Endoderma (botanika)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Endoderma, śródskórniatkanka pochodzenia miękiszowego, najbardziej wewnętrzna warstwa kory pierwotnej, otaczająca walec osiowy. W łodydze występuje najczęściej jako tzw. pochwa skrobiowa, natomiast w korzeniu pełni funkcję ochronną dla walca osiowego[1].

Budowa i funkcje[edytuj | edytuj kod]

Endoderma z przechodzącymi przez jej komórki pasemkami Caspary'ego u Equisetum giganteum
Korzeń

Komórki endodermy mają liczne plazmodesmy w ścianach peryklinalnych, zwłaszcza w wewnętrznej. Natomiast w ścianach antyklinalnych w pierwszym stadium rozwoju endodermy w strefie włośnikowej korzeni, w ścianach komórkowych występują tzw. pasemka Caspary'ego[2]. Pasemka te powodują wybiórczość endodermy i regulują przepływ wody do walca osiowego, uniemożliwiając jej dalszy transport apoplastem[3]. W endodermie woda i rozpuszczone w niej sole mineralne przechodzą do cytoplazmy, czyli do symplastu, a następnie znowu do apoplastu po wewnętrznej stronie komórek z pasemkami Caspary'ego[2].

Powyżej strefy włośnikowej na powierzchni ściany pierwotnej komórek endodermy odkłada się suberyna, przez którą początkowo nadal przechodzą plazmodesmy. Jest to drugie stadium rozwoju endodermy i jednocześnie ostatnie u paprotników, a także u nagonasiennych i dwuliściennych, gdzie endoderma może pełnić przejściowo funkcję okrywającą, po obumarciu kory pierwotnej, a przed powstaniem perydermy[2].

Pomarańczowo wybarwiona endoderma w korzeniu kosaćca bródkowego z komórkami U-kształtnymi

W starszych korzeniach u roślin jednoliściennych zgrubiałe są całe ściany antyklinalne i wewnętrzne. Ze względu na charakterystyczny kształt przekroju, komórki te nazywane są U-kształtnymi. korkowacenie i drewnienie powodują stopniowe obumieranie komórek. Między komórkami U-kształtnymi znajdują się komórki cienkościenne, funkcjonujące jako tzw. komórki przepustowe. Są one położone na zewnątrz od pasm ksylemu w walcu osiowym, co umożliwia przepływanie wody do naczyń. Natomiast martwe komórki U-kształtne całkowicie izolują korę pierwotną od pasm floemu, co chroni tę tkankę przed wnikaniem patogenów[1].

Łodyga

W łodygach roślin jednoliściennych brak endodermy.

U dwuliściennych w młodych łodygach endoderma występuje w postaci tzw. pochwy skrobiowej - warstwy komórek, zawierających duże ziarna skrobii. Po zakończeniu wzrostu pochwa skrobiowa może zaniknąć. Typowa endoderma z pasemkami Caspary'ego występuje tylko w podziemnych i przyziemnych, etiolowanych częściach łodyg.

W łodydze widliczki komórki endodermy wokół każdej merysteli, otoczone pasemkami Caspary'ego, stopniowo rozklejają się i rozsuwają stopniowo, w miarę wzrostu łodygi. Komórki rosną w kierunku radialnym, czasem dzieląc się stycznie, i tworzą tzw. trabekule endodermalne, rzadko rozmieszczone wokół każdej merysteli. U skrzypów endoderma jest wyraźna - albo otacza walec osiowy (np. skrzyp polny), albo oddzielnie każdą wiązkę przewodzącą (np. skrzyp bagienny)[4].

Liść

W liściach paprotników i roślin nasiennych endoderma z pasemkami Caspary'ego może tworzyć pochwę, otaczającą wiązki przewodzące[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Janina Jasnowska, Mieczysław Jasnowski, Jan Radomski, Stefan Friedrich, Wojciech W. A. Kowalski: Botanika. Szczecin: Wyd. Brasika, 2008, s. 103-104, 188-189. ISBN 9788390282169.
  2. 2,0 2,1 2,2 Zygmunt Hejnowicz: Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Organy wegetatywne. Wyd. Nauk. PWN, 2002, s. 55-56, 127, 347-348.
  3. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika. 1. Morfologia. Wyd. Nauk. PWN, 2004, s. 314.
  4. 4,0 4,1 Zygmunt Hejnowicz: Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Organy wegetatywne. Wyd. Nauk. PWN, 2002, s. 286-294.