Birże
Na mapach:
| Birże | |||
|
|||
 Zrekonstruowany zamek Radziwiłłów |
|||
| Państwo |  Litwa |
||
| Obwód |  poniewieski |
||
| Burmistrz | Stasys Jakniūnas | ||
| Powierzchnia | 16,35 km² | ||
| Położenie | 56°12′N 24°45′E |
||
| Ludność (2005) • liczba ludności • gęstość |
14 999 917 os./km² |
||
| Nr kierunkowy | 450 | ||
| Kod pocztowy | LT-41143 | ||
| Miasta partnerskie |  Werder (Havel) Tczew Kursk Grodzisk Wlkp. |
||
|
Położenie na mapie Litwy
  Birże
|
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
| Strona internetowa miasta | |||
Birże (lit. Biržai, żmudz. Biržā, ros. Биржи) – miasto na Litwie, położone nad rzekami Apaszcza i Agluona oraz jeziorem Szyrwena; dawna polska rezydencja magnacka.
Spis treści |
[edytuj] Dane ogólne
- Liczba ludności: 14 911 (2005)
W mieście zlokalizowany jest drobny przemysł; m.in. browar, przemysł lniarski.
[edytuj] Historia
W XIV w. były własnością Wielkich Książąt Litewskich. W II poł. XV w. ich właścicielem był Grzegorz Friedkonis (sekretarz króla Kazimierza Jagiellończyka), który zmarł bezpotomnie, a jego dobra przeszły na krewnych żony pochodzącej z Radziwiłłów. W ich rękach były od 1492 aż do śmierci córki Bogusława Radziwiłła, Ludwiki Karoliny Radziwiłł w 1695, kiedy to dostały się w spadku jej córce, księżniczce neuburskiej. Dobra powróciły w posiadanie Radziwiłłów (z linii z Nieświeża) dopiero w poł. XVIII w. dzięki staraniom Hieronima Floriana. W 1811 Dominik Hieronim Radziwiłł stracił je, kiedy car pod pretekstem niespłacenia kredytu zajął mu majątki znajdujące się w zaborze rosyjskim i sprzedał tanio Tyszkiewiczom, którzy dzierżyli je do II wojny światowej.
Od 1860 siedziba Ordynacji Birżańskiej Tyszkiewiczów. W 1863 bitwa w czasie powstania styczniowego.
Aż do początków XX wieku Birże były tradycyjnym ośrodkiem kalwinizmu i siedzibą parafii ewangelicko-reformowanej w ramach dystryktu żmudzkiego Jednoty Litewskiej (kościół katedralny).
[edytuj] Zabytki
- zamek Radziwiłłów - Na początku XV w. był tu drewniany zameczek, w I poł. XVI w. nową siedzibę wybudował Radziwiłł “Rudy”, ale w okazałą rezydencję wzniósł Krzysztof Mikołaj Radziwiłł “Piorun’’ budując ufortyfikowany zamek bastionowy pod koniec XVI w. Podczas wojen szwedzkich został w 1625 ograbiony i zdewastowany przez Szwedów. Następne zniszczenia przyniósł potop szwedzki. W 1659 Bogusław Radziwiłł rozpoczął kolejną przebudowę w stylu "palazzo in fortezza". W kolejnej wojnie ze Szwedami w 1704 został zniszczony razem z fortyfikacjami i został opuszczony. Dotrwał do XX w. jako okazała ruina, starannie zrekonstruowany został w latach 80. oddany do użytku - obecnie muzeum. Zamek otacza park o pow. ok. 8 ha, znajdujący się na zboczu opadającemu ku jezioru Szyrwena (najstarszy w Europe sztuczny staw).
- pałac Tyszkiewiczów - przejmując majątek Tyszkiewiczowie wybudowali po przeciwnej stronie jeziora Szyrwany pałac w stylu włoskiej willi, wtedy ordynacją zarządzał I ordynat Jan Tyszkiewicz. Pałac otacza park o pow. 40 ha. Obecnie w pałacu mieści się administracja fabryki lnu.
- kościół - Pierwszy drewniany kościół ufundowali Radziwiłłowie w 1515. Natomiast w latach 1857–1861 Jan Tyszkiewicz ufundował murowany w stylu empire kościół katolicki pod w. św. Jana Chrzciciela, w którym spoczywają członkowie rodu Tyszkiewiczów.
- kościół ewangelicko–reformowany z XIX wieku
[edytuj] Znani mieszkańcy
- Povilas Jakubėnas – litewski ksiądz protestancki, superintendent generalny Kościoła Ewangelicko-Reformowanego na Litwie Kowieńskiej.
- Vladas Jakubėnas – litewski kompozytor XX wieku.
[edytuj] Galeria
-
Pałac Tyszkiewiczów
-
Brama do zamku Radziwłłów
-
Lej krasowy w pobliżu Birży
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Birże litewskie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.
