków, iako i ludzi, w: Dziennik rządowo-ekonomiczno handlowy. Zaymuiący różne Wiadomości, Rządowe, Handlowe, Ekonomiczne, Fabryczne, Kontraktowe na Dobra, Summy, i Produkta. Zajmujący 3 miesiące kwiecień may czerwiec 1790. R.5. T. II. Warszawa 1790.
- ↑ Adolf Pawiński: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 3: Małopolska. Warszawa: Księgarnia Gebethnera i Wolffa, 1886, s. 8.
|
||||||||||||||||
