Winorośl właściwa
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Winorośl właściwa | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Rząd | winoroślowce |
| Rodzina | winoroślowate |
| Rodzaj | winorośl |
| Gatunek | winorośl właściwa |
| Nazwa systematyczna | |
| Vitis vinifera L. Sp. Pl. 202 1753[2] |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Winorośl właściwa (Vitis vinifera L.), nazywana także winoroślą winną, latoroślą winną – gatunek rośliny z rodziny winoroślowatych. Rośnie dziko w rejonie Kaukazu, liczne jej odmiany uprawiane są w bardzo wielu rejonach świata.
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Pnącze o długości do 30 (40) m i zdrewniałym pniu. Czepia się podpór za pomocą wąsów pędowych.
- Liście
- Dłoniaste, 3–klapowe, o ząbkowanych brzegach.
- Kwiaty
- Drobne, wonne, zebrane w duże grona. Mają wcześnie odpadający 5–działkowy kielich, 5–płatkową, żółtozieloną i zrośniętą na szczycie koronę. Podczas dojrzewania owoców jest ona odrywana przez rozrastający się słupek, unoszona do góry i odpadająca. Wewnątrz kwiatu 5 pręcików i 1 słupek otoczony u dołu 5 miodnikami. Kwiaty są równoczesne, owadopylne lub samopylne. W Polsce kwitnie od czerwca do lipca.
- Owoc
- Kulista lub podłużna jagoda. Jest soczysta, słodka, lub słodkokwaśna, u odmian uprawnych ma różne kolory: od jasnozielonkawego poprzez różowy i czerwony do niemal czarnego.
Zmienność [edytuj]
Wyróżnia się kilka podgatunków:
- Winorośl właściwa kaukaska (V. vinifera caucasica) – podobna do podgatunku leśnego, występuje na Kaukazie, Azji Mniejszej i środkowej Europie
- Winorośl właściwa leśna (V. vinifera silvestris) – tworzy niewielkie, lekko wydłużone jagody, które są mało soczyste, kwaśne o niebieskiej skórce, występuje tylko w dolinie Renu.
- Winorośl właściwa uprawna (V. vinifera sativa) – nie występuje w formie dzikiej.
Ponadto istnieje olbrzymia liczba odmian uprawnych (kultywarów), podzielonych w 1946 na trzy grupy:
- Convar. Occidentalis (grupa zachodnia) – odmiany południowo- i zachodnioeuropejskie np.: 'Riesling', 'Pinot', 'Traminer'
- Convar. Orientalis (grupa wschodnia) – duża część to odmiany deserowe np.: 'Chasselas', 'Kiszmisz', 'Nimrang'
- Convar. Pontica (grupa czarnomorska) – również dużo odmian deserowych, np.: 'Furmint', 'Czausz', 'Aptis Aga'[3].
Zastosowanie [edytuj]
- Roślina owocowa . Uprawia się ją w celu pozyskania soczystych i mięsistych jagód. W zależności od gatunku i odmiany owoce posiadają różne kształty, kolory, rozmiary i smaki. Nauka zajmująca się klasyfikacją winorośli to ampelografia.
- Kulinaria : Soczyste i smaczne owoce spożywa się na surowo. Są podstawowym surowcem do produkcji win, soków pitnych i rodzynek: Z rozcieńczonego soku winogron z dodatkiem cukru, alkoholu i przypraw korzennych produkuje się sorbet. Największą ilość owoców wykorzystuje się do produkcji wina, a także (po jego destylacji) koniaku i spirytusu. W niektórych rejonach liście winogron (zamiast kapusty) są używane do wyrobu gołąbków.
- Z powstającego podczas fermentacji wina osadu wytwarza się kwas winowy, zaś kamień winny używany jest do produkcji proszków do pieczenia ciast, w farbiarstwie i do czyszczenia przedmiotów mosiężnych. Poprzez fermentację octową wina otrzymuje się z niego ocet winny.
- Wytłoczyny powstające przy produkcji wina oraz liście zerwane przed zbiorem owoców są wartościową paszą dla bydła i koni, używane są też jako nawóz.
- Z nasion wytwarza się olej winogronowy.
Uprawa [edytuj]
- Historia uprawy: Uprawiano ją od ok. V tysiąclecia p.n.e. w Azji Mniejszej i stamtąd dotarła do państw basenu Morza Śródziemnego. Uprawa winorośli i produkcja wina były znane już od najwcześniejszych dziejów starożytnej Grecji. Do Polski wino dotarło z chrześcijaństwem; uprawa winorośli ze względu na klimat nie ma szerokiej tradycji. Większe spożycie wina i zjawiska jego nadużywania miały miejsce w czasach saskich.
Obecność w kulturze i symbolice [edytuj]
- W Biblii odniesienia do winorośli i wina można znaleźć w ponad 140 miejscach.
- Ze starożytnej Grecji pochodzi kult Dionizosa – greckiego boga wina, płodności i plonów. Attyckie święta ku czci Dionizosa – Dionizje wielkie dały początek teatrowi.
- W rejonie Morza Śródziemnego uważano winorośl za roślinę świętą a napój wytwarzany z jej owoców za napój bogów. W starożytnym Rzymie i Grecji pito wino, mieszając je często z wodą. Wino nie było napojem składanym w ofierze bogom – w Rzymie było to mleko.
- W sztuce chrześcijańskiej winna latorośl łączyła się z osobą Chrystusa, ideą nieśmiertelności i zmartwychwstania – jak np. latorośl w nagrobku Kazimierza Wielkiego na Wawelu[4]
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-07-12].
- ↑ Vitis vinifera L. (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2012-08-23].
- ↑ R. Myśliwiec, Winorośl i wino, ISBN 83-09-01840-1
- ↑ Ewa Śnieżyńska-Stolot: Nagrobek Kazimierza Wielkiego w katedrze wawelskiej. W: Studia do Dziejów Wawelu. Wyd. 1. Kraków: Zamek Królewski na Wawelu, 1978, s. 1-115.
Bibliografia [edytuj]
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4. (Morfologia)
