Giterna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Giterna
en. Gittern, fr. Guiterne
Giterna
Klasyfikacja naukowa
Chordofon złożony
Klasyfikacja popularna
strunowy, szarpany
Podobne instrumenty
Producenci

Hans Oth

Giterna - średniowieczny instrument muzyczny, uważany za przodka dzisiejszej mandoliny. Tylko trzy egzemplarze tego instrumentu zachowały się do dnia dzisiejszego, jeden w Metropolitan Museum of Art[1], drugi w Muzeum Zamkowym w Wartburgu, trzeci odkryto podczas wykopalisk archeologicznych na terenie Starego Miasta w Elblągu.[2][3]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Anioł grający na giternie za pomocą plektronu

Najdawniejsze przedstawienia Giterny pochodzą z XIII wieku. Instrument ten przybył prawdopodobnie do Europy, z arabskiej Hiszpanii i uważa się go za miniaturową wersję lutni[4], choć niewykluczone, że pochodzi od arabskiego instrumentu (również odmiany lutni) zwanej gabusi[5] [6] Giterna cieszyła się największą popularnością w czasach średniowiecza, jednak w XV wieku została całkowicie niemal zdominowana przez lutnię i z czasem zapomniana. Giterna była wzmiankowana w literaturze jako instrument do akompaniowania pieśni (często śpiewanych w tawernach)[7]. W ikonografii możemy znaleźć przykłady używania plektronu do gry na tym instrumencie.[8] Uważa się, że Giterna dała początek instrumentowi o nazwie Mandora, jednakże oba te instrumenty posiadają pewne, istotne różnice w budowie[9].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Giterna przypomina wyglądem małą lutnię. Posiada wypukłe pudło rezonansowe, jednakże w przeciwieństwie do klasycznej lutni, czy mandory, nie jest ono zbudowane z oddzielnych, klejonych ze sobą listewek, lecz dłubane z jednego kawałka drewna. Giterna posiada drewnianą płytę wierzchnią, otwór rezonansowy przykryty ozdobną rozetą, wykonywaną oddzielnie z drewna lub pergaminu i montowaną do płyty, oraz krótki gryf o kształcie mocno zwężającym się w stronę główki i kilkoma jelitowymi progami wiązanymi wokół gryfu[5]. Główka giterny jest mocno wygięta i przypomina kształtem literę C. Giterna posiadała pięć (od "quinta" - z wł. "pięć") strun albo pięć chóry (pary strun) wykonane z jelit. Strojenie g - d1 - a1 - e2 - h. Struny naciągano na drewniane kołki. Później się pojawiła "oktawna" giterna ze strojeniem G - d - a - e1 - h1, którą stali się nazywać cytrą (później - waldcittern).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy