Dziady część III

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dziady część III
Autor Adam Mickiewicz
Miejsce wydania Saksonia
Język polski
Data I wyd. 1832
Typ utworu dramat
Fragment niezrealizowanego pomnika Adama Mickiewicza, dłuta Henryka Kuny, przedstawiający scenę z Dziadów
Tablica upamiętniająca więzienie Adama Mickiewcza w klasztorze bazylianów w Wilnie

Dziady część III – utwór dramatyczny Adama Mickiewicza należący do cyklu dramatów Dziady. Utwór powstawał w roku 1832 w Dreźnie. Opublikowany został po raz pierwszy w 1832 roku jako IV tom Poezji (w wydaniu zbiorowym), oraz rok później w edycji osobnej.

Utwór niekiedy określany mianem Dziady drezdeńskie, ze względu na miejsce powstania[1].

Dziady część III[edytuj | edytuj kod]

Trzecia, ostatnia ukończona część dramatu, została napisana wiosną 1832 roku (wiąże się to z pobytem Mickiewicza w Dreźnie). Przez badaczy ta część Dziadów jest uważana za arcydzieło polskiego dramatu romantycznego[2], m.in. ze względu na połączenie w jednym utworze problematyki polityczno-historycznej z metafizyczną.

Charakterystyczną cechą tego dramatu jest jego nieciągłość, fragmentaryczność i otwarta, swobodna kompozycja. Żaden z licznych wątków fabularnych nie został ukończony, losy bohaterów są niedopowiedziane (z wyjątkiem Doktora, który ginie od uderzenia piorunem)[3]. Do całego cyklu nawiązuje scena IX (obrzęd tytułowych Dziadów).

Plan historyczny utworu dzieli się na dwie części: jawną (oficjalny wymiar rzeczywistości) i ukrytą (martyrologia, spiski i walka narodowowyzwoleńcza)[4]. W części jawnej (Dom wiejski pode Lwowem, Salon Warszawski, Pan Senator) poeta staje się bezlitosnym analitykiem i krytycznym obserwatorem zaprezentowanej w utworze zbiorowości. Zbiorowość ta dzieli się na "lewą" i "prawą" stronę. W części ukrytej autor zawarł swoją drezdeńską koncepcję martyrologicznej historii Polski[5].

Jedną z cech charakterystycznych dla tej części Dziadów jest mesjanizm, polegający na eksploatowaniu paraleli pomiędzy cierpieniem Jezusa a ofiarą Polaków pozbawionych własnej państwowości i prześladowanych. Ofiara ta ma mieć, według Mickiewicza, charakter uniwersalny, stanowi bowiem powtórzenie odkupienia Chrystusa[6]. Wyrazicielem takiej postawy w utworze jest Ks. Piotr, który posiada zdolność przewidywania przyszłości ("widzenia"). Jego przepowiednie mają charakter optymistyczny, chociaż ich treść jest bardzo nieprecyzyjna (np. liczba 44)[7]. Przeciwieństwem ks. Piotra w utworze jest Konrad, którego cechuje indywidualizm, świadomość własnej wyjątkowości, a nawet duma urastająca do pychy[8]. Źródło takiej postawy tkwi w przekonaniu, że jest wielkim poetą, dzięki czemu dysponuje wyjątkową mocą (Ja czuję nieśmiertelność, nieśmiertelność tworzę, / Cóż ty większego mogłeś zrobić - Boże?, sc. II, w. 54-55)[9]. Posiada zdolność do odczuwania bólu za cały naród polski. W tzw. Wielkiej Improwizacji podnosi bunt przeciwko Bogu, żądając od Niego władzy nad światem, aby urządzić go lepiej. Oskarża Boga w ten sposób o całe zło, a do tak gwałtownych żądań popycha Konrada odczuwanie cierpień własnego narodu (Ja i ojczyzna to jedno. / Nazywam się Milijon - bo za milijony / Kocham i cierpię katusze, w. 259-261). Żąda od Stwórcy całkowitej kontroli nad ludźmi, dlatego też marzenie o szczęściu i pokoju na Ziemi nosi cechy tyranii[10]. Jednak Konrad nie zostaje wyraźnie w utworze potępiony[9].

Ustęp[edytuj | edytuj kod]

W skład dramatu wchodzi obszerny epicki Ustęp, w którym poeta opisuje państwo carskie, jako machinę bezmyślnego ucisku oraz związane z tym wynaturzenia (militaryzm). Jednocześnie jednak dostrzega w społeczeństwie rosyjskim zjawiska mogące w przyszłości obalić despotyzm. Dlatego ustęp zamyka hołd złożony rosyjskim dekabrystom w wierszu lirycznym – Do przyjaciół Moskali.

Przypisy

  1. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 276.
  2. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 277.
  3. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 279.
  4. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 280.
  5. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 281.
  6. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 282.
  7. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 283-284.
  8. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 284.
  9. 9,0 9,1 Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 286.
  10. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Warszawa: 1999, s. 285.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Mickiewicz Dziady, wyd. Morex 1995.
  • Repetytorium z języka polskiego, wyd. Greg, 1996
  • Historia literatury Polskiej w zarysie wyd. PWN, 1980
  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm, Warszawa, 1999