Wisła

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rzeki. Zobacz też: miasto Wisła oraz inne znaczenia tego słowa.
Wisła
Wisła
Mapa dorzecza Wisły
Lokalizacja Europa
Polska Polska
Źródło zachodni stok Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim
1107 m n.p.m.
Ujście Morze Bałtyckie
jako ujście przyjęto ujście Przekopu Wisły
54°21'42″N 18°57'07″E / 54.36167, 18.95194
Długość 1047 km
Powierzchnia zlewni 194 424 km²
Największe dopływy San, Wieprz, Narew
Średni roczny przepływ 1080 m³/s przy ujściu
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1106 m n.p.m., na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. Źródła tworzą: Biała Wisełka i (uznawana za pierwotne źródło) Czarna Wisełka, jak również potok Malinka. Zasadniczy kierunek biegu Wisły jest południkowy.

Wisła przepływa przez wiele polskich miast, w kolejności: Oświęcim, Kraków, Sandomierz, Puławy, Dęblin, Warszawa, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Świecie, Grudziądz, Tczew i Gdańsk. Wisła posiada deltę i uchodzi do Zatoki Gdańskiej.

Średni przepływ roczny (przy ujściu rzeki) wynosi 1054 m³/s, a maksymalna różnica stanów wody – 10 m.[potrzebne źródło]

Wisła w Nowym Dworze Mazowieckim: ujście Narwi
Ujście Sanu do Wisły. Okolice Wrzaw.
Wisła przepływająca przez Ustroń
Wisła pod Skoczowem
Wisła w Krakowie
Brzeg Wisły w gminie Solec nad Wisłą
Wisła w Kazimierzu Dolnym
Wisła w Płocku
Dolina Wisły w okolicach Torunia
Wisła w Gniewie
Wisła w Małopolsce Mędrzechów
Wisła wystąpiła z brzegów w Warszawie – sierpień 2004
Stopień wodny na Wiśle we Włocławku

Spis treści

[edytuj] Przebieg

Bieg Wisły umownie dzieli się na 3 odcinki[potrzebne źródło]:

  • górny, od źródeł do Sandomierza,
  • środkowy, od Sandomierza do ujścia Narwi z Bugiem,
  • dolny, od ujścia Narwi aż po własne ujście do Bałtyku.

[edytuj] Zbiorniki na Wiśle

[edytuj] Delta Wisły

W miejscowości Biała Góra koło Sztumu około 50 km od ujścia rozdzielając się na dwa ramiona Leniwka (lewe) i Nogat (prawe), tworzy szeroką deltę zwaną Żuławami. W miejscowości Gdańska Głowa od Leniwki oddziela się w kierunku wschodnim kolejne ramię zwane Szkarpawa w celu ochrony przeciwpowodziowej zamknięte śluzą. Kolejne ramię Martwa Wisła oddziela się w Przegalinie. Uchodzi do Zatoki Gdańskiej.

Do XIV wieku ujście Wisły dzieliło się na główne wschodnie ramię Wisłę Elbląską i mniejsze zachodnie ramię Wisłę Gdańską. Od roku 1371 głównym ramieniem staje się Wisła Gdańska. Po powodzi w 1840 roku tworzy się dodatkowe ramię Wisła Śmiała. W latach 1890-1895 wykonano przekop koło Świbna.

[edytuj] Dorzecze

Information icon.svg Osobny artykuł: Dorzecze Wisły.

Dorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194424 km² (w Polsce 168,7 tys. km²)[potrzebne źródło]. Urzeźbienie dorzecza Wisły charakteryzuje średnie wzniesienie 270 m n.p.m., przy czym przeważająca część dorzecza (55%) położona jest na wysokościach 100-200 m n.p.m.; od 100-300 m zawiera się ponad 3/4 dorzecza[potrzebne źródło]. Najwyższy punkt dorzecza leży na wysokości 2655 m n.p.m. (szczyt Gerlach w Tatrach). Cechą dorzecza Wisły jest asymetria – w znacznej mierze konsekwencja kierunku nachylenia Niżu Środkowoeuropejskiego ku północnemu zachodowi i kierunku spływu wód lodowcowych, przy równocześnie znacznej predyspozycji w budowie starszego podłoża. Asymetria dorzecza (prawostronnego do lewostronnego): 73-27%[potrzebne źródło].

[edytuj] Walory przyrodnicze

Do walorów przyrodniczych Wisły należą:

[edytuj] Zanieczyszczenie

Zanieczyszczenie Wisły jest bardzo duże: na 894 km kontrolowanego biegu rzeki aż 93% jest nadmiernie zanieczyszczona, a 7% (między Radomką i Świdrem) ma III klasę czystości[potrzebne źródło]. Rocznie Wisła transportuje do Bałtyku około 2,2 mln m³ rumowiska rzecznego, w tym m.in. około 5 tys. ton soli dziennie z kopalni węgla kamiennego, rośnie w niej także zanieczyszczenie bakteryjne[potrzebne źródło]. Zanieczyszczenie Wisły to większość ścieki pochodzące z rolnictwa[potrzebne źródło]. Przed 1994 rokiem zanieczyszczenie rzeki było znacznie większe w obszarze Jeziora Włocławskiego. Lecz gdy największe w Polsce Zakłady Celulozowo-Papiernicze im. Juliana Marchlewskiego we Włocławku ogłosiły upadłość, zanieczyszczenie wód Wisły znacznie w tym obszarze spadło[potrzebne źródło].

Według danych World Wildlife Fund, wody Wisły na 56% długości biegu nie mieszczą się w żadnej klasie czystości[1].

Według danych Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska w ciągu 2006 roku poprzez Wisłę do Morza Bałtyckiego trafiła duża ilość metali ciężkich, tj.: 106,1 ton cynku, 73,5 tony miedzi, 101,7 ton niklu, 27,1 tony ołowiu, 9,1 tony kadmu, 17,0 ton chromu oraz 8,5 tony rtęci[2].

[edytuj] Żegluga na Wiśle

Question book-4.svg
 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2008-02.
Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte.
Aby uczynić sekcję weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Wisła jest żeglowna na długości 940 km[potrzebne źródło]. Jesienią żeglugę utrudniają lub wręcz uniemożliwiają tzw. niżówki, czyli okresowe obniżanie się poziomu wód w rzekach.

Już pod koniec listopada na Wiśle pojawiają się zjawiska lodowe. Początkowo występują w okolicy Narwi i Drwęcy, najpóźniej docierają do górnego odcinka rzeki. Lód pokrywa Wisłę od drugiej połowy stycznia do końca lutego. Topniejący lód prowadzi do zatorów śryżowych w okolicy Góry Kalwarii, a niżej do powodzi.

Wody Wisły często wzbierają, powodując powodzie. W górnym biegu rzeki dzieje się tak zwykle w lipcu, pod wpływem obfitych opadów w górach, a w środkowym i dolnym biegu w marcu, pod wpływem roztopów wiosennych. Naturalny polder zalewowy na Nizinie Ciechocińskiej zalewany jest często dwukrotnie – wiosną i latem w rejonie Otłoczyna, gdzie znajduje się naturalny bród przez Wisłę (szlak bursztynowy).

W historii dochodziło wielokrotnie do katastrofalnych powodzi, m.in. w latach: 1813, 1844, 1888, 1934, 1960, 1997, 2001. Aby im zapobiec powstały zbiorniki retencyjne na dopływach w górnym biegu, w niższych partiach jest kanalizowana (koło Krakowa, planowane są także stopnie wodne w Wyszogrodzie, Płocku, Ciechocinku, Solcu Kujawskim, Chełmnie, Opaleniu i Tczewie), a w odcinku środkowym postępuje regulacja, jednak całościowa regulacja jest oprotestowywana jako zagrożenie dla unikalnego na skalę Europy środowiska naturalnego.

Wisła jest połączona za pomocą kanałów z:

[edytuj] Hydronimia

W starożytności Wisła była opisywana przez geografów jako np. Vistla i Vistula, a jej najdawniejszą formę można rekonstruować jako *Wīstlā. Dawniej próbowano tłumaczyć nazwę jako celtycką, germańską czy słowiańską, czy wykazać związek z pierwiastkiem *weys "płynąć", lecz z braku nawiązań w toponimii i braku morfemu *Wīstl- w historycznych językach, można przyjąć, że jest to nazwa przejęta przez ludy indoeuropejskie od wcześniejszych mieszkańców. Wincenty Kadłubek nazywał Wisłę Vandalus, wyprowadzając nazwę rzeki od imienia Wandy, a tę od wyrazu vanduo, oznaczającą w jęz. litewskim wodę natomiast Jan Długosz w Annales seu cronicae incliti ... nazywa Wisłę rzeką Białą "a nationibus orientalibus Polonis vicinis, ab aquae condorem Alba aqua ... nominatur".

[edytuj] Urbanizacja

Miejscowości położone nad Wisłą:

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Przypisy

  1. ↑ Co zagraża Wiśle? (pol.). World Wildlife Fund. [dostęp 2009-09-28].
  2. ↑ Tab. 6 /98/. Odpływ metali ciężkich rzekami do Morza Bałtyckiego według województw w 2006. W: Rocznik statystyczny gospodarki morskiej. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2007-12, s. 244. Cytat: "Wyniki Państwowego Monitoringu Środowiska w zakresie Monitoringu Wód" – Inspekcja Ochrony Środowiska. 

[edytuj] Linki zewnętrzne

Wikisłownik
Zobacz hasło Wisła w Wikisłowniku
Commons-logo.svg
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Wisła
Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Wis%C5%82a”