Groß-Iser

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Groß-Iser
Skalno
Groß-IserSkalno
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat lwówecki
Gmina Mirsk
Wysokość 840 m n.p.m.
Liczba ludności 0
SIMC Brak
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Groß-IserSkalno
Groß-Iser
Skalno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Groß-IserSkalno
Groß-Iser
Skalno
Ziemia 50°51′11″N 15°21′30″E/50,853056 15,358333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Groß-Iser − nieistniejąca już wioska na Hali Izerskiej, w dzisiejszej południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie lwóweckim, w gminie Mirsk, w Górach Izerskich w Sudetach Zachodnich.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Nadgraniczna wieś Groß-Iser (przez krótki okres Skalno) położona była w południowo-zachodniej części dzisiejszego województwa dolnośląskiego, w południowej części powiatu lubańskiego, w Górach Izerskich, na wysokości 840-860 m n.p.m.. W pobliżu nieistniejącej wsi przebiega dzisiaj granica polsko-czeska.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Według kronik parafialnych Świeradowa, pierwszym osadnikiem był Tomasz, uciekinier z Czech, który uciekając przed prześladowaniami religijnymi w 1630 roku wybudował pierwszy dom. Pod koniec XIX wieku stało w wiosce 38 bud pasterskich i młyn wodny. Dopiero w okresie międzywojennym Gross Iser przeistoczyła się w typową wioskę z gospodą oraz regularnymi zabudowaniami. Bezpośrednią przyczyną było doprowadzenie drogi na Polanę Izerską.

Drogowskaz do schroniska młodzieżowego (Jugendherberge "Schihof Gross-Iser"), prezentowany w schronisku „Orle”.

W 1929 jeden z chłopskich budynków został przebudowany na schronisko młodzieżowe Jugendherberge "Schihof Gross-Iser", wybudowane przez Deutsches Jugendherbergswerk (DJH). Zachowano zewnętrzną regionalną bryłę budynku, natomiast gruntownej przemiany doznało wnętrze. Na parterze znajdowała się kuchnia, sanitariaty, jadalnia, pralnia i pomieszczenia gospodarcze, a na piętrze pokoje sypialne. Wzrost ruchu turystycznego był jednak tak duży, że w 1937 konieczna była rozbudowa o nowa pomieszczenia - dużą świetlicę z tarasem widokowym, biuro do obsługi turystów, nowe pomieszczenia sypialne. Powiększono także kuchnię oraz częściowo podpiwniczono. Obiekt otrzymał oświetlenie elektryczne, a całość nawiązywała do wzorów regionalnych. Architektem przebudowy był Günter Nitschke z Wrocławia. Schronisko miało 45 miejsc noclegowych[1].

Oprócz tego schroniska istniały w Gross Iser jeszcze dwa inne - Isermühle-Gebirgsbaude oraz Gross-Iser-Baude. Oba były drewnianej konstrukcji ze stromymi spadzistymi dachami. Mogły pomieścić odpowiednio 16 i 10 osób.

Wioska została zajęta przez Armię Czerwoną 10 maja 1945, spalono wówczas domek myśliwski. Dzień później czerwonoarmiści zastrzelili gospodarza Gross Iser Baude Paula Hirta. Został on pochowany niedaleko dawnej nowej szkoły (obecnie schroniska).

Po 1945[edytuj | edytuj kod]

Zasypane śniegiem ruiny jednego z domów

Po II wojnie światowej, przez krótki okres istnienia, wieś nazywała się Skalno. Wkrótce została zajęta przez WOP, a dotychczasowi mieszkańcy zostali przymusowo wysiedleni, głównie do Świeradowa. Ostatni mieszkaniec opuścił wieś 24 października 1945 roku.

Do współczesnych czasów, po dwóch szkołach (starej i nowej - z lat 30.), dwóch gospodach, trzech schroniskach, dwóch budynkach celnych, kawiarni, leśniczówce Schaffgotschów, remizie straży pożarnej, domku myśliwskim i czterdziestu trzech domach mieszkalnych, pozostał jeden budynek - dawna nowa szkoła (nie licząc byłego budynku do prac ręcznych dla chłopców, dawniej połączonego ze szkołą, pełniącego dzisiaj funkcję drewutni). Mieści się w nim schronisko „Chatka Górzystów”.

Teorie upadku[edytuj | edytuj kod]

Jest kilka teorii, dlaczego wieś została zniszczona. Z pewnością akceleratorem była bliskość granicy państwowej. Być może została wysadzona przez polskich saperów, tak jak most graniczny na Izerze. Pojawia się także wątek ćwiczeń artylerii. Pewne jest jednak, że całkowite zniszczenie nastąpiło w przeciągu 7 lat: istnieje zdjęcie lotnicze Skalna z 1953 roku, na którym widać niemal nienaruszone zabudowania, oraz opowieść porucznika WOP Czesława Badowskiego, który w 1960 roku na Hali Izerskiej zastał domy zrównane do fundamentów.

Niedaleko, po stronie czeskiej, istnieje wieś Klein Iser (Jizerka), którą również po 1945 dotknął proces zniszczenia, ale w mniejszym stopniu.

Przypisy

  1. J. Suchodolski, Architektura schronisk górskich w Sudetach, Wrocław 2005, ISBN 83-7085-846-5, s. 56.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]