Grüner Veltliner

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Winorośl 'Grüner Veltliner'
Grüner Veltliner w Weinsberg w Wirtembergii
Grüner Veltliner w Weinsberg w Wirtembergii
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd winoroślowce
Rodzina winoroślowate
Rodzaj winorośl
Gatunek winorośl właściwa
Kultywar 'Grüner Veltliner'
Nazwa systematyczna
Vitis vinifera L. 'Grüner Veltliner'
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Grüner Veltliner, gruner veltliner[a] – biały szczep winorośli, pochodzący z Włoch[2] albo Austrii[3], gdzie jest najważniejszą odmianą (29,4% winnic w 2009)[4][5][6][7]. Wino produkowane z tych gron, szczególnie w postaci młodego wina, jest często serwowane w wiedeńskich heurigerach[6][8]. W niewielkich ilościach produkuje się z nich również wino musujące. Poza tym jest uprawiany w Czechach, na Słowacji i Węgrzech.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Grüner Veltliner jest naturalną krzyżówką odmian traminer x st. georgen. Mimo podobieństwa nazwy nie jest spokrewniony z odmianami 'Roter Veltiner' i 'Frühroter Veltliner'[3]. Kiście są średnioduże albo duże, stożkowate, z dużymi zielonożółtymi jagodami, od których pochodzi nazwa (grün – zielony)[3][9]. Liście są średniej wielkości, nieco owłosione od spodu. Silnie owłosiony jest stożek wzrostu[3].

Najlepiej udaje się na glebach lessowych i piaszczystych[9][10][11][12], rośnie także na glinie i glebach wapiennych[10][11].

Wina[edytuj | edytuj kod]

Obsychająca kiść grüner veltlinera

W zależności od technologii tłoczenia wina z odmiany grüner veltliner mogą powstawać zarówno proste, młode wina sprzedawane w heurigerach, jak i pełne w smaku trunki zdolne do leżakowania. Trwałość szacuje się wtedy na 3-10 lat[13][7]. Veltliner jest odmianą plenną, z której by uzyskać bardziej skoncentrowane w aromacie i smaku wina konieczne jest ograniczanie zbiorów[3][14].

Za najlepsze wina uchodzą te z regionu Wachau, wyróżniające się wyraźną kwasowością, pikantnym smakiem, porównywanym do świeżo zmielonego białego pieprzu[5][7][13][15]. Typowe wina są świeże, zrównoważone, lekko owocowe[5]. W nucie smakowej pojawia się grejpfrut i koper[7].

W Austrii wina wytwarzane z grüner veltliner w określonych regionach i spełniające kryteria jakościowe mają prawo do oznaczeń Weinviertel DAC (pierwsza apelacja w Austrii), Traisental DAC, Kremstal DAC, Kamptal DAC i Leithaberg DAC.

Rozpowszechnienie[edytuj | edytuj kod]

Grüner veltliner jest podstawową odmianą winogron spośród uprawianych w Austrii, a także najważniejszym szczepem eksportowym, obok eleganckich rieslingów[5][16][17]. Z uprawy odmiany najbardziej znana jest Dolna Austria: region Wachau, dolina Dunaju i okolice miasta Krems (Kremstal)[17][18]. Jakość nie przekłada się jeszcze na popularność[19].

Jako veltlínske zelené jest ważną odmianą na Słowacji[20]. Pewną rolę odgrywa także w morawskim regionie winiarskim, w pobliżu granicy austriackiej[6][21][22]. Niewielkie uprawy istnieją na Węgrzech, w Niemczech, Szwajcarii, Australii i Stanach Zjednoczonych.

We północnych Włoszech jest spotykany jako veltliner m.in. w Valle Isarco (niem. Eisacktal), gdzie jest podstawą jednoodmianowych win apelacji Alto Adige Valle Isarco DOC Veltliner[23][24].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Słodsze wino Auslese z grüner veltlinera albo gewürztraminera jest polecane jako kompan świeżych truskawek z niewielką ilością mielonego pieprzu[25].

Synonimy[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe synonimy to grüner, grünmuskateller, veltliner, weissgipfler, veltlínské zelené (Czechy), veltlínske zelené (Słowacja), zold veltelini (Węgry)[2][26][27].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. W wersji bez apostrofów nazwy szczepów winorośli piszemy w języku polskim małymi literami – (poradnia.pwn.pl). Polska literatura dotycząca winiarstwa również stosuje się do tej konwencji, za to w źródłach dotyczących ogólnie ogrodnictwa i sadownictwa stosuje się jednak pisownię każdego członu nazwy wielką literą.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2012-08-23].
  2. 2,0 2,1 Veltliner gruen w bazie danych Instytutu Hodowli Winorośli Geilweilerhof (ang.). [dostęp 3 maja 2013].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Grüner Veltliner (niem.). Österreich Wein. [dostęp 10 maja 2013].
  4. Weißwein (niem.). Österreich Wein. [dostęp 10 maja 2013].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 37. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  6. 6,0 6,1 6,2 Stuart Walton, Brian Glover: The Ultimate Encyclopedia of Wine, Beer, Spirits and Liqueurs. Hermes House, 1999, s. 120-122. ISBN 184380853. (ang.)
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008, s. 258. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  8. Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008, s. 259. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  9. 9,0 9,1 Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008, s. 260. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  10. 10,0 10,1 Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008, s. 262. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  11. 11,0 11,1 Ulrich Sautter, Eckhard Supp, Patrick Fievez: Europa Środkowa i Zachodnia. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 541. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  12. Ulrich Sautter, Eckhard Supp, Patrick Fievez: Europa Środkowa i Zachodnia. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 544. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  13. 13,0 13,1 Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 389. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  14. Ulrich Sautter, Eckhard Supp, Patrick Fievez: Europa Środkowa i Zachodnia. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 537. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  15. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 625. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  16. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 388. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  17. 17,0 17,1 Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 391. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  18. Ulrich Sautter, Eckhard Supp, Patrick Fievez: Europa Środkowa i Zachodnia. W: André Dominé: Wino. Wyd. 2. Ożarów Mazowiecki: Wydawnictwo Olesiejuk, 2009, s. 538. ISBN 978-83-7626-712-8. (pol.)
  19. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 343. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  20. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 423. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  21. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 425. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  22. Hugh Johnson, Jancis Robinson: Wielki atlas świata win. Buchmann, 2008, s. 270. ISBN 978-83-7670-164-6. (pol.)
  23. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 277. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  24. Tutto vino. Guida complete ai vini d'Italia. Florencja: Giunti Editori, 2008, s. 293. ISBN 978-88-440-3610-2. (wł.)
  25. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 622. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  26. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 44. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)
  27. Tom Stevenson: The Sotheby's Wine Encyclopedia. Wyd. 4. Londyn: Dorling Kindersley, 2005, s. 45. ISBN 0-7566-1324-8. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]