Tunezja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
الجمهورية التونسية
Republika Tunezyjska
Flaga Tunezji
Herb Tunezji
Flaga Tunezji Herb Tunezji
Dewiza: نظام، حرية، عدالة
(Porządek, Wolność, Sprawiedliwość)
Hymn: Himat Al Hima
(Obrońcy Ojczyzny)
Położenie Tunezji
Język urzędowy arabski
Stolica Tunis
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Moncef Marzouki
Szef rządu premier Mahdi Dżuma
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
91. na świecie
163 610 km²
5%
Liczba ludności (2010)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
77. na świecie
10 531 767
64,4 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

47,44 mld[1] USD
4345[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

108,4 mld[1] USD
9932[1] USD
Jednostka monetarna dinar tunezyjski (TND)
Niepodległość od Francja Francji
20 marca 1956
Strefa czasowa UTC +1 (cały rok)
Kod ISO 3166 TN
Domena internetowa .tn
Kod samochodowy TN
Kod samolotowy TS
Kod telefoniczny +216
Mapa Tunezji
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Tunezja w Wikipodróżach
Wikicytaty Republika Tunezyjska w Wikicytatach

Tunezja (Tunis, Republika Tunezyjska – Al-Dżumhurija at-Tunisija)wymowa i – państwo arabskie leżące w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią i Libią. W latach 1881-1956 r. pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 roku w ONZ, a od 1 października 1958 r. członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis (Sfax), Arjana, Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

System polityczny[edytuj | edytuj kod]

Republika Tunezji jest krajem o systemie prezydenckim. Według konstytucji uchwalonej w 2014 przez tunezyjskie Zgromadzenie Konstytucyjne[2] głową państwa jest prezydent, władzę wykonawczą sprawuje prezydent oraz rząd kierowany przez premiera, władzę ustawodawczą stanowi jednoizbowy parlament – Izba Deputowanych[3].

Prezydentura[edytuj | edytuj kod]

Tunezją od 7 listopada 1987 do 14 stycznia 2011 roku rządził Zin Al-Abidin Ben Ali, który objął władzę po bezkrwawym zamachu stanu (zwołano konsylium lekarskie, które orzekło że prezydent nie jest w stanie dłużej sprawować urzędu z powodu sędziwego wieku). Wówczas urzędujący dopiero od miesiąca Ben Ali – premier nowego rządu Habiba Bourgiby przejął władzę. Ze specyfiki arabskiej prezydent pełnił swoją funkcję dożywotnio. Po przejęciu władzy Ben Ali wprowadził w 1988 roku zmiany w konstytucji, m.in.: zniósł dożywotnie sprawowanie urzędu prezydenta (prezydent mógł być wybierany ponownie na stanowisko tylko 2 razy, jednak kolejna zmiana konstytucji z 2002 zniosła ograniczenie reelekcji).

Prezydent Ben Ali urzędował 5 kadencji, w wyborach otrzymywał poparcie (oficjalnie) 99,6% (1999), 94,48% (2004) i 95% (2009). Na początku swojej kadencji Ben Ali dążył do demokratyzacji kraju, zwolnił więźniów politycznych w tym i islamskich ekstremistów, co zaowocowało utworzeniem islamskiej partii opozycyjnej an-Nadha, która zyskiwała coraz większe poparcie w kampusach uniwersyteckich (na tle wydarzeń w Algierii). Po zamachu z 1991 roku w Tunisie (za którym stali islamiści), przeprowadzono serię procesów przeciwko członkom an-Nadha.

Nowa ustawa o partiach politycznych (1988) uniemożliwia legalizację partii, której działalność opiera się na założeniach religijnych. Zaostrzono również rządową kontrolę instytucji wyznaniowych. Od tego czasu powrócono do polityki względem opozycji jaka stosowana była za Bourgiby, a prasa wróciła do tradycyjnej roli bezkrytycznego poplecznika rządu. Aby wypełnić dawne obietnice dotyczące utworzenia systemu wielopartyjnego, partie opozycyjne otrzymały przydział miejsc w parlamencie mimo, iż w trakcie wyborów (2004) nie udało im się uzyskać choćby jednego mandatu.

14 stycznia 2011 roku prezydent Zin Al-Abidin Ben Ali uciekł z kraju pod wpływem masowych protestów społecznych, a obowiązki prezydenta przejął następnego dnia przewodniczący parlamentu Fouad Mebazaâ, który został prawnie zobligowany do organizacji nowych wyborów prezydenckich. 13 grudnia 2011 nowym prezydentem Tunezji został Moncef Marzouki, wybrany przez Zgromadzenie Konstytucyjne.

Zgromadzenie Konstytucyjne[edytuj | edytuj kod]

Po wydarzeniach arabskiej wiosny, 23 października 2011 odbyły się wybory do Zgromadzenia Konstytucyjnego. Zgromadzenie liczy 217 członków. Powołuje rząd i sprawuje władzę ustawodawczą do czasu wyborów powszechnych zaplanowanych na czerwiec 2013 roku. Miejsca w Zgromadzeniu Konstytucyjnym podzielone są pomiędzy 27 partii i list wyborczych. Największą liczbą miejsc dysponują:

  • Ruch Odrodzenia (arab. حركة النهضة), partia konserwatywna, 89 miejsc;
  • Kongres na rzecz Republiki (arab. المؤتمر من أجل الجمهورية), partia centrolewicowa, 29 miejsc;
  • Ludowa Petycja na rzecz Wolności Sprawiedliwości i Rozwoju (arab. العريضة الشعبية للحرية والعدالة والتنمية), lista wyborcza – 26 miejsc;
  • Demokratyczne Forum na rzecz Pracy i Wolości (arab. لتكتل الديمقراطي من أجل العمل والحريات), partia centrolewicowa, 20 miejsc;
  • Progresywna Partia Demokratyczna (arab. الحزب الديمقراطي التقدمي), partia liberalna i laicka, 16 miejsc.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Tunezja jest podzielona na 24 gubernatorstwa zwane wilajami. Gubernatorstwa dzielą się dalej na łącznie 262 dystrykty, a te na gminy.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Tunezja dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[4]. Uzbrojenie sił lądowych Tunezji składało się w 2014 roku z: 350 czołgów, 900 opancerzonych pojazdów bojowych, 68 dział samobieżnych oraz 170 zestawów artylerii holowanej[4]. Marynarka wojenna Tunezji dysponowała w 2014 roku 25 okrętami obrony przybrzeża oraz sześcioma okrętami obrony przeciwminowej[4]. Tunezyjskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 12 myśliwców, 87 samolotów transportowych, 40 samolotów szkolno-bojowych oraz 75 śmigłowców[4].

Wojska tunezyjskie w 2014 roku liczyły 40,5 tys. żołnierzy zawodowych oraz 12 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) tunezyjskie siły zbrojne stanowią 66. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 550 mln dolarów (USD)[4].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Geografia Tunezji.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Tunezja położona jest w Afryce Północnej i zajmuje powierzchnię wielkości połowy Polski. Wybrzeże Tunezji na północy i wschodzie opływa Morze Śródziemne. Północ kraju jest górzysta i gęsto zalesiona. Im dalej na południe, ukształtowanie terenu zmienia się w coraz bardziej płaskie i suche aż do obszaru szotów (słone jeziora, zazwyczaj wyschnięte) wyznaczających początek strefy saharyjskiej.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na wybrzeżu klimat śródziemnomorski. Na wschodnim wybrzeżu bardziej suchy. Na północy występuje klimat podzwrotnikowy, od pośredniego między morskim a kontynentalnym, na południu zwrotnikowy skrajnie suchy-kontynentalny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Historia Tunezji.

W 814 p.n.e. Fenicjanie założyli Kartaginę (obecnie przedmieścia Tunisu), która po latach świetności i walk z Rzymem została kompletnie zniszczona w wyniku trzeciej wojny punickiej w 146 p.n.e. Prowincja rzymska „Africa” (ze stolicą w Kartaginie) stała się spichlerzem Rzymu i przeżywała kolejny okres rozkwitu aż do upadku Cesarstwa. Po okresie rządów Bizancjum, w efekcie prób opanowania Afryki przez Arabów, w 670 r. został założony Kairuan jako baza ekspansji islamu. Od 800 r. rządziło tu wiele dynastii, między innymi Hafsydzi, aż do 1574 r., kiedy kraj został włączony do Imperium Osmańskiego. W 1881 r. rozpoczął się okres protektoratu francuskiego (Tunezja francuska), który trwał do 20 marca 1956 kiedy Tunezja odzyskała niepodległość. Rok później została proklamowana republika i na czele państwa stanął Habib Burgiba. 7 listopada 1987 r. prezydentem został Zin Al-Abidin Ben Ali.

W 1985 roku kwartały w pobliżu Tunisu (gdzie schronił się Jaser Arafat po inwazji Izraela na Liban) zostały zbombardowane przez izraelskie samoloty, w wyniku nalotu zginęło ok. 80 cywilów (Operacja Drewniana Noga).

17 grudnia 2010 roku 26-letni Mohamed Bouazizi bezrobotny absolwent uniwersytetu zapoczątkował falę samospaleń w krajach północnej Afryki, któremu w mieście Sidi Bouzid w środkowej Tunezji policja skonfiskowała wózek z owocami i warzywami, ponieważ nie miał licencji na ich sprzedaż. Jego śmierć wywołała falę protestów przeciwko biedzie, inflacji, bezrobociu, które doprowadziły do obalenia rządzącego od ponad 20 lat tunezyjskiego prezydenta Zina el-Abidina Ben Alego.

Information icon.svg Zobacz też: Historia Afryki.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Główne gałęzie gospodarki[edytuj | edytuj kod]

Główne gałęzie gospodarki to: rolnictwo, przemysł wydobywczy, przemysł naftowy, turystyka, przemysł odzieżowy.

Program gospodarczy[edytuj | edytuj kod]

Do lat 60. Tunezja była jednym z głównych eksporterów ropy naftowej i gazu ziemnego. W połowie lat 80. XX w. został zapoczątkowany program zmian strukturalnych w gospodarce kraju, który był wspierany przez Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Program realizował m.in. liberalizację cen i handlu zagranicznego, a także dalszą prywatyzację przedsiębiorstw należących do państwa.

Statystyki gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

  • Dochód narodowy na jednego mieszkańca – 6 600 USD
  • Inflacja – 2,7% (2001)
  • Zadłużenie – 11,5 mld USD
  • Obroty w handlu zagranicznym:
    • eksport: 6,6 mld USD
    • import: 8,9 mld USD
  • Główni partnerzy – Niemcy 24%, Włochy 17%, Francja 14%, inni 45%

Transport i łączność[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Przewóz dóbr
Popularny środek transportu
Na bazarze

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Dane demograficzne i socjologiczne[5]:

2010
Liczba ludności 10 673 800
Gęstość zaludnienia 67,7 os./km²
Ludność miejska 66,1%
Przyrost naturalny 1,29%
Ludność według wieku (%)
0 – 14 23,7
15 – 29 28,5
30 – 59 37,9
ponad 60 9,9
Średnia długość życia (lata)
Całej populacji 74,3
Mężczyzn 72
Kobiet 77
2005
Poziom wykształcenia (%)
Bez szkoły 23,5
Podstawowy 36,6
Średni 32,2
Wyższy 7,7

Struktura etniczna:
Arabowie 98%
Europejczycy 1%
Żydzi i inni 1%.[6]

Struktura siły roboczej w podziale na sektory:
rolnictwo i rybołówstwo 17,7%
przemysł, kopalnie, energetyka, budownictwo i roboty publiczne 33%
handel i usługi 49,3%.[5]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Źródło: Joshua Project, 2010[7]

Języki[edytuj | edytuj kod]

Kultura i życie[edytuj | edytuj kod]

Tunezyjczycy mieli swój narodowy strój w kolorze bordowym: kamizelka, spodnie i czapeczka podobna do tureckiego fezu.

Sztuka[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Tunezji zachowały się ryty naskalne, ceramika z okresu późnego paleolitu, mezolitu oraz neolitu (ok. 6000 p.n.e.); sztukę staroż. reprezentują ruiny budowli rzymskich (m.in. w Dugga, Al-Dżamm, Kartaginie), a także wyroby fenickie (stele, sarkofagi) odkryte na terenie dawnych miast punickich (m.in. Kartagina, Utyka, Susa); w południowej części Tunezji występują zabytki związane z kulturą Berberów. Tunezja była ośr. sztuki starochrześc. (Kartagina) i bizant. (resztki kościołów, mury w Kasr Hilal); w VII w. pojawiła się sztuka islamu (meczety z dziedzińcami i prostokątnymi minaretami, m.in. Kairuan, Tunis, Safakis, Susa, Tauzar; madrasy, obwarowania); od XVI w. wznoszono na wzór tur. meczety kopułowe. W XIX w. rozpoczął się proces europeizacji sztuki tunezyjskiej; rodzimy charakter zachowało arab. rzemiosło artystyczne.

Nauka[edytuj | edytuj kod]

Oficjalnie podaje się, że 19% budżetu państwa przeznaczane jest na naukę i oświatę. Statystyki nie podają jednak, ile jest wyższych uczelni w Tunezji. Uniwersytety znajdują się w miejscowościach przemysłowych i dobrze rozwiniętych, jak Sfax czy Tunis.

Obyczaje[edytuj | edytuj kod]

Tunezja jest najbardziej liberalnym krajem arabskim, o czym świadczą m.in. rozbudowane prawa kobiet. Kobiety zawdzięczają to pierwszej żonie Habiba Burgiby, która była Francuzką. Niektórzy uważają, że to ona przekonała męża do kilku wielkich reform, m.in. zniesienia wielożeństwa, zniesienia noszenia tradycyjnych chust przez kobiety (Burgiba nazwał te chusty wstrętnymi szmatami), kontrolowania rozwodów przez sądy (w tym równych praw do dzieci), dopuszczenia kobiet do szkół, parlamentu, władzy i innych form życia publicznego. Jednak należy zauważyć, że we Francji aż do 1970 roku (do wejścia w życie ustawy z dnia 4 czerwca 1970) obowiązywało tzw. puissance paternelle, to znaczy tylko ojcu przysługiwała władza rodzicielska po rozwodzie.

W 1967 roku Bourgiba zalegalizował również aborcję, obecnie jest ona dostępna na życzenie kobiety i bezpłatna (istnieje również legalna prostytucja oraz domy publiczne).

Tunezyjskie kobiety stanowią prawie 12% członków Tunezyjskiej Izby Deputowanych i ponad 20% członków rad miejskich. Odgrywają również znaczącą rolę w rządzie i dyplomacji (w tym m.in. na takich stanowiskach, jak gubernatorzy prowincji, prezydenci miast, sekretarze stanu, ambasadorowie itp.) Młode kobiety stanowią 55% studentów na uniwersytetach.

Z drugiej jednak strony, nadal istnieją pewne konserwatywne miasta – na południu kraju, gdzie zachowywane są stare obyczaje. Dziewcząt nie obowiązuje jednak zakaz chodzenia samej po ulicach. Ponadto w bardzo tradycyjnych rodzinach kobiety chodzą w ubraniach zakrywających nogi i ramiona, szczególnie kiedy wybierają się do meczetu.

Jedyną pozostałością prawa islamskiego w Tunezji jest prawo dziedziczenia, według którego kobieta, jeżeli nie zostawiono testamentu, dziedziczy połowę tego, co jej męscy członkowie rodziny – bracia itd. Jeżeli jednak rodzice spiszą testament, prawo to nie ma zastosowania. Zeznania kobiety i mężczyzny w tunezyjskim sądzie mają taką samą wartość prawną, kobieta posiada również takie samo prawo do otrzymania opieki nad dziećmi po rozwodzie.

Święta narodowe[edytuj | edytuj kod]

  • 20 marca – Dzień Niepodległości (1956) – rocznica odzyskania przez Tunezję niepodległości.
  • 25 lipca – Święto Republiki (1957) – rocznica objęcia przez Habiba Burgibę urzędu prezydenta.
  • 13 sierpnia – Tunezyjski Dzień Kobiet – wszystkie sklepy są wtedy pozamykane, kobiety są tego dnia najważniejsze.

Miejsca wpisane do listy światowego dziedzictwa UNESCO[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  2. Tunezja ma nową konstytucję (pol.). polskieradio.pl (PAP), 2014-01-27. [dostęp 2014-01-27].
  3. Constitution of the Tunisian Republic. Unofficial Translation by the Jasmine Foundation (ang.). 2014-01-28. [dostęp 2014-01-28].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Tunisia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-27].
  5. 5,0 5,1 Most recent indicators (ang.). National Institute of Statistics - Tunisia, 01.07.2011. [dostęp 2012-06-11].
  6. The World Factbook (ang.). CIA, 03.05.2012. [dostęp 2012-06-12].
  7. Tunisia – Religions. Joshua Project. [dostęp 2013-10-24].
  8. Presentation of regions. The Foreign Investment Promotion Agency - Tunisia, 25.05.2012. [dostęp 2012-06-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Parzymies Tunezja, Warszawa 1984
  • Polak za granicą, Warszawa 2001
Wikimedia Commons
  • Roman Kirilenko (zdjęcia), Andrzej Wójcik (tekst) – Tunezja, Warszawa 2004

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło Tunezja w Wikisłowniku