Dysproporcjonowanie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Dysproporcjonowanie (dysmutacja) – rodzaj przemiany chemicznej, w której jedno indywiduum chemiczne (pierwiastek, jon lub związek chemiczny) ulega jednoczesnej przemianie chemicznej do dwóch różnych produktów[1].

Przykłady reakcji dysproporcjonowania:

2H2OH3O+ + OH
2NH3NH+4 + NH2
2H2O22H2O + O2 – w której tlen z nadtlenku wodoru zmienia stopień utlenienia z −I na −II (w wodzie) i 0 (w cząsteczce tlenu);
Cl2 + 2OHCl + ClO + H2O – w której chlor (Cl0) ulega jednoczesnej redukcji do jon chlorkowy (−I stopień utlenienia) i utlenieniu do jonu podchlorawego (I stopień utlenienia);
2(R1O)(R2O)P(H)Se → (R1O)2P(H)Se + (R2O)2P(H)Se – gdzie niesymetryczny diester H-selenofosfonianowy zawierający dwie różne reszty alkoholowe przekształca się w dwa estry symetryczne[2];
2(RO)2P(H)O → (RO)3P + RO-P(H)(OH)O – gdzie diester H-fosfonianowy przekształca się w triester i monoester[3].

W biochemii ta reakcja nazywana bywa dysmutacją. Enzymy ją przeprowadzające to dysmutazy (np. dysmutaza ponadtlenkowa), ale inne enzymy także przeprowadzają reakcje dysproporcjonowania (np. katalaza).

Reakcja odwrotna do dysproporcjonowania to komproporcjonowanie lub symproporcjonowanie[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Disproportionation (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Disproportionation (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.D01799
  2. M. Kullberg, M. Bollmark, J. Stawinski. Nucleoside H-phosphonates. XXI. Synthetic and P-31 NMR studies on the preparation of dinucleoside H-phosphonoselenoates. „Collect.Czech.Chem.Commun.”. 71 (6), s. 820-831, 2006. doi:10.1135/cccc20060820 (ang.). 
  3. A. Kers, I. Kers, J. Stawiński, M. Sobkowski, A. Kraszewski. Studies on aryl H-phosphonates. 3. Mechanistic investigations related to the disproportionation of diphenyl H-phosphonate under anhydrous basic conditions. „Tetrahedron”. 52 (29), s. 9931-9944, 1996. doi:10.1016/0040-4020(96)00525-X (ang.).