Cyceron

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kopia rzymskiej rzeźby Cycerona dłuta Berthela Thorvaldsena

Marcus Tullius Cicero (ur. 3 stycznia 106 p.n.e., zm. 7 grudnia 43 p.n.e.) – mówca rzymski, popularyzator filozofii greckiej, polityk, słynny ze stłumienia spisku Katyliny. Stronnik optymatów. Zamordowany wraz z bratem Kwintusem na polecenie Marka Antoniusza, który zemścił się w ten sposób za wygłoszone przeciw niemu Filipiki.

Cycero, jako homo novus (czyli jako pierwszy w rodzinie sprawujący wysoki urząd), rozpoczął swą karierę jako kwestor w 75 roku p.n.e. na Sycylii w mieście Lilibeum, w 69 został edylem kurulnym, w 66 pretorem, w 63 – wraz z Gajuszem Antoniuszem Hybrydąkonsulem. To właśnie za swego konsulatu wykrył spisek Katyliny, co zostało opisane w De coniuratione Catilinae przez Salustiusza. W kulturze Europy stał się symbolem mówcy i obrońcy wolności republiki.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Jego ogromny dorobek literacki stanowią dzieła retoryczne: De oratore (O mówcy), Brutus, Orator, a także dzieła filozoficzne: De re publica (O państwie), De officiis (O powinnościach), De finibus bonorum et malorum (O granicach dobra i zła) i inne. Szczególną wartością odznaczają się Listy Cycerona. Najcenniejsze są jednak mowy, w tym: Mowy przeciwko Katylinie, W obronie Milona i Filipiki przeciwko Antoniuszowi oraz Mowy przeciwko Werresowi. Jego oratorską wielkość i literackie osiągnięcia doceniali późniejsi autorzy (np. Seneka, Tacyt)[1], a Kwintyliana stwierdził nawet, że słowo 'Cyceron' uważa się już nie za imię człowieka, lecz wprost za synonim mowy (Kwintylian, Kształcenie mówcy X/1:112).

Mowy[edytuj | edytuj kod]

Młody Cyceron czytający, fresk z 1464, Vincenzo Foppa.

Dzieła filozoficzne i retoryczne[edytuj | edytuj kod]

Cyceron przemawiający w Senacie. Fresk Cezara Maccariego.
  • de Inventione
  • de Optimo Genere Oratorum
  • Topica
  • de Oratore (O mówcy)
  • de Fato
  • Paradoxa Stoicorum
  • De Partitione Oratoria
  • Brutus
  • Orator
  • De Re Publica
  • de Legibus
  • de Finibus
  • Tusculanae Disputationes (Rozmowy tuskulańskie)
  • de Natura Deorum
  • Academica
  • Cato Maior de Senectute
  • Laelius de Amicitia (Leliusz, czyli rozmowa o przyjaźni)
  • de Divinatione
  • de Officiis

Listy[edytuj | edytuj kod]

Karykatura Cycerona
  • ad Atticum
  • ad Familiares
  • ad Quintum fratrem
  • ad Brutum
  • ad Strybam

Fragmenty poezji[edytuj | edytuj kod]

  • De consulatu suo
  • De temporibus suis
  • De expeditione Britannica
  • Aratea
  • Alcyones
  • Marius
  • Limon

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • de divinatione (O wróżeniu)

Zachowane w zbiorze listów Cycerona dziełko Commentariolum petitionis jest autorstwa jego brata Kwintusa.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Kumaniecki K., Cyceron i jego współcześni, Warszawa 1989, ISBN 83-07-01455-7

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz w łacińskich Wikiźródłach tekst oryginalny Cycerona
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Cycerona
Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Por. Tacyt, Dialog o mówcach 22. Seneka, Listy do Lucyliusza 111:1nn.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]