Drezno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: wieś Drezno.
Łaba Tarasy Brühla Kościół NMP Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych Kościół Św. Krzyża Gmach sekundogenitura Gmach Sądu Landu w Dreźnie Brama Jerzego Zamek Kościół Dworski Zwinger Italienisches Dörfchen Semperoper Most Augusta ElbwiesenTyDresden20050921i0636.jpg
Informacje o tej grafice
Panorama historycznego centrum miasta
(Niektóre obiekty są opisane w oddzielnych artykułach. Należy kliknąć myszą w wybrany obiekt)
Drezno
Dresden
Centrum miasta
Centrum miasta
Herb
Herb Drezna
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Saksonia
Prawa miejskie XIII wiek
Burmistrz Helma Orosz (CDU)
Powierzchnia 328,31 km²
Wysokość 113 m n.p.m.
Populacja (31.12.2011)
• liczba ludności
• gęstość

529 781
1575 os./km²
Nr kierunkowy 0351, 035201
Kod pocztowy 01001–01328, 01465
Tablice rejestracyjne DD
Podział miasta 10 dzielnic, 9 miejscowości
Plan Drezna
Plan Drezna
Położenie na mapie Saksonii
Mapa lokalizacyjna Saksonii
Drezno
Drezno
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Drezno
Drezno
Ziemia 51°03′N 13°44′E/51,050000 13,733333Na mapach: 51°03′N 13°44′E/51,050000 13,733333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Drezno w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Drezno w 1748 (Bernardo Bellotto)
Miasto współcześnie
Panorama miasta
Widok na miasto z bulwaru nad Łabą

Drezno (niem. Dresden, górnołuż. Drježdźany, czes. Drážďany, dawniej Drezdno) – miasto we wschodnich Niemczech na Pogórzu Zachodniosudeckim, położone nad Łabą, stolica kraju związkowego Saksonia. Aglomeracja drezdeńska liczy ok. 1,036 mln mieszkańców (2004).

Analiza śladów archeologicznych wskazuje na to, że zasiedlenie obszaru, na którym powstało miasto, nastąpiło już w epoce kamienia. W dokumentach zachowanych z 1206 nadmieniono po raz pierwszy istnienie Drezna, które następnie awansowało do rangi miasta-rezydencji Elektorów Rzeszy oraz króla.

W 1987 miasto miało 519,8 tys. mieszkańców. Spadek liczby ludności wynika między innymi ze znacznej migracji do krajów związkowych na zachodzie kraju.

Drezno pełni rolę gospodarczego i kulturalnego centrum Saksonii. Stanowi duży węzeł komunikacyjny (lotnisko międzynarodowe), z ośrodkami przemysłu maszynowego, produkcji klisz fotograficznych, przemysłu chemicznego i farmaceutycznego. Miasto jest ośrodkiem turystycznym, zwanym „miastem baroku” lub „Florencją Północy”, znajduje się tu wiele zabytków i muzeów, słynna jest Galeria Obrazów (Gemäldegalerie Alte Meister). Znajduje się tu również fabryka samochodów Volkswagen. Drezno jest obok Lipska centralnym miastem obszaru metropolitalnego centralnych Niemiec, w którego skład wchodzi też dziesięć innych miast z krajów związkowych Saksonii, Saksonii-Anhalt i Turyngii.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości wywodzi od osady założonej w tym miejscu przez Słowian połabskich o nazwie Drezdno – stąd używa się odmiany w formie przymiotnikowej drezdeński. Według językoznawców bezpośrednio pochodzi ona od słowiańskiego słowa „drezga”[1] (pol. „drzazga”). „Drežd’ane” oznacza osadę ludzi mieszkających w lesie bądź „Leśnych ludzi”[2]. Niemiecka nazwa Dresden jest zgermanizowaną górnołużycką nazwą miejscowości Drježdźany (pol. Drężdżany[3]). Podaje się również inne znaczenie wywodząc nazwę od starołużyckiego Drežďany, oznaczającego „mieszkańców mokradeł”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Już we wczesnej epoce kamienia powstały w okolicach dzisiejszego Drezna pierwsze osady. Wybudowana w V w.p.n.e. rondel Drezno-Nickern jest przykładem pierwszych monumentalnych budowli na tym obszarze. We wczesnym średniowieczu powstał bród prowadzący przez Łabę na wysokości dzisiejszego Starego Miasta. Jednak osada, mimo korzystnego położenia nad Łabą i żyznych ziem, nie mogła się rozwijać z powodu otaczającego ją gęstego lasu. Osiedle należało w tym czasie do marchii miśnieńskiej, która obejmowała w latach 986-1423 obszar dzisiejszej Saksonii. Pierwsza udokumentowana wzmianka o Dreźnie znalazła się w piśmie „Acta sunt hec Dresdene” z 1206 roku. Użyte w dokumencie określenie „Dresdene” pochodzi przypuszczalnie od staro-łużyckiego słowa Drežďany (mieszkańcy bagien), którym wcześniej nazywano mieszkańców osady. W dokumencie „Acta sunt hec in civitate nostra Dresdene” z 21 stycznia 1216 określa się już Drezno jako miasto. Do dzisiaj nie odnaleziono dokumentu przyznania praw miejskich, jednak od 1350 roku nazywa się już samodzielną osadę na prawym brzegu Łaby Starym Dreznem – „Antiqua Dressin”, a w 1403 roku landgraf Wilhelm I uznał tę osadę oficjalnie za miasto. Dnia 29 marca 1549, pod panowaniem elektora Maurycego, ogłoszono połączenie części leżących z prawej i lewej strony Łaby w jedno miasto.

Podczas wprowadzania w XV w. prawa składu Drezno było jeszcze mało znaczącym miastem, ale już pod koniec wieku stało się rezydencją diuków i w wyniku przemian politycznych w obrębie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, którego Drezno było częścią, miasto awansowało do rangi stolicy jedynego protestanckiego obszaru w kraju. W tym czasie wzniesiono też ważne placówki kulturalne, które aż do czasów dzisiejszych nadają miastu szczególną wartość. Miasto nie zostało zniszczone czy splądrowane podczas wojny trzydziestoletniej, ale ucierpiało przez epidemię dżumy, głód oraz ogólną stagnację gospodarczą. W 1685r. Stare Drezno zostało doszczętnie spalone. Po tym incydencie odbudowywano je przez kilka dekad i dopiero w 1732 zakończono prace przedstawiając je jako „nowe królewskie miasto”. Dlatego właśnie część Drezna nazywana jest teraz „Neustadt” – nowe miasto. Za panowania króla Augusta II Mocnego nad Saksonią, miastu nadano znaczenie kulturowe utrzymujące się do dzisiaj. W grudniu 1745 Drezno zostało pierwszy raz w historii podbite przez Prusy podczas wojny sukcesyjnej. Po odnowieniu zniszczonego miasta zostało ono ponownie zajęte przez Prusy w czasie wojny siedmioletniej w 1756r. Podczas zbliżania się wojsk austriackich wydano nakaz częściowego spalenia miasta. W 1760r. doszło do kolejnego pruskiego oblężenia miasta i ostrzelania śródmieścia.

W roku 1785 Friedrich Schiller napisał „Odę do radości”, liryczny wzór dla hymnu Unii Europejskiej, przeznaczoną do umieszczenia na tablicy w loży wolnomularskiej w Dreźnie.

Wiosną 1791 roku podpisano w pobliskiej miejscowości Pillnitz Deklarację z Pillnitz – akt trwającej ponad 150 lat niemiecko-francuskiej wrogości. W ten sposób niemieccy możni nawoływali do bojkotu rewolucji francuskiej. Podczas powstania majowego w Dreźnie w roku 1849 król Saksonii Fryderyk August II został zmuszony do opuszczenia kraju. Jego ponowne odzyskanie udało się mu dopiero z pomocą Prus. Znanymi członkami tego powstania byli m.in. Richard Wagner i Gottfried Semper, obydwoje musieli z tego powodu udać się na emigrację.

Po rewolucji listopadowej w 1918 roku Drezno zostało stolicą (pierwszego) Wolnego Kraju Saksonii. Należało ono do pierwszej dziesiątki największych miast Niemiec i było kulturalnym i gospodarczym centrum Republiki Weimarskiej. Zaraz po I wojnie światowej zaczął w Dreźnie działać malarz i grafik Otto Dix. Zostało także założonych wiele szkół wyższych o profilu artystycznym.

Po 1933 roku rozpoczęto nagonkę na ponad 5000 obywateli o pochodzeniu żydowskim. Antysemityzm w Dreźnie ukazany został przede wszystkim w dziennikach Victora Klemperera. Po II wojnie światowej żyło w Dreźnie już tylko 41 Żydów. Między 1939 a 1945 rokiem internowano do Drezna więźniów obozów koncentracyjnych Auschwitz i Flossenbürg do pracy w przemyśle zbrojeniowym. 13-14 lutego 1945 roku lotnictwo brytyjskie i amerykańskie przeprowadziło bombardowanie dywanowe miasta, które wcześniej nie było obiektem takiego ataku. W nalotach, skoncentrowanych na starym mieście użyto przede wszystkim bomb zapalających. Pożary wywołały burzę ogniową, która całkowicie zniszczyła ok. 39 km² miasta. Straty ludzkie szacowane są na ok. 22 700 do 25 000 zabitych. Specjalna komisja powołana przez władze Saksonii do ustalenia dokładnej liczby ofiar bombardowania zakończyła pracę w roku 2011, ogłaszając, że ostatecznie ustalona liczba ofiar nie przekroczyła 25 000[4].

Po wojnie Drezno stało się częścią Niemieckiej Republiki Demokratycznej (NRD). W czasie trwania ustroju socjalistycznego, wyburzono lub rozebrano wiele wartościowych pozostałości zbombardowanego miasta jak np. Kościół pw. św. Zofii oraz historyczną miejską zabudowę. Tymi zabiegami zlikwidowano całe zabudowanie historycznego centrum miasta. Odnowiono lub całkowicie zrekonstruowano przede wszystkim dzisiejszą siedzibę sądu (1946), most Augusta (1949), Kościół Krzyża (do 1955), Zwinger (do 1963), Katedrę Świętej Trójcy (do 1965), Semperoper (do 1985), Pałac Japoński (do 1987) i obydwa dworce kolejowe. Niektóre z prac ciągnęły się dekadami z powodu złej sytuacji gospodarczej NRD, która zmuszała do wielokrotnego przerywania renowacji. Podczas gdy place Theater- i Schlossplatz odnowiono kierując się historycznym układem budynków, zostawiono Nowy Rynek (Neumarkt) całkowicie pustym, a Stary Rynek (Altmarkt) zabudowano na styl socjalistyczny (np. Pałac Kultury – Kulturpalast) Po 1945 roku umieszczono w i wokół Drezna 1. Gwardię Pancerną ZSRR oraz 7. Dywizje Narodowej Armii Ludowej. Nigdy wcześniej w czasach pokoju nie stacjonowało w Dreźnie tyle oddziałów co między 1945 a 1990. Jesienią 1989 rozpoczęły się wiece i demonstracje opowiadające się za zjednoczeniem Niemiec, a 19 grudnia 1989 Helmut Kohl wygłosił mowę na Neumarkt, przed ruiną Fauenkirche. Po przemianach politycznych w 1990 roku Drezno znowu zostało stolicą Wolnego Kraju Saksonii. W sierpniu 2002r. Drezno zostało dotknięte przez „powódź stulecia”. Poziom Łaby podniósł się wtedy, przewyższając najwyższy jak dotąd wynik z 1845 roku. 5 czerwca 2009 Drezno odwiedził prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama, by spotkać się z kanclerz Niemiec Angelą Merkel oraz zwiedzić Frauenkirche.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Drezno dzieli się na dziesięć dzielnic (Ortsamtsbereich) oraz dziewięć miejscowości (Ortschaft), które leżą w granicach administracyjnych miasta.

Dzielnice i ich osiedla:

  • Altstadt (Friedrichstadt, Innere Altstadt, Johannstadt-Nord, Johannstadt-Süd, Pirnaische Vorstadt, Seevorstadt-Ost/Großer Garten ze Strehlen-Nordwest, Wilsdruffer Vorstadt/Seevorstadt-West)
  • Blasewitz (Blasewitz z Neugruna, Gruna ze Strehlen-Nordost, Seidnitz/Dobritz, Striesen-Ost, Striesen-Süd z Johannstadt-Südost, Striesen-West, Tolkewitz/Seidnitz-Nord)
  • Cotta (Briesnitz ze Stetzsch, Cotta z Friedrichstadt-Südwest, Dölzschen i Niedergorbitz, Gorbitz-Nord/Neuomsewitz, Gorbitz-Ost, Gorbitz-Süd, Kemnitz, Leutewitz i Altomsewitz, Löbtau-Nord, Löbtau-Süd, Naußlitz z Wölfnitz, Roßthal)
  • Klotzsche (Flughafen Dresden/Industriegebiet Klotzsche, Hellerau/Wilschdorf z Rähnitz, Hellerberge, Klotzsche)
  • Leuben (Großzschachwitz ze Sporbitz, Kleinzschachwitz z Meußlitz i Zschieren, Laubegast z Alttolkewitz, Leuben z Dobritz-Süd i Niedersedlitz-Nord)
  • Loschwitz (Bühlau/Weißer Hirsch z Rochwitz i Loschwitz-Nordost, Dresdner Heide, Hosterwitz/Pillnitz z Niederpoyritz, Loschwitz/Wachwitz, Oberpoyritz i Söbrigen)
  • Neustadt (Albertstadt, Äußere Neustadt, Innere Neustadt, Leipziger Vorstadt, Radeberger Vorstadt)
  • Pieschen (Kaditz, Mickten z Trachau-Süd, Pieschen-Nord/Trachenberge z Leipziger Vorstadt-Nordwest, Pieschen-Süd z Leipziger Vorstadt-West (Neudorf), Trachau, Übigau z Kaditz-Süd)
  • Plauen (Coschütz/Gittersee, Kleinpestitz/Mockritz z Kaitz i Gostritz, Plauen, Räcknitz/Zschertnitz ze Strehlen-Südwest, Südvorstadt-Ost, Südvorstadt-West)
  • Prohlis (Leubnitz-Neuostra z Torna i Mockritz-Ost, Lockwitz z Kauscha, Niedersedlitz, Nickern i Luga, Prohlis-Nord, Prohlis-Süd, Reick, Strehlen z Reick-Nordwest)

Dzielnice i ich osiedla:

  • Altfranken (Gompitz/Altfranken)
  • Cossebaude (Cossebaude/Mobschatz/Oberwartha)
  • Gompitz (Gompitz/Altfranken)
  • Langebrück (Langebrück/Schönborn)
  • Mobschatz (Cossebaude/Mobschatz/Oberwartha)
  • Oberwartha (Cossebaude/Mobschatz/Oberwartha)
  • Schönborn ((Langebrück/Schönborn)
  • Schönfeld-Weißig (Gönnsdorf/Pappritz, Schönfeld/Schullwitz, Weißig)
  • Weixdorf (Weixdorf)

Otoczenie[edytuj | edytuj kod]

Do położonych w okolicy Drezna dużych miast należą: Chemnitz (80 km na południowy zachód), Lipsk (100 km na północny zachód), Berlin (200 km na północ). 150 km na południe znajduje się czeska stolica – Praga, a 230 km na wschód – Wrocław.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Deutsches Hygiene-Museum

Doszczętnie zniszczone w czasie II wojny światowej i odbudowane tylko częściowo miasto, posiada pomimo swojej długiej i bogatej historii, niewielką część dawnej historycznej zabudowy. Do najważniejszych odbudowanych zabytków należą:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W Dreźnie znajduje się zaprojektowana specjalnie w tym celu montownia koncernu VolkswagenSzklana Manufaktura (Die Gläserne Manufaktur), w której od 2001 roku montuje się samochody marki Volkswagen Phaeton. Jest to jedyne miejsce, w którym produkuje się takie samochody.

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przechodzą autostrady A4, A13 i A17, drogi krajowe B6, B97, B170, B172, 173 oraz drogi regionalne.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Linie kolejowe (m.in.):

Stacje i przystanki kolejowe w mieście (m.in.):

Sieć szybkiej kolei miejskiej świadczącej usługi pasażerskie pociągami podmiejskimi w Dreźnie i okolicy:

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Komunikacją miejską zarządza spółka Dresdner Verkehrsbetriebe AG (DVB), partner związku Verkehrsverbund Oberelbe (VVO). Obecnie istnieje: 12 linii tramwajowych, 6 promowych, jedna kolejka podwieszana, jedna kolejka linowo-terenowa, oraz 28 linii miejskich (dodatkowo ponad 300 linii podmiejskich).

W skład komunikacji miejskiej wchodzą:

Autobusy[edytuj | edytuj kod]

Tramwaje[edytuj | edytuj kod]

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się międzynarodowe lotnisko Dresden Flughafen (DRS), które obsługuje loty linii lotniczych Germanwings, Air Berlin, Aeroflot, Lufthansa oraz wiele czarterowych.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Osoby[edytuj | edytuj kod]

Urodzeni w Dreźnie[edytuj | edytuj kod]

Związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Polacy w Dreźnie[edytuj | edytuj kod]

W drugiej połowie XVIII wieku Drezno stało się ośrodkiem konfederatów barskich, a następnie terenem przygotowań do insurekcji kościuszkowskiej, prowadzonych przez polską emigrację trzeciomajową z Hugonem Kołłątajem na czele. Po zajęciu przez wojska rosyjskie Jasnej Góry, również Kazimierz Pułaski, ze Śląska podążył do Drezna, gdzie przez kilka tygodni przebywał na dworze królewicza Karola, syna Augusta III Sasa.

Już wówczas zamieszkiwali na stałe w Saksonii przedstawiciele niektórych rodów magnackich np. generał Aleksander Jakub Lubomirski, Józef Aleksander Jabłonowski, księżna Genowefa z Ogińskich Brzostowska oraz liczna grupa oficerów w służbie saskiej. Od 1771 w stopniu podchorążego w wojsku saskim odbywał służbę Jan Henryk Dąbrowski uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, twórca Legionów Polskich we Włoszech. Po wstrzymaniu działań przeciwko armii rosyjskiej w 1792 większość działaczy politycznych opuściła kraj, wyjeżdżając głównie do Saksonii, tam bowiem w Lipsku i Dreźnie powstawał ośrodek emigracyjny przeciwników konfederacji targowickiej. Po stłumieniu przez Rosjan powstania listopadowego, miasto stało się miejscem schronienia polskich emigrantów. W 1831 gościł w Dreźnie do 25 lipca, Juliusz Słowacki, które poeta znał dobrze, „a które wspominał tym milej, że w nim w 1831 spotykał się ze swą przyszłą dręczycielką[5]. W Dreźnie powstaje też 2 pieśń poematu „Żmija”[6] W 1832 udał się też do Drezna Adam Mickiewicz, który przyłączył się w Wielkopolsce do szeregów polskiej emigracji. Towarzyszyli mu Stefan Florian Garczyński i Ignacy Domejko. W Dreźnie powstał oprócz drobniejszych jego utworów również rękopis III części „Dziadów”. Przez dwie zimy 1835 i 1836 w Dreźnie odbywały się długie rozmowy Towiańskiego z Odyńcem o Mickiewiczu[7].

W Dreźnie przez ponad 20 lat mieszkał i tworzył Józef Ignacy Kraszewski (od 3 lutego 1863 – do maja 1884), wydalany przez margrabiego Wielopolskiego z Królestwa. W Dreźnie powstały jego największe powieści „Rzym za Nerona” (1866), poprzedniczka „Quo Vadis”, „Stara baśń” (1873), i „trylogia saska” (1874-1877) będąca krytyką rządów królów polskich i elektorów saskich w ich dziedzicznej Saksonii. W 1960 roku Rada Narodowa Drezna utworzyła w dworku, w którym mieszkał pisarz Muzeum Kraszewskiego (niem. Kraszewski-Museum, Stadtmuseum Dresden, dawniej Kraszewski-Haus) przy Nordstrasse 28[8], gromadząc wiele pamiątek[9]. W 2003 muzeum to zostało gruntownie odnowione. Muzeum Kraszewskiego w Dreźnie jest jedyną polską placówką muzealną na terenie Niemiec[10].

Niedaleko Drezna istniała od 1811 w Tharandt Akademia Leśna, którą w okresie 1860-1918 ukończyło 385 Polaków. Na Politechnice w Dreźnie specjalizowali się profesorowie Politechniki Warszawskiej Bohdan Stefanowski (termodynamika), Stanisław Łukaszewicz (urządzenia transportowe), Rudolf Swierzyński (projektowanie wsi), Ignacy Szyszyłowicz (botanik), Zygmunt Librowicz (chemia), i elektotechnik Henryk Krauze[11].

W 1918 roku ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Dreźnie Wacław Szczeblewski. Jego obrazy wystawiane były m.in. w Drezdeńskiej Galerii Sztuki, w warszawskiej „Zachęcie” i in. W drezdeńskiej akademii specjalizował się również historyk sztuki Julian Pagaczewski.

Pamiątką po uchodźcach z okresu wielkiej emigracji jest m.in. polska kwatera na Starym Cmentarzu w Dreźnie.

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Drezden name – strona niemieckiego magazynu językowego „:Onomastik”.
  2. „Slawische ortsnamen in Deutschland” – „Onomastik”.
  3. Ewa Siatkowska, Rodzina języków zachodniosłowiańskich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992, s. 49. ISBN 83-01-10061-3.
  4. Abschlussbericht der Historikerkommission (niem.). [dostęp 2011-05-08].
  5. „Gdyby nie ta niespokojność, która mnie dręczy o was, kochani moi, byłoby mnie bardzo dobrze w Dreznie; poznałem wiele polskich domów i żyję w dobrym towarzystwie.”, [w:] Słowacki: Listy Juliusza Słowackiego. wyd. Méyet, 1899.
  6. Kleiner. Juliusz Słowacki – dzieje twórczości. 1999.
  7. Dernałowicz. Paryż, Lozanna: czerwiec 1834-październik 1840, 1996.
  8. Kraszewski-Museum.
  9. Koprowski: Jak nas widzą, jak nas piszą. 1979. s. 51.
  10. Muzeum J.I. Kraszewskiego w Dreźnie.
  11. Historia nauki polskiej: 1795-1862. 1992.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]