Augustyn z Hippony

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy biskupa Hippony. Zobacz też: Augustyn z Canterbury, arcybiskup Canterbury.
Święty Augustyn, detal z ołtarza z Cambridge

Aureliusz Augustyn z Hippony, łac. Aurelius Augustinus, w Kościele katolickim znany jako święty Augustyn (ur. 13 listopada 354 w Tagaście, zm. 28 sierpnia 430 w Hipponie) – filozof, teolog, organizator życia kościelnego, święty Kościoła katolickiego, jeden z Ojców i Doktorów Kościoła, znany jako doctor gratiae (doktor łaski), pisarz. W Kościele prawosławnym jest on zazwyczaj nazywany błogosławionym Augustynem. Wielu protestantów uważa go również za duchowego przodka protestantyzmu, jako że jego pisma miały duży wpływ na nauki Lutra i Kalwina.

Spis treści

[edytuj] Biografia

Najstarsza (VI w.) znana podobizna Augustyna, znajdująca się w bazylice na Lateranie

Augustyn urodził się w 354 r., w Tagaście (obecnie Suk Ahras, Algieria), w średniozamożnej rodzinie, z ojca Patrycjusza, poganina, i matki, Moniki, chrześcijanki, prawdopodobnie pochodzącej z rodziny berberyjskiej, na co może wskazywać imię[1].

Po ukończeniu szkół w Tagaście (366) i Madaurze (370), w 371 po zebraniu odpowiednich funduszy, rodzice wysyłają go do Kartaginy, gdzie uczył się retoryki. W Kartaginie poznał kobietę o nieznanym imieniu, z którą związał się na kilkanaście lat[2]. Tego samego roku umiera jego ojciec, Patrycjusz. W 373 przychodzi na świat jego syn, Adeodat. Augustyn jest pod wrażeniem dialogu filozoficznego Cycerona Hortensjusz, ulega wpływom manichejczyków. W 374 założył szkołę retoryczną w rodzinnej Tagaście, jednak poruszony śmiercią bliskiego przyjaciela (imię nieznane), w 376 wraca do Kartaginy nauczać retoryki. Pod wpływem ducha manicheizmu zaczął pisać swoje pierwsze dzieła filozoficzne, w których usiłował pogodzić filozofię grecką z doktryną tego ruchu religijnego. W 380 (381?) napisał traktat De pulchro et apto, czyli "o pięknie i proporcji" - niezachowany do dziś. W 383 zawiera bliższą znajomość ze słynnym biskupem manichejskim Faustusem, dyskusje z nim zaczynają go rozczarowywać co do istoty filozofii. Na skutek sporów ze swoją matką (które dotyczyły m.in. statusu społecznego kobiety, z którą Augustyn się związał) zdecydował się opuścić rodzinne miasto i wyjechał do Rzymu, by założyć tam szkołę retoryki. Po przyjeździe ciężko zachorował, początkowo obracał się w kręgach manichejczyków, zamieszkał u jednego ze słuchaczy. Następuje jego pierwsze zetknięcie z neoplatonizmem, które zapoznało go i zbliżyło do chrześcijaństwa. W 384 zapoznaje słynnego retora Symmachusa, autora dziesięciu ksiąg listów, pełniącego wówczas urząd prefekta miasta. Symmachus wysyła Augustyna jako profesora retoryki do Mediolanu, gdzie odwiedza katolickiego biskupa Ambrożego. W 385 powierzono Augustynowi wygłoszenie w cesarskim pałacu w Mediolanie, dorocznej mowy na cześć cesarza (małoletni Walentynian II). Prowadzi filozoficzne dysputy z przyjaciółmi, Alipiuszem i Nebrydiuszem. Z dużą grupą bliskich stronników nie udaje mu się założyć filozoficznej wspólnoty egzystencji. Przyjeżdża do niego matka, Monika, cierpiąca z powodu jego nieprawego, niechrześcijańskiego życia, pragnąca pomóc mu w ustabilizowaniu życia zawodowego i rodzinnego. Pod presją przyjaciół rozstaje się z matką Adeodata, jednocześnie przejmując nad synem opiekę. W 386 rozmowa z Firminusem, z jednym ze swych przyjaciół, wyzwala Augustyna od wiary w astrologię. Rozczytuje się w filozoficznych dziełach platońskich i neoplatońskich, przełożonych z greki na łacinę przez Gajusza Mariusza Wiktoryna, sławnego retora i filozofa, co naprowadza go do studiowania Pisma Świętego, przede wszystkim listów św. Pawła. Katolicki kapłan-nestor, Symplicjan, opowiada Augustynowi o życiu i nawróceniu się (około 355 r.) Mariusza Wiktoryna. Pod koniec sierpnia odwiedziny Pontycjana, wysokiego urzędnika cesarskiego, rodem z Afryki, który opowiada mu o życiu św. Antoniego, o swoich dwóch współtowarzyszach, którzy w Trewirze wstąpili do zakonu założonego przez tego świętego. Wspólna medytacja dopełniła powzięcia ważnej decyzji zrezygnowania z planowanej stabilizacji życiowej, zwierza się matce z wyboru zupełnie innej drogi swego życia. By na dobre porzucić dotychczasowe zajęcie, wypełnia ostatnie obowiązki profesora retoryki. Zaproszony wraz z najbliższymi, rodziną i przyjaciółmi, wyjeżdża na podalpejską wieś, aby nabrać sił i przygotować się do przyjęcia chrztu. Na wsi rozpoczyna pisać Soliloquia. Na początku marca 387 wraca do Mediolanu, chrzest wraz z synem Adeodatem i przyjacielem Alipiuszem, przyjmuje z rąk biskupa Ambrożego. Rodzina i przyjaciele postanawiają wrócić do ojczystej Afryki, przyjeżdżają do portowej Ostii, gdzie matka św. Monika ciężko zachorowała i umiera, w wyniku czego w 388 przerywają podróż i wracają do Rzymu. Dopiero na jesieni przybywają do Kartaginy, by dotrzeć do celu, rodzinnej Tagasty. Z przyjaciółmi zakłada tam pierwsza wspólnotę augustiańską. W 389 powstaje dialog O nauczycielu (De magistro) z Adeodatusem, jego synem. Niestety, 389 lub 390 umierają najpierw Adeodat, a potem Nebrydiusz. 391 Augustyn przyjeżdża do Hippony, gdzie biskup Waleriusz wyświęca go na kapłana. Augustyn zakłada drugą wspólnotę augustiańską. Nocą 28/29 sierpnia 392 prowadzi publiczną dysputę z manichejczykiem Fortunatem. 396 umiera biskup Hippony Waleriusz, Augustyn zostaje obrany jego następcą. Około 397-400 pisze Wyznania (Confessiones). W 410 pod wodzą Alaryka wkraczają do Rzymu Goci, pustoszą cały kraj, swym okrucieństwem stwarzają wszech obecne przerażenie. 1, 2 i 8 czerwca 411 w Kartaginie bp Augustyn przewodniczy rozprawie (collatio) przed wysłannikiem cesarskim Marcellinem, między stronami katolików a donatystów. 413, w nawiązaniu do wydarzeń ostatnich miesięcy, rozpoczyna historiozoficzne dzieło O państwie Bożym (De civitate Dei), biskup Hippony rozpoczyna je apostrofą do Marcellina, zachwycającym się myślą Augustyna. W wyniku bratobójczych walk o władzę, Marcellin pada ofiarą intrygi, podejrzany zostaje o udział w spisku przeciwko cesarzowi. Augustynowi nie udaje się go uratować, ginie poprzez egzekucję 13 września 413. W 414 uciekając przed Wandalami z ojczystej Hiszpanii, przybył do Hippony młody kapłan katolicki, Orozjusz. W najbliższym czasie zostanie uczniem Augustyna, będzie zajmował się historiografią i we wrześniu i w październiku 416, w Milewum, na synodzie będzie wspierał biskupa Augustyna w polemikach z Pelagiuszem, od którego wziął nazwę pelagianizm. Biskup Hippony otrzymał w tym czasie wsparcie również ze strony Mariusza Merkatora. W 426 mianuje kapłana Herakliusza swym następcą na urzędzie biskupa Hippony. Kończy pisać 22., ostatnią księgę dzieła O państwie Bożym. Od 429 Wandalowie, posuwając się od strony Hiszpanii, dopuszczają się masowych grabieży, pożarów i mordów afrykańskiego wybrzeża Numidii. Zwłaszcza teraz Augustyn wzmaga swą pasterską troskę nad uciśnioną diecezją przepełnioną uciekinierami szukającymi ratunku, nieliczne wolne chwile poświęca pisarstwu. W 430 oblężenie Hippony przez Wandalów. 28 sierpnia święty Augustyn umiera w wyniku długotrwałej silnej gorączki. W 431 miasto zostaje spalone, ale biblioteka Augustyna cudem ocaleje.

[edytuj] Filozofia

Chociaż Augustyn był ponad wszystko teologiem, nauczycielem wiary chrześcijańskiej, dał początek niektórym ważnym koncepcjom używanym w refleksji filozoficznej. Jego ujęcia były przez ponad 700 lat najbardziej wpływową szkołą myślenia filozoficznego w Kościele katolickim. W okresie Soboru Trydenckiego, jej miejsce zajęły ujęcia Tomasza z Akwinu, które w ogromnym stopniu inspirowane były przez Augustyna, ale także przez metafizykę Arystotelesa, zwłaszcza Hilemorfizm.

System filozoficzny Augustyna można najkrócej scharakteryzować jako konsekwentne przystosowanie klasycznego platonizmu do treści zawartych w teologicznej doktrynie chrześcijańskiej. Próby takiego przystosowania były już przeprowadzane przez wcześniejszych myślicieli chrześcijańskich, jak(Orygenes, Augustyn zdołał jednak przez stworzenie nowych pojęć w dziedzinie teodycei, jak np. iluminacja, wypracować w miarę spójny i przekonujący system filozoficzny.

[edytuj] Teocentryczna teoria bytu

Karta z manuskryptu Państwa Bożego z 1470

Teoria bytu filozofii Augustyna wychodziła z podobnych przesłanek co Platona, jednak z uwzględnieniem Boga rozumianego na sposób osobowy i wyciągnięciem dalej idących konsekwencji z faktu przyjęcia wieczności i nieskończoności świata idei.

Podobnie jak Platon, Augustyn zakładał istnienie świata idei, który istnieje niezależnie od świata materialnego, jest wieczny, nieskończony i doskonały. Augustyn rozwinął jednak teorię hierarchii idei o ideę Boga. Dla niego podstawową i jedyną istniejącą z własnej mocy ideą był właśnie Bóg. Wszystkie pozostałe idee stawały się emanacjami Boga, które ten tworzy z sobie wiadomych powodów. Idee te Augustyn rozumiał wciąż po platońsku - tzn. były dla niego realnie istniejącymi obiektami, z którymi można się bezpośrednio stykać.

Zgodnie z teologią chrześcijańską, Bóg jest jednak też bezpośrednim twórcą świata materialnego. Zmusiło to Augustyna do odrzucenia neoplatońskiej teorii emanacji, zakładającej powstanie świata materialnego na skutek niedoskonałego procesu "odbijania się" doskonałych idei w materii. Ze względu na to, że to Bóg stworzył świat materialny, nie może on być zły z natury ani nazbyt niedoskonały.

Teoria emanacji została więc zastąpiona teorią dwustopniowego stworzenia świata. Augustyn analizując dwa opisy stworzenia w pierwszych rozdziałach Księgi Rodzaju, przyjął, że w pierwszej fazie stworzenia Bóg z niczego (ex nihilo) uczynił chaos - niebo i ziemię niemające żadnej formy (Rdz 1,1; Mdr 11,17[18]; Syr 18,1: "creavit omnia simul" /Wulgata/)[3], ale zawierające racje przyczynowe lub zarodkowe (rationes cusales, seminales)[4]. W drugiej fazie stworzenia, opisanej symbolicznie w Rdz 2,24-3,24 poprzez np. obrazową czynność lepienia z mułu, Bóg nadał bytom widzialną postać. Dokonał tego w stworzonym wcześniej czasie, w doczesnej rzeczywistości, zgodnie ze swoją wolą stwórczą, wyrażaną na bieżąco, ale też zgodnie z racjami przyczynowymi bytów, złożonymi w materii w pierwotnym akcie stworzenia[5]. Stąd z jednej strony prawdą jest, że nic nie mogłoby istnieć ani chwili bez woli Boga i zapadłoby się w nicość - "bez woli Boga nawet jeden listek nie spada z drzewa" - z drugiej jednak strony, byty mają swoją naturę, która jest im nadana przez Boga na początku i rozwijają się zgodnie z tą naturą[6].

Dusza w tym systemie jest też rozumiana na sposób platoński, z dokonaniem niezbędnych jednak poprawek wynikających z teologii chrześcijańskiej. Dusza jest zatem boską ideą, stworzoną na wzór samego Boga, nosi w sobie imago Dei, obraz Boga - Boga-Trójcy, który to obraz przyjmuje w niej postać triady: «memoria-intellegentia-voluntas sui» (pamięć-poznanie-wola [miłująca] siebie)[7]. Nie jest ona ograniczona w czasie - to znaczy jest nieśmiertelna. Choć zjednoczona z ciałem, które po grzechu pierworodnym zaciemnia władze poznawcze duszy, ma ona, podobnie jak to przyjmował Platon, możliwość bezpośredniego kontaktu ze światem idei. Przede wszystkim Idei niestworzonej: Boga - jest capax Dei, jest zdolna – jeśli zostanie pociągnięta do tego przez Boga – do uczestniczenia w Boskiej naturze i do poznania jej[8].

[edytuj] Teoria poznania - iluminacja

Teoria poznania Augustyna również powstała na bazie klasycznego platonizmu. Augustyn kwestionował poznanie zmysłowe, lecz nie odrzucał go zupełnie, kwestionował również możliwość bezpośredniego poznania świata idei (i oczywiście Boga). Augustyn odrzucał jednak pogląd, iż można tego dokonać na drodze czysto rozumowej.

Do prawdy, podobnie jak u Platona, można dojść wyłącznie na drodze bezpośredniego kontaktu ze światem idei, co jest jednakże niemożliwe na drodze najbardziej wnikliwych studiów rzeczywistości materialnej. Augustyn nie zgadzał się z Platonem, iż drogą samych studiów filozoficznych można osiągnąć poznanie prawdy.

Według Augustyna, do odzyskania kontaktu duszy z Bogiem potrzebny jest akt samego Boga, zwany przez niego iluminacją. Studia teoretyczno-filozoficzne mogą przygotowywać człowieka do tego kontaktu, a pobożne życie emocjonalnie na niego otworzyć, jednakże to Bóg w ostatecznej instancji decyduje, czy człowiekowi udzielona zostanie łaska poznania (zrozumienia), czy też nie. Aktu iluminacji nie można sobie zapewnić dobrymi uczynkami, gdyż zawsze są one znikome w obliczu nieskończoności Boga. Akt iluminacji jest zatem zawsze łaską daną człowiekowi - rodzajem darowizny, czy długu, który później należy "spłacać" przez pobożne życie. Augustyn z Hippony ocenia, iż omawiany przez niego akt Bożej łaski jest całkowicie nieprzewidywalny - może on ominąć najbardziej pobożnie żyjącego człowieka, jak i "spaść" nagle na skończonego grzesznika.

[edytuj] Etyka - zagadnienie wolnej woli, teodycea i predestynacja

Przyjęcie prawdy o ciągłym "podtrzymywaniu" istnienia świata przez wolę Boga, połączonej z zasadą wszechwiedzy Boga, pociąga za sobą trudność w przyjęciu możliwości istnienia takich podmiotów w świecie materii, roślin i zwierząt, które cechowałyby się wolną wolą. Wolna wola jest warunkiem koniecznym wszelkiej etyki, to wola decyduje o tym, czy podmiot (człowiek) postępuje etycznie czy nie[9]. Co więcej, skoro bez woli Boga nawet najmniejszy liść nie może spaść z drzewa, wydaje się, że cała odpowiedzialność za dzieje świata spada niejako na Niego, jest On więc odpowiedzialny za całe dobro i zło. Podnoszone przez różne osoby tego typu twierdzenia o niemożności istnienia wolnej woli, oraz o pochodzeniu zła od Boga, były w ostrej sprzeczności z teologią i wiarą chrześcijańską. Aby wykazać nieprawdziwość tych twierdzeń, Augustyn stworzył teorię teodycei. Dzięki temu, że Bóg obdarzył wolną wolą ludzi, mogło zaistnieć dobro i etyka. Bóg mógł teoretycznie stworzyć świat bez wolnej woli i zła, ale w takim świecie dobro byłoby bez wartości, gdyż byłoby dostępne automatycznie i przy braku kontrastu ze złem jego wartość nie byłaby w ogóle doceniania. Stąd Bóg uznał, że do pełnej doskonałości jego dzieła, którego ukoronowaniem jest człowiek, potrzebna jest możliwość popełnienia zła. To zło nie jest jednak bezpośrednim dziełem Boga, lecz jest konsekwencją wyboru woli człowieka, który wybiera zamiast tego co większe i lepsze, to co mniejsze i gorsze[10]. Zło nie jest bytem, jest jakością bytu. Byty same w sobie są zawsze dobre, ale jako dobre mogą stać się podmiotem złej jakości, a następnie, usunąwszy tę złą jakość, wrócić do swej pierwotnej doskonałości. Augustyn wielokrotnie podkreślał wagę tego rozróżnienia, ze względu na możliwość popadnięcia w błąd manicheizmu. Gdyby zło było bytem, znaczyłoby to, że Bóg stworzył zło - co jest możliwe tylko wtedy, gdy przyjmie się typowe dla manicheizmu założenie, że w świecie istnieją odwiecznie dwa boskie pierwiastki, wzajemnie ze sobą walczące: dobra, utożsamianego z pierwiastkiem duchowym i zła, utożsamianego z materią. Co więcej, w systemie manichejskim dobro nie może stać się złem, a zło dobrem. W rozumieniu Augustyna, podstawową zasadą metafizyki, zgodnej z wiarą chrześcijańską jest to, że byty - duchowe tak samo, jak materialne - mogę stać się złe, przyjąć jakość zła - czyli niedoskonałość, "wybrakowanie" dobra. Zło jest więc jakością czysto negatywną, nie istnieje samo w sobie, jest jedynie całkowitym zaprzeczeniem, brakiem dobra[11].

Po to, aby mając wolną wolę postępować dobrze, potrzebna jest jednak łaska Boża. Jest to ta sama łaska, która umożliwia iluminację. Podobnie jak przy iluminacji, łaska Boża jest zawsze darem Boga. Nie można jej sobie zaskarbić w żaden sposób, czyniąc dobro. Wręcz przeciwnie, to łaska powoduje i umożliwia dobre postępowanie.

Nieprawdziwie odczytując nauczanie św. Augustyna Jan Kalwin i jego uczniowie stworzyli teologiczną teorię predestynacji, zakładającą, że ludzie, niezależnie od swoich uczynków, są wybrani przez Boga albo do czynienia źle, albo do czynienia dobrze i nikt prócz Boga nie może tego zmienić. Niektóre wypowiedzi Augustyna, jak przykład nawróconego dziecka prostytutki oraz zmarłego w stanie niepojednania z Bogiem dziecka wierzącej matki[12], mogły sprawić błędną interpretację. Augustyn nigdy jednak nie wyznawał wiary, że są ludzie predestynowani przez Boga do potępienia. Przeciwnie zachęcał, by pracować nad tym, by jak najwięcej ludzi "zrodzić na nowo" przez chrzest. Gdy pisał, o tym, że jest wiele ludzi, którzy przyszli na świat przez pierwsze narodziny i oczekują by ich zrodzić duchowo, nigdy nie wspominał, że jest wśród nich ktoś, kto nie może w sposób wolny odpowiedzieć na Dobrą Nowinę. Każdy człowiek jest potencjalnym dziedzicem królestwa niebieskiego, zależne to jest od jego świadomej decyzji przyjęcia łaski zbawienia[13].

[edytuj] Czas - Augustyna teoria czasu: 3× Teraz

W XI księdze Wyznań św. Augustyn tworzy osobliwą koncepcję czasu. Twierdzi on, że czas, tak jak i wszystko, został nam dany od Boga. Zauważa jednak, że ten dar jest nierozłączny z "ruchem" substancji, jest dla ruchu konieczny. Stworzył on koncepcję 3xTeraz. Głosi ona, że mamy "teraz" to w przeszłości, które zaraz po wypowiedzeniu ulatuje w tę przeszłość, mamy to "teraz" zgodne z czasem jego wypowiedzi, oraz to "teraz" jeszcze nie wypowiedziane. Augustyn zauważa, że Bóg daje nam jeden pewnik: śmierć, czyli fakt, który na pewno kiedyś nastąpi w czasie "teraz" przyszłym. Nie ustosunkowuje się jednak co do statusu czasu przeszłego i przyszłego, nie określa ostatecznie czy bytuje on w jakiejś czasoprzestrzeni, którego sam stałby się zarazem formą i substancją.

[edytuj] Recepcja myśli augustiańskiej w średniowieczu

[edytuj] Literacki wymiar twórczości świętego Augustyna

Filolodzy klasyczni przez długi czas nie doceniali wartości literackiej dzieł Augustyna, jak i innych Ojców Kościoła, podchodząc do autorów chrześcijańskich nieufnie. Dzieła patrystyczne były traktowane przede wszystkim jako źródła ważne dla badań teologicznych[15]. Tymczasem święty Augustyn, starannie wykształcony w kulturze i literaturze klasycznej, dbał o formę i styl swoich utworów, stosując powszechnie takie środki wyrazu, jak aliteracje, rymy[16], powtórzenia, zróżnicowanie stylu etc. Ilustruje to następujący fragment z Objaśnienia Psalmu 143: "Uznaj porządek, szukaj pokoju. Ty Bogu, tobie cielesność. Cóż sprawiedliwszego? Cóż piękniejszego? Ty większemu, mniejsze tobie: służ Temu, kto ciebie uczynił, aby służyło tobie to, co uczyniono ze względu na ciebie" (przekł. własny).[17] Augustyn jako pierwszy wprowadził do literatury europejskiej autobiografię intelektualną - Wyznania.

[edytuj] Dzieła

Zobacz osobny artykuł → Dzieła Augustyna z Hippony

[edytuj] Zobacz też

Portal Święci
Portal:
Święci
Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
ze świętego Augustyna
Commons-logo.svg
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Augustyn z Hippony



Przypisy

  1. ↑ Gerald Bonner: St. Augustine of Hippo. Life and Controversies. Norwich: 1986, s. 38. ISBN 0-907547-52-4. 
  2. ↑ Por. J. Salij OP, Konkubina św. Augustyna, [w:] tenże, Trud wolności, Kraków 2001 Wydawnictwo «M», s. 198-205, ISBN 978-83-7221-345-7
  3. ↑ Augustyn w swym pierwszym komentarzu do Księgi Rodzaju pisze:W zdaniu, które zostało powiedziane «Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię», pod nazwą niebo i ziemia oznaczone jest wszelkie stworzenie, które uczynił i ustanowił Bóg. Zdanie to zostało sformułowane tak, jakby chodziło o byty widzialne, ze względu na słabość maluczkich, którzy są mniej zdatni do pojmowania rzeczywistości niewidzialnej. Najpierw więc została stworzona materia bezładna i bezkształtna, przez Greków, sądzę, nazywana χαος (chaos). Następnie zaś z niej zostały wyróżnione i uformowane wszystkie rzeczy. Tak również czytamy i w innym miejscu, w którym oddaje się chwałę Bogu: «który świat stworzyłeś z bezładnej materii», a niektóre kodeksy piszą «z niewidzialnej materii» /Mdr 11,17[18]/ (Przeciwko manichejczykom komentarz do Księgi Rodzaju, I, 5.9; CSEL 91,76 [w.8-17]; PL 34, 177); tłumaczenie własne; por. Niedokończony komentarz słowny do Księgi Rodzaju, 3.10; PL 34, 224)
  4. ↑ Por. Komentarz słowny do Księgi Rodzaju, VII, 28.42, s. 251; (De Genesi ad litteram; PL 34, 372)
  5. ↑ Komentarz słowny do Księgi Rodzaju, VI 15.26; PL 34, 349-350.
  6. ↑ Zgodność wizji Augustyna z tym, co o powstaniu wszechświata i życia na ziemi wiemy obecnie, zwłaszcza dzięki badaniom DNA, potwierdza dyrektor Projektu poznania ludzkiego genomu, amerykański wybitny genetyk Francis Collins: Warto zobaczyć, jak uczeni teologowie interpretowali pierwszy i drugi rozdział Księgi Rodzaju na długo przed tym, jak Darwin pojawił się na scenie, czy też zanim zaczęto gromadzić świadectwa geologiczne na temat tak niezwykle długiego czasu istnienia ziemi. W tej kwestii, pisma Augustyna, nawróconego sceptyka i błyskotliwego teologa, który żył ok. 400 roku, są niezwykle interesujące. Augustyn był zafascynowany pierwszymi dwoma rozdziałami Księgi Rodzaju i napisał aż pięć obszernych analiz tych fragmentów Pisma Świętego. Jego myśli, mimo iż zostały spisane ponad tysiąc sześćset lat temu, nadal rzucają wiele nowego światła. (Francis S. Collins: The Language of God. A Scientist Presents Evidence for Belief. Free Press, New York - London - Toronto - Sydney, 2006, s. 151. ISBN 0-7432-8639-1. ; tłumaczenie własne.
  7. ↑ Por. O Trójcy Świętej XIV, 8.11, s. 390: Oto dlaczego umysł pamięta siebie, poznaje siebie, kocha siebie. Gdy to rozpoznajemy, rozpoznajemy trójcę. Jeszcze nie Boga, ale już obraz Boży. (CCL 50A,436 [w.VIII 14-16]: Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed iam imaginem Dei). Por. J. E. Sullivan OP: The Image of God. The Doctrine of St. Augustine and its influence. Dubuque – Iowa: 1963, s. 124. 
  8. ↑ Por. Sprostowania, I, 10(9), 2, s. 205; CCL 57, 30 [w.27-31]; O Trójcy Świętej, XIV, 4.6 s. 384; CCL 50A, 428 [w.IV 10-13] oraz XIV,8.11 s. 390; CCL 50A, 436 [w.VIII 11,7-11]; por. R. A. Markus. «Imago-similitudo» in Augustine. „Revue des études augustiniennes”. 10 (1964). Ss. 125-143. 
  9. ↑ Augustyn, Sprostowania, I, 15. 2, s. 217; (CCL 57, 46 [w.29-46]).
  10. ↑ "Wiele bowiem czynów podejmuje /człowiek/ z powodu złych pragnień – działa jakby zapomniał o tym, kim jest. Widzi bowiem pewne przedmioty jako wewnętrznie piękne, dzięki wyższej naturze, którą jest Bóg. I podczas gdy powinien pozostać w radosnym kosztowaniu dobroci tych przedmiotów, pragnie je sobie przypisać. A nie uznając, że jest podobny do Niego dzięki Niemu, lecz chcąc być z siebie samego tym, kim On jest, odwraca się od Niego, odchodząc upada coraz to niżej i niżej, mylnie sądząc, że jest coraz wyżej i wyżej. Ponieważ [umysł] ani sam sobie nie wystarczy, ani cokolwiek innego go nie zaspokoi, gdy odchodzi od Tego, który sam wystarczy" (Multa enim per cupiditatem pravam, tamquam sui sit oblita, sic agit. Videt enim quaedam intrinsecus pulchra, in praestantiore natura quae Deus est. Et cum stare debeat ut eis fruatur, volens ea sibi tribuere, et non ex illo similis illius, sed ex se ipsa esse quod ille est, avertitur ab eo, moveturque et labitur in minus et minus, quod putatur amplius et amplius quia nec ipsa sibi nec ei quidquam sufficit recedenti ab illo qui solus sufficit. "De Trinitate", X, 5. 7; CCL 50, 320 [1-12]); tłumaczenie własne. Por. tamże, XII, 9.14; CCL 50, 368-369.
  11. ↑ W następujący sposób przekonywał Augustyn manichejczyka Sekundyna o możliwości zaistnienia złej woli w dobrej substancji duszy: Pozostaje zatem uznać – inaczej bowiem nie zdołalibyśmy uniknąć tak niewiarygodnych wymysłów – że owa zgoda, o której wiadomo, że jest zła i zasłużenie uznaje się ją za grzeszną (culpabilis), substancją nie jest, ale dokonuje się w substancji. Zbadajmy zatem najstaranniej, w jakiej substancji się ona dokonuje. Komu nie wyda się oczywiste, że jak rada może być jedynie w doradzającym, tak zgoda nie jest w innej naturze, jak tylko w naturze tego, kto wyraża zgodę? A więc sama dusza godząca się na zło jest substancją, lecz jej zgoda nie. Już, jak sądzę, rozpoznajesz, w jakiej substancji się znajduje [owa zgoda], będąca grzechem. Widzisz już z pewnością, że jest ona w duszy i nie wątpisz, że z tego powodu dusza ta jest zła. Rozumiesz już zatem, że może się zdarzyć, iż w substancji dobrej, jaką jest dusza, powstaje coś złego, co, jak owa zgoda, nie jest substancją. I że ze względu na to zło, także i duszę nazywa się złą. Grzesznica wszak to osoba zła, grzeszy bowiem wtedy, gdy godzi się na zło. Jeden i ten sam byt zatem, czyli dusza, jest dobry jako substancja, równocześnie jednak, mając w sobie coś ze zła, mianowicie zgodę [na grzech], która nie jest substancją – jest zły. (Przeciw Sekundynowi, 15, s. 177; PL 42, 590: Restat igitur ut tam incredibilia deliramenta vitare nequeamus, nisi illam consensionem, quam constat malam esse atque culpabilem, fateamur non esse substantiam, sed in aliqua substantia esse dicamus. Deinde in qua substantia sit, diligentissime requiramus. Quamquam cui non manifestum sit, ut sicut suasio non fit nisi in suadente, ita consensionem non esse nisi in consentiente natura? Anima ergo cum consentit malo, ipsa substantia est, consensio vero eius non est substantia. Iam cernis, ut arbitror, in qua substantia sit; id est, in anima esse istam consensionem profecto vides, quam consensionem peccatum esse, ac per hoc malum esse non dubitas. Ex quo iam intellegis fieri posse ut in bona substantia, sicuti est anima, sit aliquod malum quod non est substantia, sicuti est ista consensio, ex quo malo appelletur etiam anima mala. Peccatrix enim utique mala est: peccat autem, cum consentit malo. Una igitur eademque res, id est, anima, in quantum substantia est, bona est; in quantum autem habet aliquid mali quod non est substantia, id est, consensionem istam, in tantum mala est). Wyznając swoją własną słabość, Augustyn przestrzega w Wyznaniach: Nikt też nie powinien czuć się bezpieczny w tym życiu, które całe bojowaniem nazwano (por. Hi 7,1). Ten, kto stał się z gorszego lepszym, może też stać się z lepszego gorszym. (Wyznania św. Augustyna, X, 32, s. 253; CCL 27, 181[7-9]: et nemo securus esse debet in ista vita, quae tota temptatio (Iob 7, 1) nominatur, utrum qui fieri potuit ex deteriore melior, non fiat etiam ex meliore deterior).
  12. ↑ Por. Przeciw Julianowi, VI, 14.43, z. 2, s. 192; PL 44, 846-847.
  13. ↑ Augustyn pisał o dziele ewangelizacji, ogarniającym cały świat: Tak wielkie mnóstwo ze wszystkich narodów oczekuje, by się duchowo narodzić, jako synowie. (Iam ex omnibus gentibus filiorum spiritaliter gignendorum tanta suppetit copia), "O doskonałym wdowieństwie", 8.11 (De bono viduitatis liber unus; PL 40, 437). O trudnościach współczesnej liberalnej teologii z doktryną Augustyna, zob. Gerald Bonner: St. Augustine of Hippo. Life and Controversies. Norwich: 1986, ss. 312-313. ISBN 0-907547-52-4. 
  14. ↑ Barber M. Katarzy, Warszawa 2005, s. 18, 20, 31, 91. ISBN 83-06-02923-2.
  15. ↑ Jacques Fontaine, Chrześcijańska literatura łacińska, Tarnów 1997, s. 11
  16. ↑ Jeden z przykładów rymu w traktacie teologicznym, mówiącym o doskonałości pożycia seksualnego w raju, które nie naruszałoby dziewictwa: ...et eo modo non esset dolor et cruor virginis concumbentis, quomodo non esset etiam matris gemitus parientis. (De gratia Christi et de peccato originali, II, 35.40; PL 44, 405) W dosłownym tłumaczeniu: ...tak samo byłaby od bólu i krwi zachowana dziewica współżyjąca, jak od krzyku zachowana byłaby matka rodząca. (tłumaczenie własne).
  17. ↑ Agnosce ordinem, quaere pacem. Tu Deo, tibi caro. Quid iustius? quid pulchrius? Tu maiori, minor tibi: servi tu ei qui fecit te, ut tibi serviat quod factum est propter te. (Enarrationes in psalmos,143, 6; CCL 40, 2077).

[edytuj] Literatura przedmiotu

  • Peter Brown, Augustyn z Hippony, 1993
  • Henry Chadwick, Augustyn, 2000
  • Adalbert G. Hamman, Życie codzienne w Afryce Północnej w czasach św. Augustyna, 1989
  • Andrzej Kasia, Augustyn, Myśli i Ludzie, 1960
  • Edward Staniek, W skarbcu starożytnego Kościoła, Kraków, Wydawnictwo m, ss. 113-116, 1997. ISBN 83-907766-1-8
  • Św. Augustyn, Wyznania, tłumaczył oraz wstępem i kalendarium opatrzył Zygmunt Kubiak, Znak, Kraków 2007, ISBN 978-83-240-0839-1 [Kalendarium życia św. Augustyna: ss. 453-459]

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Doktorzy Kościoła
XIII wiek
św. Ambroży  • św. Augustyn  • św. Hieronim  • św. Grzegorz Wielki (1295)
XVI wiek
XVIII wiek
XIX wiek
XX wiek
Portal Katolicyzm · Portal Święci Kościoła katolickiego · Kategoria Doktorzy Kościoła · Kategoria Urzędy i tytuły kościelne

Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Augustyn_z_Hippony”