Fundusz Kościelny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Fundusz kościelny)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Fundusz Kościelnyfundusz powołany na mocy art. 8 ustawy z 20 marca 1950 roku o przejęciu przez państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U. z 1950 r. Nr 9, poz. 87)[1]. Miał się znajdować pod nadzorem ministra administracji publicznej. Miesiąc później Sejm zreorganizował administrację centralną i m.in. powołał do życia Urząd do Spraw Wyznań. Odtąd Fundusz Kościelny do 1989 znajdował się w strukturze UdSW jako samodzielny referat.

Obecnie Fundusz Kościelny działa na rzecz wszystkich Kościołów i innych związków wyznaniowych posiadających uregulowany status prawny w Rzeczypospolitej Polskiej (także tych, którym państwo niczego zabrać nie mogło, gdyż powstały po roku 1950). Według rejestru MSWiA jest ich ponad 160, ale większość pieniędzy z Funduszu dostaje Kościół katolicki. Od 1990 roku jedynym źródłem finansowania Funduszu jest budżet państwa[2].

Organizacja funduszu[edytuj | edytuj kod]

Organizację, organa i tryb działania Funduszu Kościelnego określa statut stanowiący załącznik do uchwały nr 148 Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1991 r. w sprawie statutu Funduszu Kościelnego (M.P. z 1991 r. Nr 39, poz. 279). Fundusz Kościelny nie posiada osobowości prawnej. Usytuowany jest w strukturze Departamentu Wyznań i Mniejszości Narodowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych.

Finansowanie[edytuj | edytuj kod]

Fundusz Kościelny początkowo miał być finansowany przede wszystkim z dochodów z nieruchomości przejętych przez państwo na mocy ustawy (dóbr martwej ręki) oraz uzupełniająco poprzez dotacje państwowe uchwalane przez Radę Ministrów. Okazało się to niemożliwe – nie wiadomo, jakie są to dochody, ponieważ nigdy nie zinwentaryzowano zabranych Kościołom dóbr. Aktualnie – na mocy konkordatu – Fundusz Kościelny jest finansowany z budżetu państwa[2].

Wydatki z budżetu państwa na Fundusz Kościelny w złotych (w nawiasie całkowite wydatki Funduszu Kościelnego):

  • 1990 – 2 000 000 (2 110 071)[3]
  • 1991 – 4 656 000 (4 459 747)[3]
  • 1992 – 7 800 000 (7 932 900)[3]
  • 1993 – 9 360 000 (9 474 400)[3]
  • 1994 – 11 000 000 (11 127 109)[3]
  • 1995 – 15 000 000 (15 122 318)[3]
  • 1996 – 22 100 000 (22 376 247)[3]
  • 1997 – 25 400 000 (25 400 000)[3]
  • 1998 – 28 579 000 (28 579 000)[3]
  • 1999 – 36 778 000 (36 778 000)[3]
  • 2000 – 67 834 000 (67 834 000)[3]
  • 2001 – 132 280 000 (132 280 000)[3]
  • 2002 – 75 719 000 (75 719 000)[3]
  • 2003 – 78 333 000 (78 333 000) (0,04% wszystkich wydatków budżetu państwa)[3]
  • 2004 – 78 333 000 (78 333 000)[3]
  • 2008 – 97 908 000[4]
  • 2009 – 95 929 000[5]
  • 2010 – 86 336 000[5]
  • 2011 – 89 000 000[6]
  • 2012 – 94 374 000[7]
  • 2013 – 94 374 000[8]

Cele funduszu[edytuj | edytuj kod]

W myśl pierwszego statutu Funduszu (z 1951 r.) jego działalność powinna obejmować:[9]

  • Konserwację i odbudowę miejsc poświęconych kultowi religijnemu;
  • Udzielanie duchownym pomocy materialnej oraz lekarskiej;
  • W uzasadnionych wypadkach obejmowanie duchownych ubezpieczeniem chorobowym;
  • Dotowanie związków wyznaniowych;
  • Specjalne zaopatrzenie emerytalne duchownych "społecznie zasłużonych".

Obecnie cele Funduszu Kościelnego to m.in.:[10]

  • dotowanie lub całkowite finansowanie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne duchownych (całkowite dotyczy tylko misjonarzy i zakonnic klauzurowych)
  • wspomaganie kościelnej działalności charytatywnej,
  • wspomaganie kościelnej działalności oświatowo-wychowawczej i opiekuńczo-wychowawczej, a także inicjatyw związanych ze zwalczaniem patologii społecznych oraz współdziałania w tym zakresie organów administracji rządowej z Kościołami i innymi związkami wyznaniowymi,
  • odbudowę, remonty i konserwację obiektów sakralnych o wartości zabytkowej.
Struktura wydatków Funduszu Kościelnego w latach 1990-2004[3]
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004
(plan)
Ubezpieczenia społeczne i zdrowotne duchownych 8% 43% 36% 38% 46% 59% 57% 64% 80% 81% 87% 92% 85% 85% 86%
Działalność charytatywno-opiekuńcza 46% 26% 18% 17% 14% 8% 12% 9% 6% 5% 4% 2% 4% 4% 4%
Działalność oświatowo-wychowawcza 14% 9% 14% 12% 13% 8% 8% 6% 3% 3% 2% 1% 3% 3% 3%
Remonty zabytkowych obiektów sakralnych 32% 26% 32% 34% 26% 24% 23% 21% 11% 11% 7% 5% 8% 8% 8%

Sposób rozdziału środków[edytuj | edytuj kod]

Dotacje z Funduszu Kościelnego przyznawane są na wniosek osób prawnych Kościołów i innych związków wyznaniowych lub z inicjatywy własnej Zarządu Funduszu Kościelnego. Przy decydowaniu o przyznaniu dotacji Zarząd Funduszu korzysta z opinii przedstawicielstw, jakie przy Funduszu Kościelnym mogą tworzyć osoby prawne Kościołów i innych związków wyznaniowych oraz bezpośrednio władz kościelnych.

W pierwszym roku działalności (1951) Fundusz przekazywał środki na następujące cele:

  • Odbudowa i konserwacja istniejących oraz budowa nowych obiektów sakralnych – 145.500 zł (Kościół prawosławny 60.000, Kościół Polskokatolicki 43.500, Kościół Ewangelicko-Augsburski 30.000 i Centralna Muzułmańska Gmina Wyznaniowa 12.000);
  • Pomoc materialna dla wymienionych z nazwiska duchownych (prawosławnego i polskokatolickiego) – 12.000;
  • "Dotacje na wydatki osobowe i administracyjno-materialne" – 520.000 (w tym 340.000 dla Kościoła prawosławnego i 180.000 dla polskokatolickiego);
  • Dla Kościoła ewangelicko-augsburskiego "na reorganizację prasy i organizację kursu" – 60.000

W 1956 roku większość kwot (3.349.997 zł) wydatkowanych na działalność statutową Fundusz przeznaczył na pomoc materialną poszczególnym tzw. księżom patriotom. Pozostałe pozycje wydatków to: konserwacja i odbudowa obiektów sakralnych i innych obiektów kościelnych Kościoła rzymskokatolickiego (1.012.051,46 zł) i wyznań niekatolickich (459.000 zł) oraz dotacje związków wyznaniowych (631.291,49 zł).

Finansowanie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych duchownych przez Fundusz Kościelny[edytuj | edytuj kod]

1 lipca 1989 r. na mocy Ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych[11] osoby duchowne zostały objęte powszechnym obowiązkowym systemem ubezpieczeń społecznych. Składkę na ubiezpieczenie społeczne w wysokości określonej przez ustawę (art. 28 i 29) duchowni opłacali samodzielnie (art. 31 ust. 1), zaś za członków domów zakonnych i klasztorów – przełożeni zgromadzeń (art.31 ust.2). Na Fundusz Kościelny nałożono obowiązek finansowania składek członków zakonów kontemplacyjnych (art.31 ust.5) oraz koszty ubezpieczenia osób, które bez konieczności opłacania składek nabyły w momencie wejścia w życie ustawy uprawnienia emerytalne lub rentowe (art. 37). Rada Ministrów rozporządzeniem z dnia 7 listopada 1991 r. (M.P. 1991 nr 39 poz. 279)[12] wprowadziła status Funduszu Kościelnego uzupełniony o odpowiednie zapisy realizujące postanowienia ustawy.

Od 1 stycznia 1999 r. Ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych[13] zobowiązano Fundusz Kościelny do finansowania 80% składek na ubezpieczenie społeczne, rentowe i wypadkowe osób duchowych (art. 16 ust. 10) oraz 100% składek za członków zakonów kontemplacyjnych klauzurowych, misjonarzy w okresach pracy na terenach misyjnych (art. 16 ust. 10), pozostawiając duchownym możliwość samodzielnego opłacania dobrowolnego ubezpieczenie chorobowego (art. 16. ust. 11). Jednocześnie Ustawą z dnia 18 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym[14] ustawodawca zobowiązał Fundusz Kościelny do finansowania składki na ubezpieczenie zdrowotne duchownych, z wyłączeniem osób duchownych będących podatnikami podatku dochodowego od osób fizycznych lub zryczałtowanego podatku od przychodów osób duchownych (art. 1 pkt. 23 lit. c). Zapisy te utrzymano w obowiązującej obecnie Ustawie z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych[15] (art. 86 ust. 4).

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Pieniądze z Funduszu dostają także Kościoły, których dóbr państwo nigdy nie przejęło[16]. Krytycy wskazują też, że Kościół odzyskał już wszystkie zabrane mu ziemie, więc fundusz stracił rację bytu[17][18][19][20].

Zapowiedź likwidacji[edytuj | edytuj kod]

W exposé z 18 listopada 2011 r. Prezes Rady Ministrów Donald Tusk wyraził intencję zaprzestania finansowania ubezpieczeń emerytalnych osób duchownych z budżetu państwa, argumentując, iż z uwagi na zaspokojenie roszczeń majątkowych Kościołów, ustały przesłanki dla dalszego uprzywilejowania duchowieństwa w systemie emerytalnym[21]. W odpowiedzi na interpelację poselską nr 671 w sprawie Komisji majątkowej i ewentualnej likwidacji Funduszu Kościelnego[22] przedstawiciel Rządu wyjaśnił, że nałożenie na Fundusz Kościelny obowiązku finansowania ubezpieczeń społecznych osób duchownych Ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowiło realizacji zapisów Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską i może być zmienione bez porozumienia z przedstawicielami Kościołów. Zamianę Funduszu Kościelnego "na bardziej nowoczesne sposoby finansowania różnych form działalności kościołów" zawierać ma przygotowywana przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji Ustawa o zmianie ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz niektórych innych ustaw[22].

W grudniu 2012 Klub Poselski Ruch Palikota podjął próbę ograniczenia finansowania Funduszu zgłaszając m.in. 5899 poprawek do projektu ustawy budżetowej na 2013 rok, z których każda kolejno zmniejszała o 12 tys. zł dotacje i subwencje w części 43 – Wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne w rozdziale 75822 – Fundusz Kościelny, z przeznaczeniem na utworzenie nowej rezerwy celowej pod nazwą „Finansowanie zabiegów in vitro"[23]. Poprawki stały się jednak bezprzedmiotowe gdyż wcześniej na wniosek Klubu Parlamentarnego Platformy Obywatelskiej zmniejszono środki w tym rozdziale o 94 mln 373 tys. zł tworząc nową rezerwę celową w części 83 pod nazwą Fundusz Kościelny[24]. W styczniu 2013 Sejm przyjął poprawkę Senatu, zgodnie z którą zwiększono dotacje i subwencje na Fundusz Kościelny o 94 mln 373 tys. zł przy jednoczesnym skreśleniu tej pozycji z listy rezerw celowych[25].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dz. U. z 1950 r. Nr 9, poz. 87
  2. 2,0 2,1 Gość Niedzielny – Wydanie Internetowe
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 – Racjonalista.pl – Fundusz Kościelny
  4. http://www.mf.gov.pl/_files_/budzet_panstwa/ustawy_budzetowe/na_2008/ustawa_budzetowa_na_2008.zip Ustawa budżetowa na rok 2008, załącznik 2]
  5. 5,0 5,1 Kościół ma sponsora, a podatnicy podwyżkę VAT – Finanse – WP.PL
  6. Niespodziewany pomysł Kościoła: chcą 1% zamiast... – Wiadomości – WP.PL
  7. Ustawa budżetowa na rok 2012 z dnia 2 marca 2012 r.. W: Dz. U. poz. 273 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 15 marca 2012. [dostęp 2013-03-15]. s. 54.
  8. Ustawa budżetowa na rok 2013 z dnia 25 stycznia 2013 r.. W: Dz. U. poz. 169 [on-line]. isap.sejm.gov.pl, 5 lutego 2013. [dostęp 2013-03-15]. s. 54.
  9. Ustawa z 1950 o przejęciu dóbr martwej ręki – Racjonalista
  10. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
  11. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych (Dz.U. 1989 nr 29 poz. 156)
  12. Uchwała Rady Ministrów nr 148 z dnia 7 listopada 1991 r. w sprawie statutu Funduszu Kościelnego M.P. (1991 nr 39 poz. 279)
  13. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887)
  14. Ustawa z dnia 18 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. 1998 nr 117 poz. 756)
  15. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135)
  16. Tygodnik Powszechny, 23 października 2011, str. 13, http://tygodnik.onet.pl/1,69572,druk.html
  17. Prześwietlamy majątek Kościoła | Co Kościół ma – Polityka.pl
  18. Pastusiak: Kościół dostał więcej odszkodowań niż mu się należało
  19. Marcin Przeciszewski: Państwo to ogromny dłużnik Kościoła – m.SE.pl
  20. Dlaczego Hausner zapomniał o Funduszu Kościelnym? – Racjonalista
  21. Exposé Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska wygłoszone w Sejmie 18 listopada 2011 r. – pełny tekst
  22. 22,0 22,1 Interpelacja poselska nr 671 z 22 grudnia 2012 r.
  23. Dodatkowe sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o rządowyn projekcie ustawy budżetowej na rok 2013 (druk nr 755). sejm.gov.pl. [dostęp 2013-03-14]. s. 7–48.
  24. Sejm uchwalił: ustawę budżetową na rok 2013. W: Kronika Sejmowa [on-line]. sejm.gov.pl, 31 grudnia 2012. [dostęp 2013-03-14]. s. 13.
  25. Sprawozdanie stenograficzne z 32 posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 25 stycznia 2013 r.. sejm.gov.pl. [dostęp 2013-03-14]. s. 233–234.