Armia Czerwona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Flaga Armii Czerwonej
Mundury żołnierzy Armii Czerwonej z 1919 r.
Trocki i Lenin wraz z żołnierzami.
Plakat propagandowy z okresu wojny polsko-bolszewickiej
Regulaminowe umundurowanie żołnierza Armii Czerwonej

Armia Czerwona, Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona ros. Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA – siły zbrojne Rosji sowieckiej (RFSRR), następnie wojska lądowe RFSRR w latach 1918 - 1922 i lądowe siły zbrojne ZSRR w latach 1922 - 1946[1]. Od 1946 - Armia Radziecka (Armia Sowiecka).

Była to oficjalna nazwa rodzajów sił zbrojnych: wojsk lądowych i sił powietrznych, które razem z marynarką, oddziałami NKWD (wojskami pogranicznymi, wojskami wewnętrznej ochrony republiki i Państwowej Straży Konwojowej) stanowiły siły zbrojne RSFRR/ZSRR od 10 lutego?/23 lutego 1918 do 25 lutego 1946.

Za datę utworzenia Armii Czerwonej przyjmuje się 23 lutego 1918 (w Federacji Rosyjskiej Święto Obrońcy Ojczyzny). Tego dnia rozpoczęto masowe przyjmowanie ochotników do Armii Czerwonej, utworzonej dekretem Rady Komisarzy Ludowych RFSRR "O Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej", podpisanym 15 stycznia?/28 stycznia 1918[2].

W tworzenie Armii Czerwonej był czynnie zaangażowany Lew Trocki. Oficjalnie jej pierwszym głównodowodzącym mianowany został 4 września 1918 Jukums Vācietis - oficer armii rosyjskiej łotewskiego pochodzenia, którego 8 lipca 1919 zastąpił Siergiej Kamieniew.

Początki Armii Czerwonej[edytuj | edytuj kod]

Po przewrocie bolszewickim i rozpędzeniu 18 stycznia 1918 demokratycznie wybranej rosyjskiej Konstytuanty, 28 stycznia 1918 roku dotychczasowe bojówki partyjne bolszewików, zwane Gwardią Czerwoną, na mocy dekretu Rady Komisarzy Ludowych zostały przekształcone w Robotniczo-Chłopską Armię Czerwoną. Początkowo była to formacja ochotnicza, bez stopni wojskowych, a oficerowie przez krótki okres – bo zaledwie do maja 1918 – wybierani byli demokratycznie. Wtedy też wprowadzono powszechną służbę wojskową, a do każdej jednostki wojskowej przydzielono komisarzy politycznych (tzw. politruków), podległych osobnemu pionowi komisarzy politycznych. Istniała więc dwuwładza na każdym szczeblu dowodzenia (na najwyższym: dowódca liniowy – politruk). 4 września 1918 podjęto decyzję o przekształceniu Rosji bolszewickiej w obóz wojskowy. Powołano Rewolucyjną Radę Wojenną Republiki z Lwem Trockim na czele, kierującą całym wysiłkiem wojennym kraju.

W czasie wojny domowej przez szeregi Armii Czerwonej przewinęło się 75 000 byłych oficerów Armii Imperium Rosyjskiego, w tym 775 generałów i 1726 innych oficerów sztabowych. Liczbę dezerterów z Armii Czerwonej w okresie styczeń 1919 – czerwiec 1920 ocenia się na 2,6 miliona żołnierzy[3].

 Osobny artykuł: Wojna domowa w Rosji.

Armia Czerwona w latach dwudziestych[edytuj | edytuj kod]

Od 1921 roku po opanowaniu sytuacji w europejskich granicach Rosji bolszewickiej, rozpoczął się proces redukcji armii z etatów wojennych na pokojowe. Podstawowy element z jakiego składały się armie bolszewickie – dywizja strzelecka, zmniejszył swój etat z 58 tys. do 15 tys. żołnierzy.

W wyniku przejścia na organizację pułkową, zróżnicowanie ze względu na miejsce stacjonowania oraz wprowadzenie nowego systemu uzupełnień wojsk etat dywizji zmniejszono jeszcze bardziej.

Poziom redukcji Armii Czerwonej

  • lipiec 1921 – 2009 tys. ludzi
  • styczeń 1922 – 1354 tys. ludzi

Stan Armii Czerwonej w okresie międzywojennym związany był z reformami z lat 1924-1925.

Reforma polegała na przejściu na nowy system kompletowania piechoty i kawalerii, a więc głównych rodzajów wojska. Zakładała ona minimalną liczebność jednostek służących w ramach systemu kadrowego – skoszarowanego wraz z kadrami dowódców, a dominacje systemu kompletowania na zasadzie terytorialnej – milicyjnej (głównie szeregowi). System pozwolił utrzymywać w czasie pokoju stosunkowo małą armię (562 tys. w październiku 1924), a jednocześnie szkolić na letnich obozach masy przyszłych rezerwistów. Zaoszczędzono w ten sposób na utrzymaniu wojsk, co pozwoliło stopniowo powiększać stany zmagazynowanego uzbrojenia i je unowocześniać. I tak armia dysponowała:

rok ilość
karabinów karabinów
maszynowych
dział
1921
koniec roku
1497 tys. 21,3 tys. 3388
1924
koniec roku
1467 tys. 28,1 tys. 3874
1927
połowa roku
1599 tys. 31,7 tys. 6413
1929
koniec roku
1991 tys. 42,4 tys. 9300

Wprowadzono również zasadę jednoosobowego dowództwa zarówno o kompetencjach administracyjnych jak i szkoleniowych wojsk i zlanie się kompetencji liniowych z politycznymi w jednych rękach. Dotyczy to głównie wyższych dowództw. I tak zatwierdzono instytucję Głównodowodzącego wszystkich Sił Zbrojnych ZSRR a został nim Ludowy Komisarz do spraw Wojsk i Sił Morskich. Miał on pod sobą Sztab Generalny RKKA (sprawy operacyjne), Dowództwo RKKA (sprawy administracyjne), Inspektorat RKKA (sprawy szkoleniowa), Polityczne Dowództwo RKKA („politrucy”), Dowództwo Wojsk Lotniczych RKKA, Dowództwo Sił Morskich ZSRR i inne. Rzuca się w oczy podległość „politruków” najwyższemu dowódcy wojsk.

Struktura organizacyjna Armii Czerwonej w końcu lat dwudziestych wyglądała następująco:

  • Główna masa wojsk zebrana była administracyjnie w 8 okręgach wojskowych: Moskiewskim, Leningradzkim, Nadwołżańskim, Syberyjskim, Północno Kaukaskim, Ukraińskim, Białoruskim oraz Środkowo Azjatyckim. Ponadto niezależnie od tej struktury na niebezpiecznych odcinkach granicznych istniały 2 samodzielne armie: Samodzielna Armia Dalekiego Wschodu oraz Armia Kaukaska.
  • Trzonem wojsk pozostała piechota. Organizowano ją tradycyjnie w dywizje strzeleckie. W 1929 roku było ich 69, przy czym aż 46 kompletowanych było na zasadzie terytorialnej. W tym ostatnim przypadku w dywizjach znajdowało się po około 2000 ludzi wymieniających się co kwartał, co oznacza 15 do 20% etatu wojennego tych dywizji (w dywizjach skoszarowanych stosunek ten wynosił 50 do 70%). Większość dywizji zebrana była w 19 Korpusów Strzeleckich.
  • Rolę wojsk szybkich odgrywała tradycyjnie kawaleria. Organizowano ją zarówno w dywizje jak i brygady. W 1929 roku istniało 14 dywizji i 7 brygad. 3 dywizje kompletowano na zasadzie terytorialnej. Natomiast brygady formowano z poszczególnych narodów ZSRR. Skoszarowane dywizje połączono w 4 Korpusy Kawalerii.
  • Pozostałe rodzaje broni pełniły ciągle funkcje pomocnicze. Artyleria wzmacniała swą potęgę głównie przez rozbudowę w ramach jednostek piechoty i kawalerii. Od 1926 roku istniała niewielka artyleryjska Rezerwa Naczelnego Dowództwa w sile 4 pułków. Jednostki pancerne skompletowały zaledwie 1 pułk czołgów. Lotnictwo liczące nieco ponad 500 maszyn od 1927 roku zaczęto powoli koncentrować, tworząc mieszane brygady lotnicze, zasadniczo po 1 na okręg wojskowy.

Armia Czerwona w latach trzydziestych XX w.[edytuj | edytuj kod]

Nowym etapem w rozwoju Armii Czerwonej jest okres wielkich przeobrażeń w gospodarce sowieckiej związany z tzw. „pięciolatkami”. Zaczęły się one dosyć chaotycznie w 1929 roku rozbudową bazy przemysłowej wyraźnie ukierunkowanej na potrzeby wojska. Pierwsze korzyści zaczęły pojawiać się w 1931 roku. Wtedy też Armia Czerwona zsynchronizowała swoje plany rozwoju z możliwościami nowego przemysłu:

  • Do końca 1931 roku zamierzano zgromadzić uzbrojenie dla: 122 dywizji strzeleckich, 19 dywizji i brygad kawalerii, 24 pułków i 23 dywizjonów artylerii. W większych ilościach pojawić się miał nowoczesny sprzęt. Do końca roku miało być 530 czołgów i 1534 samoloty.
  • W roku 1932 liczbę dywizji strzeleckich podniesiono do 140, pułków artylerii do 30, czołgów do 1375, samolotów do 2454.
  • W roku 1933 miano zebrać uzbrojenie dla 150 dywizji strzeleckich, rozwinąć dywizjony artylerii w pułki (razem 53 pułki) oraz podnieść liczbę czołgów do 3567 a samolotów do 3869.
  • W roku 1934 zamierzano dojść do 4500 czołgów i 4975 samolotów.

Powyższy projekt znalazł swoje odbicie w strukturze organizacyjnej RKKA:

  • Aby wystawić na wojnę 150 dywizji strzeleckich podniesiono gotowość bojową istniejących dywizji już w czasie pokoju. Doprowadziło to do zwiększenia liczby dywizji kadrowych, skoszarowanych i zaniechaniu rozwijania dywizji terytorialnych. Na początku 1935 roku sowieci dysponowali 84 dywizjami w tym 43 można uznać za kadrowe.
  • Rozwinięto również kawalerię, którą rozbudowano nawet nieco ponad plan. Na początku 1935 roku dysponowano 20 dywizjami i 2 brygadami. Wśród dywizji znalazło się 5 jednostek kawalerii górskiej.
  • Najistotniejszy był jednak rozwój broni pancernej. Już w 1933 roku istniała spora siła uderzeniowa reprezentowana przez 2 korpusy i 6 samodzielnych brygad zmechanizowanych. W 1934 roku rozpoczęło się formowanie kolejnych 2 korpusów zmechanizowanych.
  • Wzrosła w siłę artyleria poza dywizyjna. Masowo formowane się pułki trafiały częściowo do Rezerwy Naczelnego Dowództwa i w znacznej sile do 20 istniejących już Korpusów Strzeleckich.
  • Struktura organizacyjna lotnictwa także nabierała nowych kształtów. Od 1933 roku formuje się już korpusy bombowe dalekiego zasięgu składające się z 3 jednorodnych brygad.

Systematyczny proces rozbudowy trwał w następnych latach. Do końca 1937 roku, a więc do końca drugiej „pięciolatki” zamierzano skompletować uzbrojenie, które pozwoliłoby wystawić: 160 dywizji strzeleckich, 22 dywizje kawalerii oraz 6 korpusów zmechanizowanych. Jeśli chodzi o ciężkie uzbrojenie dałoby to 45 tys. dział (w latach 1935-36 limit podniesiono o dodatkowe 5 tys. dział), 15 tys. czołgów oraz 7,5 tys. samolotów.

W rzeczywistości na 1 stycznia 1938 r. Armia Czerwona dysponowała następującym uzbrojeniem:

  • 35,5 tys. dział (limit zrealizowany w 70%)
  • 3 tys. moździerzy (limit zrealizowany w 52%)
  • 200 tys. karabinów maszynowych (limit zrealizowany w 74%)
  • 3600 tys. karabinów (limit zrealizowany w 84%)

Opierając się na powyższych zapasach RKKA dokonywała ciągłej rozbudowy organizacyjnej swych wojsk:

  • Piechota pod koniec 1937 roku osiągnęła stan 96 dywizji, przy czym na zasadzie terytorialnej służyło ich już tylko 36. Sowieci dysponowali więc 60 skoszarowanymi dywizjami, które można było podnieść w krótkim czasie do etatu wojennego (9 z nich wzmocniono w celu obsady Rejonów Umocnionych w pasie fortyfikacyjnym tzw. „Linii Stalina”). Dywizje były połączone w 25 Korpusów Strzeleckich.
  • Silnie rozbudowano kawalerię. W końcu 1937 roku osiągnęła ona stan 32 dywizji (22 z nich połączono w 7 Korpusów Kawalerii).
  • Wojska pancerne osiągnęły rozmiary nieporównywalne do żadnego innego kraju w Europie. W końcu 1937 roku dysponowały: 25 brygadami zmechanizowanymi, 4 brygadami ciężkich czołgów, 2 brygadami samochodów pancernych, oraz 3 brygadami zmotoryzowanymi. Część z nich zebrana była w 4 Korpusy Zmechanizowane (7 brygad zmechanizowanych, 3 brygady zmotoryzowane), a ponadto pułki i bataliony czołgów włączono do większości dywizji piechoty i kawalerii. Dawało to siłę 11300 czołgów w linii.
  • Ciągłe tworzenie nowych formacji wojskowych doprowadziło również do reorganizacji struktury administracyjnej wojsk. W 1935 roku teren kraju podzielono na 12 okręgów wojskowych: Moskiewski, Leningradzki, Nadwołżański, Syberyjski, Północno Kaukaski, Białoruski, Środkowo Azjatycki, Zabajkalski, Zakaukaski, Uralski, Kijowski i Charkowski. Pozostawiono tylko jedną armię samodzielną (Samodzielna Armia Dalekiego Wschodu). W 1936 roku wprowadzono również wojska do sojuszniczej Mongolii (57 Korpus)[4][5].

Armia Czerwona w przededniu II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Wybuch II wojny światowej (1 września 1939 r.) zastał RKKA w trakcie realizacji kolejnego planu rozbudowy wojsk, ściśle zgranego w czasie z trzecią „pięciolatką”. Jego realizacja rozpoczęła się w styczniu 1938 roku i miała zakończyć się w styczniu 1943 roku.

Przewidywano wystawienie na wypadek wojny 170 dywizji strzeleckich o wysokich etatach wojennych (zebrane w 45 Korpusów Strzeleckich), 29 dywizji kawalerii (część zebrana w 5 Korpusów Kawalerii), 47 brygad w wojskach pancernych (w tym 12 brygad w 4 Korpusach Pancernych) oraz 124 pułki artylerii poza dywizyjnej (korpusów i Rezerwy Naczelnego Dowództwa). Gdyby wojna się przedłużała zamierzano zgromadzić w ciągu pół roku uzbrojenie dla kolejnych 30 dywizji strzeleckich. Liczba czołgów w linii po doliczeniu jednostek pancernych w dywizjach piechoty i kawalerii miała osiągnąć 17300 pojazdów.

Wraz z narastającym napięciem międzynarodowym następowała modyfikacja tego planu. W wyniku tworzonych na bieżąco korekt organizacyjnych Armia Czerwona, która na stopie pokojowej dysponowała 1513 tys. żołnierzy (stan na 1 stycznia 1938 r.), na wypadek wojny miała rozwinąć się do etatu 6503 tys. ludzi.

Zanim ta poprawiona machina mobilizacyjna została wprowadzona w ruch latem 1939 roku, stany Armii Czerwonej ulegały stopniowemu powiększaniu poprzez powołania na obozy szkoleniowe rezerwistów, którzy podnosili etaty bojowe wojsk na ważnych kierunkach strategicznych co ostatecznie dało grubo ponad 2 miliony żołnierzy.

  • w 1938 roku powołano 328 tys. rezerwistów głównie w związku z kryzysem politycznym w Europie (Anschluss Austrii, Kryzys sudecki)
  • w 1939 roku powiększono stan RKKA o kolejne 345 tys. rezerwistów w związku z zagrożeniem na Dalekim Wschodzie (Chałchyn-Gou)

Pod względem organizacyjnym wyglądało to następująco:

  • W latach 1937-1939 doszło do kilku reorganizacji podziału administracyjnego Armii Czerwonej w skali kraju. Latem 1939 ZSRR podzielone było na 14 okręgów wojskowych. Do dotychczasowych dołączyły Kaliniński i Orłowski Okręg Wojskowy. Ponadto dwa nadgraniczne: Białoruski i Kijowski otrzymały status Specjalnych Okręgów Wojskowych (we wrześniu 1939 przemianowane odpowiednio w fronty: Białoruski i Ukraiński). Zniknęła Samodzielna Armia Dalekiego Wschodu podzielona na dwie mniejsze (1 armia, 2 armia).
  • Rozpoczął się proces formowania tzw. grup armijnych, które w 1939 roku zostały przekształcone w dowództwa armii. W 1938 roku w związku z kryzysem sudeckim na granicy zachodniej wystawiono 6 takich zgrupowań: Witebska Grupa Armijna (od września 1939 jako 3 armia), Bobrujska Grupa Armijna (od września 1939 jako 4 armia), Żytomierska Grupa Armijna (od września 1939 jako 5 armia), Winnicka Grupa Armijna (od września 1939 jako 6 armia), Odeska Grupa Armijna (od września 1939 jako 13 armia) oraz Kawaleryjska Grupa Armijna (od września 1939 jako 12 armia). W 1939 roku dołączyły do tego: Mińska Grupa Armijna (od września 1939 jako 11 armia), Nowogrodzka Grupa Armijna (od września 1939 jako 8 armia). Ponadto w Mongolii stacjonujące tam wojska przemianowano w 1 Grupę Armijną. Kolejne zgrupowania wystawiono już w trakcie wrześniowej mobilizacji. Moskiewski Okręg Wojskowy wystawił dowództwo 10 armii, a Kaliniński Okręg Wojskowy dowództwo 7 armii i Grupy Konno-Zmechanizowanej. Pojawiła się także Murmańska Grupa Armijna.
  • Piechota która tuż przed mobilizacją osiągnęła stan 98 dywizji strzeleckich (zniknęły dywizje terytorialne), rozpoczęła proces rozbudowy 25 sierpnia 1939 roku (rozkaz Ludowego Komisarza Obrony z 15 sierpnia 1939 r.). 36 dawnych dywizji terytorialnych rozwinęło do poziomu dywizji każdy ze swoich 3 pułków strzeleckich (tzw. „trojczatki”). W ten sposób do 62 dywizji kadrowych dołączyło 108 dywizji drugiego rzutu. Ponieważ w między czasie wystawiono 3 dodatkowe dywizje, piechota osiągnęła stan 173 jednostek tego typu (październik 1939). Proces uzupełniania tych dywizji żołnierzami rozpoczął się 7 września 1939 roku po przez powołania rezerwistów w 7 okręgach wojskowych. Większość dywizji została połączona w 43 Korpusy Strzeleckie (wystawiono 18 nowych).
  • Kawaleria dysponowała przed mobilizacją 25 dywizjami i 2 brygadami. Połowa z nich zebrana była w 5 Korpusów Kawalerii. Plan mobilizacyjny zakładał wystawienie jeszcze 4 dywizji. Jednak w trakcie wrześniowej mobilizacji zdecydowano się ich kosztem podnieść etaty już istniejących jednostek.
  • Wojska Pancerne w 1938 roku przeszły reorganizację. Kosztem czołgów dywizji strzeleckich sprzętem nasycono brygady pancerne (dawne brygady zmechanizowane). Każda z brygad otrzymała czołgi jednego typu. Pozwoliło to na utrzymanie przed mobilizacją 26 lekkich brygad pancernych, 4 ciężkich, 3 brygad samochodów pancernych, 4 brygad strzelców zmotoryzowanych. Utrzymano dowództwa 4 Korpusów Pancernych (dawne Korpusy Zmechanizowane) w skład których wyszła część powyższych brygad (8 brygad lekkich pancernych i 4 brygady strzelców zmotoryzowanych). Mobilizacja rozpoczęta na przełomie sierpnia i września 1939 zaczęła się od wystawienia 15 kolejnych lekkich brygad pancernych.
  • Artyleria poza dywizyjna musiała ograniczyć swoje ambitne plany mobilizacyjne. Tuż przed mobilizacją dysponowała siłą 36 pułków artylerii korpusów i 23 pułkami Rezerwy Naczelnego Dowództwa. W momencie ogłoszenia mobilizacji rozwinęła je odpowiednio do 57 i 43 pułków.

Zawodowy korpus oficerski utworzono w 1935. W lata 1937-1939 w pokazowych procesach podczas czystek stalinowskich skazano i stracono wielu wyższych oficerów, m.in. Marszałka ZSRR Michaiła Tuchaczewskiego.

Armia Czerwona w czasie II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Agresja Armii Czerwonej na Polskę 17 września 1939 i udział w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Heinz Guderian i Siemion Kriwoszein odbierają radziecko-niemiecką defiladę w Brześciu, 1939

Armia Czerwona w czasie wojny zimowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna zimowa.

Armia Czerwona po napaści Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941[edytuj | edytuj kod]

Quote-alpha.png
(...)

Postanowienie Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 06.07.1940 r. Rada Komisarzy Ludowych ZSRR postanawia:

  • 1. Zatwierdzić organizację korpusu zmechanizowanego w składzie dwóch dywizji pancernych, jednej dywizji zmotoryzowanej, jednego pułku motocyklistów, jednej eskadry lotniczej, batalionu drogowego i batalionu łączności korpusu. Zmechanizowanemu korpusowi przydzielić jedną brygadę lotniczą w składzie dwóch pułków bombowych bliskiego zasięgu i jednego pułku myśliwskiego.
  • 2. Zatwierdzić organizację dywizji pancernej korpusu zmechanizowanego i samodzielnej dywizji pancernej w składzie:
    • a. dwóch pułków pancernych po jednym baonie czołgów ciężkich, dwóch baonach czołgów średnich, jednego baonu czołgów miotaczy ognia w każdym pułku.
    • b. jednego pułku zmotoryzowanego w składzie trzech baonów strzeleckich i jednej sześciodziałowej baterii artylerii pułkowej.
    • c. jednego pułku artylerii w składzie dwóch dywizjonów: jednego dywizjonu haubic 122 mm i jednego dywizjonu haubic 152 mm.
    • d. dywizjonu przeciwlotniczego, batalionu rozpoznawczego, batalionu budowy mostów i służb tyłowych.

Na uzbrojeniu dywizji pancernej dysponować:

  • ciężkich czołgów – 105,
  • średnich czołgów – 227,
  • czołgów miotaczy ognia – 54,

razem – 386 czołgów,

  • samochodów pancernych – 108,
  • haubic 152 mm – 12,
  • haubic 122 mm – 12,
  • armat pułkowych 76 mm – 6,
  • armat przeciwlotniczych 37 mm – 12,
  • moździerzy 82 mm – 18,
  • moździerzy 50 mm – 54,
  • wkm – 6,
  • ckm - ?,
  • rkm – 122,
  • pistoletów maszynowych – 390,
  • karabinów samopowtarzalnych – 1528.
  • 3. dywizje zmotoryzowaną mieć w składzie i organizacji zatwierdzonej postanowieniem Komitetu Obrony z 22.05.1940 r. №215 cc.
  • 4. Zatwierdzić etaty:
    • a. dowództwa korpusu zmechanizowanego i pułku motocyklistów na etacie pokojowym – 2662 ludzi, na etacie wojennym – 2862 ludzi.
    • b. dywizji pancernej na etacie pokojowym – 10493 ludzi, na etacie wojennym – 11343 ludzi.
    • c. Dywizji zmotoryzowanej na etacie pokojowym – 11000 ludzi, na etacie wojennym – 12000 ludzi.
  • 5. Razem w Armii Czerwonej mieć osiem korpusów zmechanizowanych i dwie samodzielne dywizje pancerne, razem osiem dowództw korpusów z pułkami motocyklistów i jednostkami korpuśnymi, 18 dywizji pancernych i osiem dywizji zmotoryzowanych.
  • 6. W związku z wejściem części Armii Czerwonej na terytorium Estonii, Łotwy i Litwy, oswobodzeniem Besarabii i zajęciem północnej części Bukowiny zatwierdza się następujące zmiany w składach okręgów:
    • a. jednostki znajdujące się na terytorium Estonii, włączyć w skład Leningradzkiego okręgu wojskowego. Dla prawidłowego dowodzenia jednostkami rozłożonymi na terytorium Estonii przenieść do Tallinna dowództwo 8 armii Leningradzkiego OW.
    • b. dla dowodzenia jednostkami znajdującymi się na terytorium Łotwy i Litwy, sformować nowy Nadbałtycki okręg wojskowy z dyslokacją w Rydze. W skład Nadbałtyckiego okręgu wojskowego włączyć wojska, rozłożone na Łotwie, Litwie i rejonach Siewierza, Idricy, Wielkich Łuków, Nowosokolników i Newla obwodu Kalininskiego.
    • c. istniejące dowództwo Kalinińskiego okręgu wojskowego rozformować, przekazać dowództwo okręgu na formowanie nowego Nadbałtyckiego okręgu wojskowego, terytorium, jednostki wojskowe i instytucje wchodzące w skład Kalinińskiego okręgu wojskowego przekazać: obwód Smoleński jego wojska i instytucje – w skład Białoruskiego okręgu wojskowego, wschodnie części Kalininskiego okręgu wojskowego i wojska rozłożone w nim – w skład Moskiewskiego okręgu wojskowego.
    • d. przemianować Białoruski Specjalny okręg wojskowy w Zachodni Specjalny okręg wojskowy.
    • e. terytorium północnej części Bukowiny i wojska rozłożone w niej włączyć w skład Kijowskiego Specjalnego okręgu wojskowego. Przyznaje się pilnie dowództwu Kijowskiego Specjalnego okręgu wojskowego przeniesienie do Tarnopola.
    • f. terytorium Besarabii i wojska rozłożone w niej włączyć w skład Odeskiego okręgu wojskowego.
    • g. nakazać Ludowemu Komisarzowi Obrony ZSRR sformować 23 nowe dywizje strzeleckie 3-tysięcznego etatu każda. W związku z powyższym zmienia się postanowienie KO z 22 maja 1940 r. № 215 сс. Razem w armii czerwonej należy dysponować 200 dywizjami, z nich:
  • - dywizji strzeleckich 12-tysięcznego etatu (w tym 15 dywizji Frontu Dalekowschodniego po 12550 ludzi) – 95
  • - dywizji zmotoryzowanych po 11000 ludzi – 8
  • - dywizji pancernych po 10493 ludzi – 18
  • - dywizji strzelców zmotoryzowanych po 12000 ludzi – 3
  • - dywizji strzelców górskich po 9000 ludzi – 10
  • - dywizji strzeleckich po 6000 ludzi – 43
  • - dywizji strzeleckich po 3000 ludzi – 23
  • - Razem – 200 dywizji.
  • 8. Nakazać ludowemu komisariatowi obrony przekazać izerski pułk strzelecki Knigisepskiego rejonu umocnionego na wyspy Ozylia i Dago, przeformować go w samodzielną brygadę strzelecką liczebności 8000 ludzi z późniejszym przekazaniem tej brygady do składu Wojenno – Morskiej Floty.
  • 9. Przygotować formowanie 30 dywizji strzeleckich w pierwsze trzy miesiące wojny i dodatkowo 30 dywizji strzeleckich i dwóch korpusów zmechanizowanych do końca pierwszego roku wojny.

Zobowiązać Ludowy Komisariat Obrony do zgromadzenia dla tych dywizji zapasów uzbrojenia, techniki i przydziałów wojskowo – mobilizacyjnych.

  • 10. Zatwierdzić rozłożenie po okręgach wojskowych strzeleckich, zmechanizowanych, pancernych i kawaleryjskich dywizji, pułków artylerii korpusowej, pułków artylerii RND i samodzielnych brygad pancernych w oparciu o ustalenia resortowe.

Nakazać Ludowemu Komisariatowi Obrony ZSRR przystąpić do redyslokacji wojsk w oparciu o przyjęte rozdzielniki po okręgach wojskowych. Dla zabezpieczenia przewozów, związanych z redyslokacją wydzielić dla LKO dodatkowe normy na miesiąc lipiec w wysokości 120000 wagonów. Ludowe komisariaty komunikacji powinny ubezpieczyć wypełnienie przewozów w rozmiarze następującej liczebności pociągów na dobę:

    • - Odeska droga kolejowa – 10
    • - Południowo – Zachodnia droga kolejowa – 12
    • - Lwowska droga kolejowa – 10
    • - Białostocka droga kolejowa – 8
    • - Leningradzka droga kolejowa – 10
    • - I w pozostałych rejonach według potrzeb Ludowego Komisariatu Obrony.
  • 11. W związku z zatwierdzeniem nowych formowań, podanych wyżej, w związku ze zmianą postanowienia Komitetu Obrony przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR od 22 maja 1940 r. liczebność Armii czerwonej zatwierdza się w sile 3461200 ludzi.
Podpisali: Mołotow, Chłomow (...).

W maju 1945 roku RChACz liczyła 11 milionów 400 tysięcy żołnierzy[6][7].

Ludobójstwo niemieckie[edytuj | edytuj kod]

Grupa żołnierzy radzieckich w niemieckim obozie śmierci

Niemieccy agresorzy w pierwszej fazie wojny wzięli do niewoli ogromną liczbę broniących kraju żołnierzy. Znaczna część spośród tych jeńców wojennych zginęła, zarówno na skutek złych warunków panujących w obozach jenieckich (głód, choroby), jaki bezpośredniej eksterminacji. Nawet do 3,3 miliona jeńców radzieckich zostało zgładzonych w wyniku polityki ludobójstwa nazistowskiego[8][9] III Rzesza formalnie była sygnatariuszem szeregu konwencji regulujących status jeńca wojennego. Mimo tego stosunek Niemców do wziętych do niewoli żołnierzy Armii Czerwonej opierał się przede wszystkim na ideologii rasistowskiej[10][11].

Gwałty, rabunki i niszczenie mienia przez Armię Czerwoną[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze Armii Czerwonej dokonywali masowych gwałtów, rabunków, zbrodni na ludności cywilnej i jeńcach wojennych. Żołnierze Armii Czerwonej dokonywali napadów na ludność cywilną, kradnąc wartościowy dobytek. Już po wkroczeniu palono i niszczono obiekty użyteczności publicznej, np. w Gliwicach Armia Czerwona spaliła dwa największe kina i teatr miejski. Zabijano cywilów, w dniach 23-26 stycznia 1945 rozstrzelano tam 817 osób[12]. Po zdobyciu Budapesztu żołnierze radzieccy otrzymali przyzwolenie na 48-godzinny bezkarny rabunek mienia. W całych Węgrzech 400 tys. kobiet zostało zarejestrowanych jako zarażone chorobami wenerycznymi na skutek gwałtu[13].

Amerykański i radziecki oficer w Torgau nad Łabą, 1945

Przypisy

  1. Закон СССР от 1.09.39 о всеобщей воинской обязанности
  2. J. Korablow, Защита Республики. Как создавалась Рабоче-Крестьянская Красная Армия. Переписка на исторические темы: диалог ведёт читатель. Moskwa, Politizdat, 1989; strony 160—161.
  3. Richard Pipes, Rosja bolszewików, Warszawa 2005, s. 57-63.
  4. Opisy sprzętu bojowego
  5. Militaria (uzbrojenie, formacje i jednostki wojskowe)
  6. RICHARD MORRISON „Wyzwoliciele gwałciciele”, The Times, 2002-05-09
  7. Zbrodnie wojenne Armii Czerwonej na Ślązakach
  8. Jarosław W. Gdański: Zapomniani żołnierze Hitlera. Warszawa: Wydawnictwo De Facto, 2005, s. 46. ISBN 83-89187-32-0.
  9. Laurence Rees: Hitler i Stalin. Wojna stulecia. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2005, s. 57. ISBN 83-7469-183-2.
  10. Szymon Datner: Zbrodnie Wehrmachtu na jeńcach wojennych w II wojnie światowej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1961, s. 96.
  11. Geoffrey P. Megargee: Front Wschodni 1941. Wojna na wyniszczenie. Warszawa: Świat Książki, 2009, s. 73. ISBN 978-83-247-1230-4.
  12. Maciej Korkuć, Skrywana okupacja. Polska 1944-1946, w: W cieniu czerwonej gwiazdy. Zbrodnie sowieckie na Polakach (1917-1956), [bdw], s. 420-423.
  13. To nie sympatia, to solidarność (pol.). Tygodnik Powszechny, 5 czerwca 2005. [dostęp 2014-07-23].