Sonety krymskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Sonety krymskie – cykl 18 sonetów stanowiących opis podróży Adama Mickiewicza na Krym, opublikowany w 1826 r. razem z cyklem wierszy miłosnych (tzw. sonety odeskie) jako Sonety.

Cykl ten jest również wyrazem zainteresowań Mickiewicza Wschodem. Zainteresowania te były bardzo popularne wśród studentów Uniwersytetu Wileńskiego, wielu studiowało orientalistykę w Petersburgu. Poeta, przymusowo przebywający w Rosji, opuścił Odessę i wybrał się w podróż, która okazała się wyprawą do innego świata, pierwszym wtajemniczeniem twórcy w Orient.

Sonety krymskie są opisem orientalnej przyrody i kultury Wschodu oraz ukazują rozpacz poety - pielgrzyma, wygnańca stęsknionego za ojczyzną, z której wygnała go przemoc wroga. Podmiot liryczny wypowiada się zazwyczaj w pierwszej osobie liczby pojedynczej, innym razem przeżycia podróżnika przedstawia bezstronny narrator. Spotyka on mieszkańca Krymu - księcia tatarskiego Mirzę, który uosabia muzułmańską religię, kulturę, a także mowę tatarską i turecką.

Podmiot liryczny[edytuj | edytuj kod]

W Sonetach czytelnika uderza różnorodność postaci podmiotu lirycznego. Jest on:

  • wygnańcem – tajemniczym, tęskniącym za Litwą, nasłuchującym choćby najcichszego głosu z domu; ma poczucie osamotnienia i zagubienia w nieskończenie wielkich przestworzach, izolacji od innych ludzi, cierpi z powodu niespełnionej miłości, przepełniony jest goryczą i cierpieniem; pamięć jest dla niego nośnikiem nieszczęścia, przekleństwa
  • podróżnikiem – próbuje zagłuszyć ból zbieraniem nowych doświadczeń, stąd intensywność doznań, zachwyt i podziw dla wspaniałości natury (stepu, morza, gór); zajmuje postawę turysty zwiedzającego egzotyczne kraje; postrzega naturę jako żywioł, który pochłania dzieła ludzkie i niszczy ślady obcego sobie porządku-cywilizacji; pamięć jest tylko ocaleniem przed śmiercią kultury
  • pielgrzymem – dla którego cierpienie, przemijanie i śmierć są źródłem pytań o metafizyczny porządek świata; poszukuje odpowiedzi na nie w kontakcie z dziką przyrodą Krymu - postrzega ją jako znak nieskończoności; Mirza - człowiek Wschodu, żyjący w stałym kontakcie z naturą, jest jego przewodnikiem wskazującym drogę ku zrozumieniu istoty natury, a natura tłumaczy mowę Boga na język widzialny. Stąd podróż wśród stepów, gór, przepaści jest pielgrzymką do miejsc świętych, w których przez "szczeliny świata" można ujrzeć jego drugą, niewidzialną zazwyczaj stronę; eksponowanie ruchu w górę; radość i groza; niemożność wyrażenia swoich doświadczeń
  • poetą – poszukuje nowych środków wyrazu; poezja staje się dla niego sposobem opanowania chaosu przeżyć emocjonalnych, swoistą autoterapią i nośnikiem indywidualnej pamięci..

Sonety[edytuj | edytuj kod]

  • Stepy Akermańskie
  • Cisza morska
  • Żegluga
  • Burza
  • Widok gór ze stepów Kozłowa
  • Bakczysaraj
  • Bakczysaraj w nocy
  • Grób Potockiej
  • Mogiły Haremu
  • Bajdary
  • Ałuszta w dzień
  • Ałuszta w nocy
  • Czatyrdah
  • Pielgrzym
  • Droga nad przepaścią w Czufut-Kale
  • Góra Kikineis
  • Ruiny zamku w Bałakławie
  • Ajudah

Przekłady na języki obce[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze w ogóle tłumaczenie jednego z Sonetów krymskich powstało z inicjatywy samego Mickiewicza. Był to przekład na język perski Widoku gór ze stepów Kozłowa dokonany przez niejakiego Mirzę Dżafara Topczybaszę, adiunkta Wydziału Wschodniego Uniwersytetu Petersburskiego[1]. Poeta pragnął zapewne nadać tomikowi wierszy przesyconych orientalizowanymi obrazami i zapożyczeniami językowymi bardziej jeszcze orientalny charakter i zadbał o to, by przekład wszedł do późniejszej partii pierwszego wydania Sonetów krymskich[2].

Sonnets from the Crimea, translated by Edna Worthley Underwood, Paul Elder and Company, Tomoye Press, San Francisco, August 1917

Qazalha-je Kerime = Sonety krymskie, przekład na język perski Alireza Doulatszahi, Ivonna Nowicka, Baal Publications, Teheran-Iran 2010, ISBN 978-964-2574-27-8 (Seria: Studia polskie - IV. Poezja polska - III)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Więcej na ten temat tego pierwszego przekładu, por. Majewska Barbara, Pierwszy orientalny przekład sonetu Mickiewicza, w: Przegląd Orientalistyczny nr 1(17), 1956, ss. 59-66 – tekst w: [1]; oraz: Doulatšāhi Alirezā, Nachostin tarğome-je aš’ār-e Mitskiewič be fārsi, w: Pol-e Firuze. Wiže-je Lahestān (Faslnāme dar Zamine-je Goftogu-je Tamaddonhā), [rocznik] 4, [nr] 13, 1383 (2004), s. 187-194; zawiera dwie wersje sonetu Widok gór ze Stepów Kozłowa: przekład Mirzy Dżafara Topczybaszego oraz przekład Ivonny Nowickiej i Alegorezy Doulatszahiego.
  2. Fotografię perskojęzycznego wprowadzenia Mirzy Dżafara Topczybaszego można znaleźć w: Łukasiewicz Jacek, Mickiewicz, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1996, s. 60.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]