Exemplum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Exemplum, także egzemplum (łac. przykład) – średniowieczna forma literacka przywołująca pewne przeszłe zdarzenie o charakterze fikcyjnym lub autentycznym w celu przekonania odbiorców o prawdziwości jakiejś sprawy. Egzempla spisywano w zbiory dla wykorzystywania ich przez kaznodziejów do wzbogacania kazań. Jednym z bardziej znanych autorów takich zbiorów był Jacques de Vitry.

Charakterystycznymi cechami tej formy jest alegoryczne przedstawienie omawianej kwestii w ramach narracji przedstawiającej określone wydarzenie, po którym następuje moralizatorskie objaśnienie wcześniejszego opowiadania. Podobne do exemplum cechy wykazuje przypowieść. Zasadniczą cechą rozróżniającą te dwa gatunki jest stosunek części moralizatorskiej do narracji. W wypadku przypowieści wykładnia moralizatorska jest trwale związana z opowieścią. W wypadku exemplum stanowi element w jawny sposób dodany do opowieści. Realizowane jest to przez dodanie morału do wcześniej odrębnie funkcjonującej historii lub przez nadanie wydarzeniom zaskakującej interpretacji moralnej – nieoczywistej, sprzecznej z wcześniejszymi interpretacjami lub w inny sposób zaskakującej.

Formę tę wykorzystał Geoffrey Chaucer w swoich Opowieściach kanterberyjskich. W Polsce były one uprawiane m.in. przez Michała z Kleparza, Jakuba z Paradyża, Mikołaja z Błonia i Wincentego Kadłubka.

Nazwę exemplum nosi także retoryczny środek stylistyczny o wyżej opisanych cechach będący częścią innej, większej wypowiedzi, najczęściej kazania.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]