Miasto-państwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Typy społeczeństw
Społeczeństwo tradycyjne
Społeczeństwo przemysłowe
Społeczeństwo poprzemysłowe

Miasto-państwo, często określane też jako wolne miasto - forma państwowości, obejmująca swoim zakresem terytorialnym samorządne i niezależne od innych podmiotów miasto. Często, zwłaszcza dawniej, w jego skład wchodziły także okoliczne ziemie, wraz z lokalnymi wsiami i mniejszymi miejscowościami. Centrum władzy politycznej skupia się w organach stołecznego miasta, wybranych przez jego mieszkańców. Współcześnie podstawowym kryterium wyodrębnienia miasta-państwa jest stu procentowe pokrycie jego terytorium zabudowanym obszarem miejskim (niezależnie choćby od wewnętrznego podziału na gminy).

Istniejące w przeszłości oraz współczesne miasta-państwa pełnią ważne funkcje dla znacznie większych terytoriów. Na przykład średniowieczny Dubrownik, pierwotnie uzależniony od Republiki Weneckiej, stopniowo stał się jej konkurentem i pośrednikiem w wymianie handlowej pomiędzy Wschodem a Europą Zachodnią. Współcześnie taką rolę odgrywa Hongkong, niezależnie od przejęcia go przez Chiny w 1997 roku i uzyskania specjalnego statusu chińskiej prowincji. Funkcje pełnione przez Hongkong pod brytyjską administracją były dużo większe, niż wynikałoby to z rozmiarów miasta oraz jego potencjału demograficznego.

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Mezopotamia[edytuj | edytuj kod]

Miasto-państwo stało się typową dla starożytności formą państwowości[1]. Ten organizm polityczny pojawił się w Mezopotamii w okresie kultur Uruk i Dżemdet Nasr. Miasto-państwo było miastem posiadającym własną, niezależną administrację, sądy, kulturę i obyczaje.

Pierwszymi założycielami miast-państw byli Sumerowie. Tworzyli je wokół miejsc kultu. Otoczone były murami obronnymi, a ich umowną granicę wyznaczały sieci irygacyjne (każde miasto miało własną), bagna, linie rzek bądź pasma ziemi nieuprawianej. Sumeryjskie miasta-państwa kontrolowały obszar do kilkuset kilometrów kwadratowych[2].

Najbardziej znane państwa-miasta to sumeryjskie Uruk i Lagasz.

Grecja[edytuj | edytuj kod]

W starożytnej Grecji miasta-państwa przybrały formę znaną jako polis.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Włochy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Komuna miejska.

Instytucja niezależnych miast rozwinęła się w średniowieczu zwłaszcza we Włoszech, głównie w wyniku postępującego od XI wieku osłabienia władzy królewskiej. Silne ekonomicznie miasta, nabrały z czasem charakteru niezależnych republik. Zwłaszcza dzięki handlowi niektóre z nich zdobyły szerokie wpływu polityczne oraz poszerzyły swoje terytoria. Przykładem takich państw są np. Republika Genui, Republika Wenecka. Podobną do tych ostatnich genezę rozwoju miała, podporządkowana początkowo Wenecji, Republika Raguzy.

Święte Cesarstwo Rzymskie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wolne miasta Rzeszy.

W Świetnym Cesarstwie Rzymskim dużą niezależność na przestrzeni jego istnienia wypracowały miasta cesarskie. Stały się z czasem oddzielnymi podmiotami Rzeszy podległymi formalni jedynie cesarzowi, faktycznie jednak posiadały dużą niezależność. Na bazie wolnych miast cesarskich powstał Związek Hanzetycki grupujący bardziej lub mniej niezależne miasta Europy Północnej. Mediatyzacja doprowadziła do likwidacji ostatnich wolnych miast cesarskich, najdłużej swój charakter zachowały:

Nowożytność[edytuj | edytuj kod]

W epoce nowożytnej miasta-państwa powstawały zazwyczaj jako wynik negocjacji pokojowych, lub innych porozumień. Tworzone były na obszarach spornych, lub o tymczasowym charakterze. Za państwa-miasta uznaje się:

Krajem koronnym Cesarstwa Austriackiego natomiast było:

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Państwa[edytuj | edytuj kod]

Współcześnie za miasta-państwa uznaje się te, których całość terytorium pokryte jest zwarcie zabudowanym obszarem miejskim.

Współcześnie miastami-państwami nie określa się raczej takich krajów jak San Marino, czy Andora. Są one najczęściej kategoryzowane jako mikropaństwa.

Miasta nie w pełni samodzielne[edytuj | edytuj kod]

Miastami na prawach członka federacji czy innego podmiotu autonomicznego są m.in:

Do powyższej kategorii nie można zaliczyć wydzielonych stołecznych jednostek administracyjnych nieposiadających analogicznych do innych podmiotów federacji praw i obowiązków. Przykładem takiego terenu miejskiego jest Dystrykt Kolumbia w Stanach zjednoczonych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło miasto-państwo w Wikisłowniku

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • K. A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski (red.), Społeczeństwo i polityka, podstawy nauk politycznych, Warszawa 2007

Przypisy

  1. Multimedialna Encyklopedia Powszechna WIEM edycja 2006. Young Digital Poland S.A., 2006.
  2. Mezopotamia. Miasta-państwa Sumeru. W: Multimedialna Encyklopedia Powszechna PWN (edycja 2009). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-61492-04-7.
  3. Doi.gov.mt: The emblem of Malta, Department of Information, Official Website of President of Malta.
  4. "This very crowded isle: England is most over-populated country in EU"Daily Mail
  5. Creativemalta.gov.mt: Draft National Strategy for the Cultural and Creative Industries – Creative Malta.
  6. Malta - Europejski Bank Centralny