Dydaktyka geografii

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Dydaktyka geografii - jedna z dydaktyk przedmiotowych, która formułuje cele nauczania geografii, opracowuje kryteria doboru i sposoby układu treści nauczania geografii, adaptuje ogólnodydaktyczne oraz opracowuje własne metody kształcenia i środki dydaktyczne, bada różne elementy i uwarunkowania procesu nauczania-uczenia się geografii, wykrywa prawidłowości tego procesu oraz racjonalizuje jego organizację.

Spis treści

[edytuj] Historia dydaktyki geografii

Początki geografii jako przedmiotu nauczania i jej dydaktyki są niejasne. Niewątpliwie są one związane z rozwojem samej geografii jako nauki. Geografii uczono prawdopodobnie już w starożytnej Grecji, ale są o tym tylko niejasne wzmianki. O jej nauczaniu wspomina Propercjusz: Zmuszają mnie do studiowania i przedstawiania świata w tablicach.

Przyjmuje się, że geografia zaczęła pojawiać się w szkołach jako dodatkowy przedmiot nauczania już w XV w., a w XVIII w. była już odrębnym przedmiotem szkolnym.

W Polsce nie ma dokładnych danych kiedy rozpoczęto nauczać geografii. Prawdopodobnie w średniowiecznych szkołach klasztornych i katedralnych uczono jej pod nazwą kosmografii i geometrii wpajając pamięciowo fragmenty wiedzy geograficznej. Regularne wykłady z zakresu kosmografii w Polsce rozpoczęły się na uniwersytecie krakowskim w latach 1493-1494. Miały one charakter prelekcji, polegających na komentowaniu dzieł starożytnych autorów - przede wszystkim Ptolemeusza. Pierwsze łacińskie podręczniki kosmografii powstały na przełomie XV/XVI w.

Pierwszym dydaktykiem geografii był czeski pedagog Jan Ámos Komenský (J.A. Komeński) (1592-1670). W dziele Wielka Dydaktyka przedstawiająca uniwersalną sztukę nauczania wszystkich wszystkiego (Didactica magna universale omnes omnia docendi artificum exhibens) opublikowanym w 1657 r. zalecał nauczanie poglądowe (za T. Campanellą) w języku ojczystym, oparte na współdziałaniu zmysłów i umysłu. J.A. Komeński uzasadnił wprowadzenie geografii do szkoły, poddając krytycznej ocenie ówczesne podręczniki i metody stosowane przy jej nauczaniu. Głosił zasadę poznawania Ziemi od najbliższej okolicy, kładł nacisk na używanie map i obrazów w przypadku kiedy nie można było pokazać w naturze rzeczy odległych. Do koncepcji J.A. Komeńskiego wracali później również Jan Jakub Rousseau, Johann Heinrich Pestalozzi i in. Myśli Komeńskiego zmierzające do zreformowania szkolnictwa w Polsce nie przyjęły się. Szkolnictwo w XVII i początkach XVIII w. upadło a wraz z nim również szkolna geografia. Jeśli uczono jej elementów w szkołach klasztornych, to zwracano głównie uwagę na głównie na tematy historyczno-polityczne np. genealogia panujących czy nazwy różnych miejscowości, które podawano pamięciowo.

[edytuj] Nauczyciel

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Programy do nauczania

Aktualnie obowiązująca podstawa programowa geografii (stan na sierpień 2008):

  • w gimnazjum [1];
  • w szkole ponadgimnzajalnej [2]

Aktualne programy nauczania geografii dopuszczone do użytku szkolnego przez Ministra Edukacji Narodowej (stan na sierpień 2008): [3];

Propozycja nowej podstawy programowej geografii mającej obowiązywać od roku szkolnego 2009/2010: [[4]].

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Dobór i układ treści w nauczaniu

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Metody kształcenia

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Środki dydaktyczne

W polskiej literaturze wyróżnia się wiele podziałów środków dydaktycznych jednak dydaktycy geografii posługują się swoją klasyfikacją środków dydaktycznych opracowaną przez S. Piskorza (1995) i zamieszczoną w Zarysie dydaktyki geografii (1995, s. 114). Podział środków dydaktycznych przedstawiony przez S. Piskorza (1995), z upływem czasu stracił na aktualności. Szczególnie daje się to zauważyć w grupie II. Przyrządy pomiarowe i urządzenia dydaktyczne, gdzie od czasu stworzenia klasyfikacji pojawiło się wiele nowych urządzeń. W tabeli poniżej przedstawiono klasyfikację środków dydaktycznych stosowanych w nauczaniu geografii wraz z propozycją ich uzupełnień. Elementy, które zostały dodane wyróżnione kursywą.

Podstawowym uzupełnieniem tej klasyfikacji jest utworzenie nowej kategorii w grupie urządzeń dydaktycznych nadając jej nazwę urządzenia interaktywne, w której została umieszczona tablica interaktywna i urządzenia z nią współpracujące. Każda z powyższych kategorii (wizualne, audytywne, audiowizualne, automatyzujące nauczanie) dla urządzeń interaktywnych jest zbyt wąska i nie odzwierciedla właściwości, które one posiadają. Główną cechą tych urządzeń jest ich interaktywność. Wychodząc z definicji interaktywności - urządzeniami interaktywnymi należy nazywać takie, które odbierając informacje od użytkownika współpracują z komputerem, reagują na nie, pozwalając na ich dowolną modyfikację oraz na bezpośrednią i sprawną ich wymianę między użytkownikiem a całym oprogramowaniem lub jego dowolną aplikacją.


Uzupełniona klasyfikacja środków dydaktycznych S. Piskorza (1995)
I. Pomoce dydaktyczne II. Przyrządy pomiarowe i urządzenia dydaktyczne
1. Okazy naturalne i wyroby: 
    okazy minerałów
    okazy skał
    okazy skamieniałości
    okazy surowców mineralnych
    próbki gleb (profile glebowe)
    okazy etnograficzne
    okazy roślinne
    półfabrykaty i gotowe wyroby

2. Modele:

   globusy
   przystawki i pierścienie do globusów
   model wahadła Faucaulta
   horyzontarium
   zenitarium
   tellurium
   model współrzędnych geograficznych
   rzutnik kartograficzny
   model struktur fałdowych
   model struktur zrębowych
   modele poziomic i warstwic
   modele ukształtowania powierzchni
   terenu (mapy plastyczne)

3. Obrazy realistyczne i schematyczne:

   statyczne: fotografie, rysunki schema-
   tyczne
   dynamiczne: filmy, animacje, audycje
   telewizyjne, wideogramy

4. Obrazy symboliczne:

   plany
   mapy wielkoskalowe
   mapy ścienne
   atlasy geograficzne
   mapy konturowe, indukcyjne i świetlne
   wykresy

5. Mowa pisana:

   szkolny podręcznik geografii
   zeszyt przedmiotowy
   zeszyt ćwiczeń
   geograficzna literatura uzupełniająca
   tablice statystyczne

6. Multimedia:

   komputerowe programy edukacyjne
   diaporamy
   Internet
1. Przyrządy pomiarowe 
   gnomon
   zegar słoneczny
   wskaźnik wysokości Słońca
   kompas i busola
   pochyłościomierz
   tyczki geodezyjne
   taśma miernicza
   niwelator szkolny
   łata niwelacyjna
   wiatromierz
   deszczomierz
   termometr
   barometr
   kwasomierz

2. Urządzenia dydaktyczne:

wizualne:
    tablica ścienna
    tablica magnetyczna
    ekran
    episkop
    rzutnik do przeźroczy (diaskop)
    epidiaskop
    grafoskop
    przeglądarka do przeźroczy
    przeglądarka stereoskopowa
    lupy i lornetki
    aparat fotograficzny
    kamera filmowa
    piaskownica

audytywne:

   radio
   magnetofon
   gramofon
   odtwarzacz CD
   odtwarzacz Mp3

audiowizualne:

   projektor filmowy
   projektor multimedialny
   telewizor
   magnetowid
   wideo
   odtwarzacz DVD

automatyzujące nauczanie:

   skaner
   drukarka
   kserograf
   maszyny dydaktyczne
   komputery

interaktywne:

   tablica interaktywna
   tablet interaktywny
   panel interaktywny
   interaktywny system odpowiedzi

warsztat pracy nauczyciela geografii i jego uczniów:

   gabinet geograficzny
   klaso-pracownia
   pracownia geograficzna
   ogródek geograficzny

geograficzne systemy informacyjne (GIS)

[edytuj] Główne kierunki badań stosowanych w polskiej dydaktyce

Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Szkoły wyższe

Szkoły wyższe i ich jednostki organizacyjne zajmujące się dydaktyką geografii w Polsce:

[edytuj] Bibliografia

  • Piskorz S., 1995, Zarys dydaktyki geografii, WSiP, Warszawa.
Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Dydaktyka_geografii”
Utwórz książkę