Województwo dolnośląskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Województwo dolnośląskie
Herb województwa dolnośląskiego Flaga województwa dolnośląskiego
Herb województwa Flaga województwa
Dolnoslaskie (EE,E NN,N).png
Województwo dolnośląskie na mapie Polski
Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku
Herb wroclaw.svg Wrocław
Urząd Wojewódzki Wrocław, pl. Powstańców Warszawy 1
Wojewoda Tomasz Smolarz
Urząd Marszałkowski Wrocław, wybrzeże J. Słowackiego 12/14
Marszałek Cezary Przybylski
Powierzchnia 19 946,74 km²
Ludność 2 908 457[1] mieszk.
(30 czerwca 2014)
Gęstość zaludnienia 146 mieszk./km²
Urbanizacja 69,4%
Tablica rejestracyjna D
TERYT 02
Kod ISO PL-DS
Podział administracyjny województwa dolnośląskiego
Powiaty województwa dolnośląskiego
miasta na prawach powiatu 4
powiaty 26
gminy miejskie 36
miejsko-wiejskie 54
wiejskie 79
Adres urzędu
wojewódzkiego
pl. Powstańców Warszawy 1
50-951 Wrocław
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Województwo dolnośląskie w Wikipodróżach
Dolnośląski Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa dolnośląskiego
Mapa fizyczna województwa

Województwo dolnośląskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, ze stolicą we Wrocławiu. Zostało utworzone w 1999 roku z ziem poprzednich województw wrocławskiego, legnickiego, jeleniogórskiego, wałbrzyskiego i części leszczyńskiego oraz kaliskiego. Województwo to jest położone na południowym zachodzie Polski, obejmuje zachodnią część historycznego Śląska, czyli większość Dolnego Śląska, a także ziemię kłodzką, wschodnie Łużyce Górne oraz niewielki skrawek historycznej Saksonii (Bogatynia i okolice).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwa z lat 1975-1998 z granicą obecnego województwa dolnośląskiego

Województwo dolnośląskie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 19 946,74 km², co stanowi 6,4% powierzchni Polski[2].

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. dolnośląskim lasy obejmowały powierzchnię 591,3 tys. ha, co stanowiło 29,6% jego powierzchni. 9,7 tys. ha lasów znajdowało się w obrębie parków narodowych[3].

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w południowo-zachodniej Polsce i graniczy z[4]:

oraz z województwami:

  • województwo lubuskie lubuskim na długości 224,4 km na północnym zachodzie
  • województwo opolskie opolskim na długości 193,7 km na wschodzie
  • województwo wielkopolskie wielkopolskim na długości 218,4 km na północy

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj | edytuj kod]

Województwo dolnośląskie obejmuje fragmenty Niziny Środkowoeuropejskiej (makroregiony: Nizina Śląsko-Łużycka, Nizina Południowowielkopolska, Obniżenie Milicko-Głogowskie, Wał Trzebnicki i Nizina Śląska) oraz Masywu Czeskiego (makroregiony: Przedgórze Sudeckie, Pogórze Zachodniosudeckie, Sudety Zachodnie, Sudety Środkowe i Sudety Wschodnie).

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Teren województwa obejmuje większą część Dolnego Śląska, ziemię kłodzką, wschodnie Łużyce Górne oraz skrawek Saksonii.

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Topografia województwa

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 190 km, to jest 1°42′31″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 208 km, co w mierze kątowej daje 2°58′40″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter nizinny (średnia wysokość 248,4 m n.p.m.) – 74,7% województwa leży poniżej 300 m n.p.m. a 0,5% powyżej 1000 m n.p.m.[5]

Najwyższym punktem jest wierzchołek Śnieżki – 1603 m n.p.m.
Najniższym punktem jest dno doliny Odry w okolicy Dobrzejowic – 69 m n.p.m.[6]

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna województwa (kolor żółty – zlewisko M. Bałtyckiego, czerwony – M. Północnego, zielony – M. Czarnego)

Praktycznie w całości terytorium województwa dolnośląskiego położone jest w dorzeczu Odry (98,866% powierzchni województwa) należącej do zlewiska Morza Bałtyckiego. Pozostałe skrawki terytorium leżą w dorzeczu Łaby (1,130%) należącej do zlewiska Morza Północnego i dorzeczu Dunaju (0,004%) należącego do zlewiska Morza Czarnego[7].

Duże rzeki: Odra oraz jej dopływy Barycz, Bóbr z Kwisą, Bystrzyca, Kaczawa, Nysa Kłodzka, Nysa Łużycka, Oława, Ślęza i Widawa.

Największym jeziorem jest Jezioro Kunickie – 0,95 km² wchodzące w skład Pojezierza Legnickiego. Największym sztucznym zbiornikiem wodnym jest Jezioro Mietkowskie utworzone w 1986 roku na Bystrzycy – 9,29 km². W pn.-wsch. części województwa zlokalizowany jest wielki zespół Stawów Milickich – ok. 77 km² z m.in. Janem, Niezgodą, Rudym, Słonecznym Górnym Stawem, Stawem Słupickim Dużym i największym Grabownicą o powierzchni 2,83 km².

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Średnia roczna temperatura w województwie wynosi 7,7 °C (biorąc pod uwagę wyłącznie część nizinną – do 300 m n.p.m. temperatura ta wzrasta do 8,2 °C). W najzimniejszym miesiącu (styczeń) temperatura średnia wynosi -3,2 °C (w części nizinnej -2,9 °C), a w najcieplejszym (lipiec) osiąga 17,3 °C (17,9 °C). Średnia roczna suma opadu atmosferycznego wynosi 595,2 mm (568,9 mm w części nizinnej). W najsuchszym miesiącu (styczeń) suma opadu wynosi 30,0 mm (28,9 mm), a w najwilgotniejszym (lipiec) osiąga 82,0 mm (79,0 mm). Średni roczny współczynnik suchości wynosi dla całego województwa 0,8, a dla części nizinnej 0,7[8].

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

Skały powierzchniowe

Województwo jest jednym z bardziej zasobnych w surowce mineralne regionów Polski. Tradycje górnictwa sięgają początków XII w. Większość znanych z kraju rodzajów kopalin występuje właśnie tu co związane jest z mozaikową, urozmaiconą budową geologiczną Sudetów i ich przedgórza. Kopaliny województwa dolnośląskiego dzielą się na: energetyczne, metaliczne, chemiczne i skalne.

Złoża kopalin

Kopaliny energetyczne
Małe złoża gazu ziemnego eksploatowane są w regionie GóraŻmigródMilicz, złoża węgla kamiennego znajdujące się w Dolnośląskim Zagłębiu Węglowym przestano ostatecznie eksploatować w 2000 r., natomiast złoża węgla brunatnego położone są w zach. części województwa, a eksploatuje się je obecnie jedynie w Kopalni Węgla Brunatnego Turów[9].

Kopaliny metaliczne
Z udokumentowanych 14 złóż rud miedzi wydobycie prowadzi się w 6 z nich w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym. Rudy niklu pozyskiwano z okolic Ząbkowic Śląskich i praktycznie są na wyczerpaniu, a ostatnie złoża przestano eksploatować w 1983 r. Złoto w Polsce pozyskiwano wyłącznie z terenu Dolnego Śląska z okolic Złotego Stoku, Lwówka Śląskiego, Złotoryi i Legnicy. Obecnie koncentracje złota mają minimalne znaczenie gospodarcze. Arsen z okolic Złotego Stoku zaprzestano wydobywać w 1960 r. Rudy cyny z Gór Izerskich ze względu na niską jakość rudy nie są obecnie eksploatowane.

Kopaliny chemiczne
Baryty i fluoryty nie są obecnie wydobywane, a ostatnie kopalnie tych minerałów zamknięto w końcu lat 90. XX w. Pokłady gipsów i anhydrytów udokumentowane w okolicach Lwówka Śląskiego i Bolesławca wydobywa się obecnie w dwóch kopalniach. Jedyne udokumentowane złoże halitu znajduje się w Sieroszowicach.

Kopaliny skalne
Obecnie eksploatuje się na potrzeby przemysłu kamieni budowlanych i drogowych magmowe skały plutoniczne (granitoidy, gabra) i wulkaniczne (bazalty, porfiry, melafiry), skały osadowe (piaskowce, szarogłazy, wapienie i dolomity) i skały metamorficzne (gnejsy, amfibolity, serpentynity, marmury). Jedynie w województwie dolnośląskim eksploatuje się bloczne granity, sjenity, gabra, melafiry, amfibolity, serpentynity, hornfelsy i marmury dolomityczne.

Granitoidy wydobywa się w masywie strzegomskim, strzelińskim, karkonoskim i strefie Niemczy. Wystąpienia gabra znajdują się w okolicach Sobótki, Braszowic i Nowej Rudy.

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Samorząd[edytuj | edytuj kod]

Organem uchwałodawczym jest Sejmik Województwa Dolnośląskiego, składający się z 36 radnych[10]. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem. Siedzibą sejmiku województwa jest Wrocław[11].

Marszałkowie Województwa Dolnośląskiego:

Nr Marszałek województwa Okres urzędowania
od do
1 Jan Waszkiewicz (AWS)
1 stycznia 1999
2001
2 Emilian Stańczyszyn (UW)
2001
2003
3 Henryk Gołębiewski (SLD)
31.01.2003
25.08.2004
4 Paweł Wróblewski (PiS)
25.08.2004
7.12.2006
5 Andrzej Łoś (PO)
7.12.2006
3.03.2008
6 Marek Łapiński (PO)
3.03.2008
1.12.2010
7 Rafał Jurkowlaniec (PO)
1.12.2010
12.02.2014
8 Cezary Przybylski (PO)
13.02.2014

Administracja rządowa[edytuj | edytuj kod]

Budynek Dolnośląskiego Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Dolnośląski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Wrocław[11], gdzie znajduje się Dolnośląski Urząd Wojewódzki we Wrocławiu. Działają także 3 delegatury urzędu w Jeleniej Górze, Legnicy i Wałbrzychu[12][13].

Lp. Rejonizacja delegatur administracji rządowej Miasta i powiaty regiony
1 Wałbrzych Świdnica, Kłodzko, Dzierżoniów, Ząbkowice Śląskie.
2 Legnica Głogów, Jawor, Lubin, Polkowice, Złotoryja.
3 Jelenia Góra Bolesławiec, Kamienna Góra, Lubań, Lwówek Śląski, Zgorzelec.

Rejonizacja delegatur Urzędu Województwa Dolnośląskiego obejmuje dawne tereny województwa:

  1. wałbrzyskiego
  2. legnickiego
  3. jeleniogórskiego.

Wojewodowie Dolnośląscy:

Nr Wojewoda Okres urzędowania Premier
od do
1 Witold Krochmal (-)
04.01.1999
22.10.2001
Jerzy Buzek
2 Ryszard Nawrat (SLD-UP)
22.10.2001
21.03.2003
Leszek Miller i Marek Belka
3 Stanisław Łopatowski (-)
31.03.2003
21.12.2005
4 Krzysztof Grzelczyk (PiS)
21.12.2005
29.11. 2007
Kazimierz Marcinkiewicz
Jarosław Kaczyński
5 Rafał Jurkowlaniec
29.11.2007
1.12. 2010
Donald Tusk
6 Aleksander Skorupa
28.12.2010
11.03. 2014
7 Tomasz Smolarz
12.03.2014

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Województwo dolnośląskie jest podzielone na 26 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu. Dane dotyczące powiatów według stanu z 30 czerwca 2014 r.[1]. Wyróżniono miasta na prawach powiatu.

Powiat Powierzchnia
(km²)
Liczba ludności
(30 czerwca 2014)
Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
Ludność miejska
(%)
powiat bolesławiecki bolesławiecki 1 303 26 90,295 69 48,5
powiat dzierżoniowski dzierżoniowski 478 34 104,285 218 81,3
powiat głogowski głogowski 443 06 90,194 204 76,4
powiat górowski górowski 738 11 36,321 49 41,8
powiat jaworski jaworski 581 25 51,949 89 56,2
Jelenia Góra Jelenia Góra 109 22 81,640 747 100,0
powiat jeleniogórski jeleniogórski 628 21 65,069 104 45,8
powiat kamiennogórski kamiennogórski 396 13 44,824 113 58,5
powiat kłodzki kłodzki 1 643 37 164,155 100 64,4
Legnica Legnica 56 29 101,768 1808 100,0
powiat legnicki legnicki 744 60 54,929 74 32,3
powiat lubański lubański 428 30 55,919 131 63,1
powiat lubiński lubiński 711 99 106,437 149 75,0
powiat lwówecki lwówecki 709 94 47,120 66 50,7
powiat milicki milicki 715 01 37,286 52 31,5
powiat oleśnicki oleśnicki 1 049 74 106,167 101 58,3
powiat oławski oławski 523 73 75,869 145 63,6
powiat polkowicki polkowicki 779 93 63,185 81 59,0
powiat strzeliński strzeliński 622 27 44,322 71 33,5
powiat średzki (województwo dolnośląskie) średzki 703 68 52,543 75 17,8
powiat świdnicki (województwo dolnośląskie) świdnicki 742 89 160,658 216 69,1
powiat trzebnicki trzebnicki 1 025 55 83,176 81 37,0
Wałbrzych Wałbrzych 84 70 117,264 1384 100,0
powiat wałbrzyski wałbrzyski 430 22 57,620 134 65,6
powiat wołowski wołowski 675 00 47,475 70 52,9
Wrocław Wrocław 293 00 633,105 2161 100,0
powiat wrocławski wrocławski 1 116 15 129,576 116 15,2
powiat ząbkowicki ząbkowicki 801 75 67,614 84 44,9
powiat zgorzelecki zgorzelecki 838 11 92,799 111 68,4
powiat złotoryjski złotoryjski 575 45 44,893 78 49,7

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

Miasta województwa dolnośląskiego w granicach administracyjnych
Rynek we Wrocławiu
Rynek w Wałbrzychu
Rynek w Legnicy

Największymi miastami są: Wrocław, Wałbrzych, Legnica i Jelenia Góra.

W województwie dolnośląskim jest 91 miast, w tym 4 miasta na prawach powiatów.

1. Herb wroclaw.svg Wrocław (miasto na prawach powiatu)
2. POL Wałbrzych COA.svg Wałbrzych (miasto na prawach powiatu)
3. Legnica herb.svg Legnica (miasto na prawach powiatu)
4. POL Jelenia Góra COA 1.svg Jelenia Góra (miasto na prawach powiatu)
5. POL Bardo COA.svg Bardo
6. POL Bielawa COA.svg Bielawa
7. POL Bierutów COA.svg Bierutów
8. POL Bogatynia COA.svg Bogatynia
9. POL Boguszów-Gorce COA.svg Boguszów-Gorce
10. POL Bolesławiec COA 1.svg Bolesławiec
11. POL Bolków COA.svg Bolków
12. POL Brzeg Dolny COA.svg Brzeg Dolny
13. POL Bystrzyca Kłodzka alt COA.svg Bystrzyca Kłodzka
14. POL Chocianów COA.svg Chocianów
15. POL Chojnów COA.svg Chojnów
16. POL Duszniki-Zdrój COA.svg Duszniki-Zdrój
17. POL Dzierżoniów COA.svg Dzierżoniów
18. POL Gryfów Śląski COA.svg Gryfów Śląski
19. POL Góra COA.svg Góra
20. POL Głogów COA.svg Głogów
21. POL Głuszyca COA.svg Głuszyca
22. POL Jawor COA.svg Jawor
23. POL Jaworzyna Śląska alt COA.svg Jaworzyna Śląska
24. POL Jedlina-Zdrój COA new.svg Jedlina-Zdrój
25. POL Jelcz-Laskowice COA.svg Jelcz-Laskowice
26. POL Kamienna Góra COA new.svg Kamienna Góra
27. POL Karpacz COA.svg Karpacz
28. POL Kowary COA.svg Kowary
29. POL Kudowa-Zdrój COA.svg Kudowa-Zdrój
30. POL Kąty Wrocławskie COA.svg Kąty Wrocławskie

31. POL Kłodzko COA 1.svg Kłodzko
32. POL Leśna COA.svg Leśna
33. POL Lubawka COA.svg Lubawka
34. POL Lubań COA.svg Lubań
35. POL Lubin COA.svg Lubin
36. POL Lubomierz COA.svg Lubomierz
37. POL Lwówek Śląski COA.svg Lwówek Śląski
38. POL Lądek-Zdrój COA.svg Lądek-Zdrój
39. POL Mieroszów COA.svg Mieroszów
40. POL Milicz COA.svg Milicz
41. POL Mirsk COA.svg Mirsk
42. POL Międzybórz COA.svg Międzybórz
43. POL Międzylesie COA.svg Międzylesie
44. POL Niemcza COA.svg Niemcza
45. POL Nowa Ruda COA.svg Nowa Ruda
46. POL Nowogrodziec COA.svg Nowogrodziec
47. POL Oborniki Śląskie COA.svg Oborniki Śląskie
48. Arms Olesnica.png Oleśnica
49. POL Olszyna COA.svg Olszyna
50. POL Oława COA.svg Oława
51. Herb Piechowic.svg Piechowice
52. POL Pieszyce COA.svg Pieszyce
53. POL Pieńsk COA.svg Pieńsk
54. POL Piława Górna COA new.svg Piława Górna
55. POL Polanica-Zdrój COA.svg Polanica-Zdrój
56. POL Polkowice COA.svg Polkowice
57. POL Prochowice COA.svg Prochowice
58. POL Prusice COA.svg Prusice
59. POL Przemków COA.svg Przemków
60. POL Radków COA.svg Radków
61. POL Siechnice COA.svg Siechnice

62. POL gmina Sobotka COA.svg Sobótka
63. POL Stronie Śląskie COA.svg Stronie Śląskie
64. POL Strzegom COA.svg Strzegom
65. POL Strzelin COA.svg Strzelin
66. POL Syców COA.svg Syców
67. POL Szczawno-Zdrój COA.svg Szczawno-Zdrój
68. POL Szczytna COA.svg Szczytna
69. POL Szklarska Poręba COA.svg Szklarska Poręba
70. POL Ścinawa COA.svg Ścinawa
71. POL Środa Śląska COA.svg Środa Śląska
72. POL Świdnica COA.svg Świdnica
73. POL Świebodzice COA.svg Świebodzice
74. POL Świeradów-Zdrój COA.svg Świeradów-Zdrój
75. POL Świerzawa COA.svg Świerzawa
76. POL Trzebnica COA.svg Trzebnica
77. POL Twardogóra COA.svg Twardogóra
78. POL Wiązów COA.svg Wiązów
79. POL Wleń COA.svg Wleń
80. POL Wojcieszów COA.svg Wojcieszów
81. POL Wołów COA.svg Wołów
82. POL Wąsosz COA.svg Wąsosz
83. POL Węgliniec COA.svg Węgliniec
84. POL Zawidów COA.svg Zawidów
85. POL Zgorzelec COA.svg Zgorzelec
86. POL Ziębice COA.svg Ziębice
87. POL Ząbkowice Śląskie COA.svg Ząbkowice Śląskie
88. POL Złotoryja COA 1.svg Złotoryja
89. POL Złoty Stok COA.svg Złoty Stok
90. POL Żarów COA.svg Żarów
91. POL Żmigród COA.svg Żmigród

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2014 r.[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 2 908 457 100 1 509 822 52 1 398 635 48
powierzchnia 19 946,74 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
146 76 70

Religia[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W 2009 r. produkt krajowy brutto woj. dolnośląskiego wynosił 110,4 mld zł, co stanowiło 8,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 38,4 tys. zł (109,0% średniej krajowej), co plasowało dolnośląskie na 2. miejscu względem innych województw[14]. Według Eurostat w 2009 r. PKB na 1 mieszkańca woj. dolnośląskiego, według zestandaryzowanego parytetu siły nabywczej, wynosiło 61,9% średniego PKB w Unii Europejskiej[15], natomiast PKB województwa bez uwzględnienia siły nabywczej stanowiło w 2009 r. 37,9% średniego PKB Unii (8900 euro na mieszkańca wobec średniej w Unii 23500 euro)[16].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. dolnośląskim wynosiła 89,3 mld zł, co stanowiło 9,1% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w dolnośląskim wynosiła 13,0 mld zł, co stanowiło 8,1% tej sprzedaży Polski[17].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. dolnośląskiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3584,44 zł brutto, co lokowało je na 4. miejscu względem wszystkich województw[18].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 156,9 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 13,4% do aktywnych zawodowo[19], w końcu stycznia 2014 stopa bezrobocia wynosiła 13,8%.

Według danych z 2011 r. 4,7% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. dolnośląskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[20].

Na terenie województwa działają specjalne strefy ekonomiczne.

Na liście produktów tradycyjnych znajdują się 44 produkty z województwa dolnośląskiego[21].

W województwie znajduje się osiem browarów: Spiż, Doctor Brew i Browar Stu Mostów we Wrocławiu, Widawa w Chrząstawie Małej, Lwówek w Lwówku Śląskim, Browarnia w Sobótce-Górce, Jamrozowa Polana w Dusznikach-Zdrój, oraz Browar Jedlinka w Jedlinie-Zdrój. W budowie są browary w Gogołowicach, Świdnicy, Miedziance i Oławie.

We Wrocławiu znajduje się wytwórnia napojów alkoholowych – Polmos Wrocław.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Autostrada A4 z wiaduktu zjazdu w Pietrzykowicach koło Kątów Wrocławskich w kierunku zachodnim
Drogi krajowe w województwie dolnośląskim[22][23]
Droga Trasa Obecna długość w województwie [km] Uwagi
3E65 ŚwinoujścieSzczecinGorzów WielkopolskiZielona GóraPolkowiceLubinLegnicaBolkówJelenia GóraJakuszyce – granica państwa z Czechami Czechy 165
S3E65 ŚwinoujścieGoleniówSzczecin A6 (węzeł „Rzęśnica”) – ... – Szczecin A6 (węzeł „Klucz”) – ParnicaGorzów WielkopolskiZielona GóraA4 (Legnica) – BolkówLubawka – granica państwa z Czechami Czechy 0 planowana
A4E40 granica państwa z Niemcami NiemcyJędrzychowiceKrzyżowaLegnicaWrocławOpoleGliwiceKatowiceKrakówTarnówRzeszówKorczowa – granica państwa z Ukrainą Ukraina 194
5 ŚwiecieBydgoszczGnieznoPoznańLesznoWrocławBolkówKamienna GóraLubawka – granica państwa z Czechami Czechy 175
S5 A1 (Grudziądz) – BydgoszczPoznańLesznoA8 (Wrocław) 0 planowana
8E67 granica państwa z Czechami CzechyKudowa-ZdrójKłodzkoWrocławOleśnicaSycówKępnoWieluńBełchatówPiotrków TrybunalskiRawa MazowieckaWarszawaRadzyminWyszkówOstrów MazowieckaZambrówBiałystokAugustówBudzisko – granica państwa z Litwą Litwa 115
A8E67 autostradowa obwodnica Wrocławia na odcinku A4Psie Pole 22 cała w obrębie województwa
S8E67 Wrocław (Psie Pole) – KępnoSieradzA1 (Łódź) – ... – A1 (Piotrków Trybunalski) – Rawa MazowieckaWarszawaOstrów MazowieckaZambrówChoroszcz S19 57
12 granica państwa z Niemcami NiemcyŁęknicaDrożów 3GłogówLesznoJarocinKaliszSieradzPiotrków TrybunalskiSulejówRadomZwoleńPuławyLublinDorohusk – granica państwa z Ukrainą Ukraina 48
15 TrzebnicaMiliczKrotoszynJarocinWrześniaGnieznoStrzelnoInowrocławToruńOstróda 49
18E36 granica państwa z Niemcami NiemcyOlszynaGolniceKrzyżowa 21
A18E36 granica państwa z Niemcami NiemcyOlszynaA4 5 w budowie
25 BoboliceBiały BórCzłuchówBydgoszczInowrocławStrzelnoKoninKaliszOstrów WielkopolskiOleśnica 28
30 4 (węzeł „Zgorzelec”) – LubańGryfów ŚląskiPasiecznikJelenia Góra 67 cała w obrębie województwa
33 KłodzkoMiędzylesieBoboszów – granica państwa z Czechami Czechy 45 cała w obrębie województwa
34 ŚwiebodziceDobromierz 9 cała w obrębie województwa
35 granica państwa z Czechami CzechyGolińskMieroszówWałbrzychŚwiebodziceŚwidnicaWrocław 91 cała w obrębie województwa
36 ProchowiceLubinRawiczKrotoszynOstrów Wielkopolski 70
39 ŁagiewnikiStrzelinBrzegNamysłówKępno 41
46 KłodzkoNysaOpoleLubliniecCzęstochowaSzczekociny 21
94 4 (węzeł „Zgorzelec”) – BolesławiecKrzywaChojnówLegnicaProchowiceWrocławBrzegOpoleStrzelce OpolskieToszekPyskowiceBytomBędzinSosnowiecDąbrowa GórniczaOlkuszKraków 7 – ... – Kraków 4Targowisko 4 214
98 5 (Wrocław) – (Długołęka) 8 25 cała w obrębie województwa

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Tunel pod Małym Wołowcem, widok od strony Jedliny Zdroju
 Osobny artykuł: Koleje Dolnośląskie.

Największą stacją pasażerską jest Wrocław Główny, stanowiący punkt Wrocławskiego węzła kolejowego.

Na trasach kolejowych w Sudetach znajdują się obiekty inżynieryjne, np. Tunel pod Małym Wołowcem, Tunel pod Sajdakiem, Tunel w Świerkach, Czarny Most w Nowej Rudzie, wiadukt w Ludwikowicach Kłodzkich, wiadukt kolejowy w Lewinie Kłodzkim.

 Osobny artykuł: Wiadukt kolejowy w Bolesławcu.

Linie kolejowe (normalnotorowe) czynne[edytuj | edytuj kod]

Uwaga: długość linii i lata budowy podane kursywą dotyczą wyłącznie odcinka w granicach województwa dolnośląskiego

Koleje wąskotorowe (nieczynne)[edytuj | edytuj kod]

Stacja kolei wąskotorowej (obecnie - zlikwidowana) w północnej części Wrocławia
  • ZittauBogatynia Wąskotorowa – Heřmanicé 15,8 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1884; rozebrana 2004
  • PrzedkowiceMilicz Wąskotorowa – Sulmierzyce 23,1 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1894; rozebrana 2004
  • Żmigród Wąskotorowa – Przedkowice 7,5 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1894; rozebrana 2004
  • Trzebnica Gaj – Przedkowice 18,6 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1895; rozebrana 2004
  • Wrocław Główny Wąskotorowa – Trzebnica Gaj 26,0 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1898; rozebrana 1970
  • Kamieniec ZąbkowickiByczeńZłoty Stok 11,8 km; 1000 mm; 1 tor; bud. 1900; normalnotorowa od 1911
  • Bogatynia Wąskotorowa – Turoszów Wąskotorowa 6,0 km; 750 mm; 1 tor; bud. 1910; rozebrana 2004


Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Hala strefy ogólnodostępnej w terminalu T2 portu lotniczego Wrocław-Strachowice

Telekomunikacja[edytuj | edytuj kod]

Strefa numeracyjna; numer kierunkowy[24].

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Flora[edytuj | edytuj kod]

Cis Henrykowski - najstarsze drzewo w Polsce

Bogata szata roślinna obejmuje swym zasięgiem zarówno niżowe typy środowisk jak grądy, bory sosnowe, acydofilne dąbrowy, jak i górskie i podgórskie zbiorowiska roślinne (murawy kserotermiczne, łąki halne, ciepłolubne buczyny storczykowe, jaworzyny). Na terenie województwa występuje szereg roślin, mających tu jedyne stanowiska w kraju. Są to: dzwonek brodaty, tojad sudecki, skalnica bazaltowa, dzwonek karkonoski, gnidosz sudecki, przytulia sudecka, zanokcica ciemna, zanokcica serpentynowa, zanokcica klinowata, koleantus delikatny, zmienka górska, turzyca patagońska, cyklamen purpurowy, mieczyk błotny. Oprócz tego, szereg gatunków ma w województwie swoje centrum występowania w kraju. Są to: szafirek miękkolistny, śnieżyca wiosenna, przytulia stepowa, lindernia mułowa, kruszczyk Muellera, kruszczyk połabski, kruszczyk siny, śniedek cienkolistny, zdrojek błyszczący, kukułka bzowa i zaraza bladokwiatowa.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Bezkręgowce[edytuj | edytuj kod]

Przez teren województwa przechodzą granice zasięgów wielu gatunków, i tak: północne, izolowane populacje tworzą pająk Chiracanthium elegans, świdrzyk łamliwy, wij Glomeris guttata, obrostka murówka – prawdopodobnie wymarła, pomrowiec nakrapiany i modraszek dafnid. Południowe populacje tworzą gatunki arktyczne, m.in. poczwarówka północna – prawdopodobnie wymarła i muchówka Rhamphomya caudata. Z reliktów glacjalnych należy wymienić motyla Ectoedemia woolhopiella spotykanego w Karkonoszach i Górach Izerskich. Z gatunków karpackich, osiągających w Sudetach Wschodnich zachodnie granice swoich zasięgów należą, m.in. 8 gatunków ślimaków, np. pomrów błękitny i ślimak Lubomirskiego, czy biegacz Pterostichus negligens. Z bezkręgowców wapniolubnych wymienić należy równonoga Cylisticus convexus, piramidkę naskalną znalezioną na Miłku i świdrzyka ozdobnego z kamieniołomów w okolicach Żelazna. Do gatunków, znanych jedynie z pojedynczych stanowisk należą m.in. motyle Zanclognatha zelleralis i Aplota kadeniella z Ostrzycy, ryjkowce Ceutorhynchus niyazzi spod Głogowa i Ceutorhynchus leprieuri z Wrocławia i Masywu Śnieżnika, chrząszcz Anommatus pannonicus z Wrocławia oraz prapierścienica jaskiniowa z Jaskini Radochowskiej. Stwierdzono także nieliczne endemity jak owad bezskrzydły Onychiurus paxi z Gór Bystrzyckich, skąposzczet Trichodrilus spelaeus i obunóg Crangonyx paxi znane jedynie spod Kletna oraz skoczogonek Oncopodura reyersdorfensis stwierdzony jedynie w Jaskini Radochowskiej. Warto również wspomnieć o gatunkach o ograniczonym zasięgu w Polsce, które na terenie województwa niestety wymarły – perłoródka rzeczna czy niepylak apollo[25].

Kręgowce[edytuj | edytuj kod]

Kręgowce województwa dolnośląskiego są bogato reprezentowane. Występuje tu 77 gatunków ssaków (w tym 21 gatunków nietoperzy), 360 gatunków ptaków (z czego 200 gatunków tu gniazduje, a 29 gatunków ptaków występujących w województwie to gatunki zagrożone wyginięciem wpisane do polskiej Czerwonej Księgi), 8 gatunków gadów, 15 gatunków płazów i 52 gatunki ryb (w tym 11 introdukowanych)[25][26].
gatunek: † – wymarły, r - reintrodukowany, i – introdukowany, zawleczony, kursywą oznaczono ptaki nielęgowe, małą czcionką gatunki rzadko, nieregularnie zalatujące/zachodzące

Ssaki:
owadożernejeż wschodni, jeż zachodni; kret europejski; zębiełek karliczek, rzęsorek mniejszy, rzęsorek rzeczek, ryjówka aksamitna, ryjówka górska, ryjówka malutka
nietoperzepodkowiec mały; mopek, mroczek pozłocisty, mroczek późny, nocek Alkatoe, nocek Bechsteina, nocek Brandta, nocek duży, nocek łydkowłosy, nocek Natterera, nocek orzęsiony, nocek rudy, nocek wąsatek, borowiaczek, borowiec wielki, karlik drobny, karlik malutki, karlik większy, gacek brunatny, gacek szary, mroczek posrebrzany
gryzoniewiewiórka pospolita, suseł moręgowanyr; smużka leśna; bóbr europejskir; chomik europejski; nutriai; karczownik, karczownik mniejszy, nornica ruda, nornik bury, nornik północny, nornik zwyczajny, darniówka pospolita, piżmaki; koszatka, żołędnica, popielica, orzesznica; mysz polna, mysz leśna, mysz zielna, mysz zaroślowa, badylarka, mysz domowai, szczur śniadyi, szczur wędrownyi
zajęczakikrólik europejskii, zając szarak
drapieżnewilk, jenoti, lis rudy; niedźwiedź brunatny; wydra, kuna domowa, kuna leśna, borsuk, łasica, gronostaj, norka europejska, norka amerykańskai, tchórz zwyczajny; szop praczi; ryśr, żbik
parzystokopytnemufloni, kozicai; dzik; łoś, sarna, jeleń szlachetny, danieli.

Ptaki:
nurynur rdzawoszyi, nur czarnoszyi, nur lodowiec
perkozyperkozek zwyczajny, perkoz dwuczuby, perkoz rdzawoszyi, perkoz rogaty, perkoz zausznik
rurkonosenawałnik burzowy, nawałnik duży
pelikanowepelikan różowy, pelikan kędzierzawy; bąk zwyczajny, bączek zwyczajny, ślepowron zwyczajny, czapla modronosa, czapla złotawa, czapla nadobna, czapla biała, czapla siwa, czapla purpurowa; ibis kasztanowaty, warzęcha zwyczajna; kormoran zwyczajny, kormoran mały; bocian czarny, bocian biały
flamingoweflaming różowy
blaszkodziobełabędź niemy, łabędź czarnodzioby, łabędź krzykliwy, gęś zbożowa, gęś krótkodzioba, gęś białoczelna, gęś mała, gęgawa, śnieżyca mała, bernikla kanadyjskai, bernikla białolica, bernikla obrożna, bernikla rdzawoszyja, kazarka egipskai, kazarka rdzawa, ohar, mandarynkai, świstun zwyczajny, krakwa, cyraneczka zwyczajna, cyraneczka karolińska, krzyżówka, rożeniec zwyczajny, cyranka zwyczajna, płaskonos zwyczajny, hełmiatka zwyczajna, głowienka zwyczajna, czerniczka, podgorzałka zwyczajna, czernica, ogorzałka zwyczajna, edredon zwyczajny, lodówka, markaczka zwyczajna, uhla zwyczajna, gągoł, bielaczek, szlachar, nurogęś, sterniczka zwyczajna, sterniczka jamajskai
szponiastetrzmielojad zwyczajny, kania czarna, kania ruda, bielik zwyczajny, ścierwnik, sęp płowy, sęp kasztanowaty, gadożer zwyczajny, błotniak stawowy, błotniak zbożowy, błotniak stepowy, błotniak łąkowy, jastrząb zwyczajny, krogulec zwyczajny, myszołów zwyczajny, kurhannik, myszołów włochaty, orlik krzykliwy, orlik grubodzioby, orzeł cesarski, orzeł przedni, orzełek włochaty; rybołów zwyczajny
sokołowepustułka zwyczajna, kobczyk zwyczajny, drzemlik, kobuz, sokół skalny, raróg zwyczajny, białozór, sokół wędrowny
grzebiącejarząbek zwyczajny, cietrzew zwyczajny, głuszec zwyczajnyr, kuropatwa zwyczajna, przepiórka zwyczajna, bażant zwyczajnyi
żurawiowewodnik zwyczajny, kropiatka, zielonka, derkacz zwyczajny, kokoszka zwyczajna, łyska zwyczajna; żuraw zwyczajny, żuraw stepowy
dropiestrepet, hubara arabska, drop zwyczajny
siewkoweostrygojad zwyczajny; szczudłak zwyczajny, szablodziób zwyczajny; kulon zwyczajny; żwirowiec łąkowy, żwirowiec stepowy; sieweczka rzeczna, sieweczka obrożna, mornel, siewka złota, siewnica, czajka towarzyska, czajka zwyczajna; biegus rdzawy, piaskowiec, biegus malutki, biegus mały, biegus długoskrzydły, biegus arktyczny, biegus krzywodzioby, biegus morski, biegus zmienny, biegus płaskodzioby, biegus płowy, batalion, bekasik, bekas kszyk, bekas dubelt, szlamiec długodzioby, słonka zwyczajna, rycyk, szlamnik zwyczajny, kulik mniejszy, kulik cienkodzioby, kulik wielki, brodziec śniady, krwawodziób, brodziec pławny, kwokacz, brodziec piegowaty, samotnik, łęczak, terekia, brodziec piskliwy, brodziec plamisty, kamusznik zwyczajny, płatkonóg szydłodzioby, płatkonóg płaskodzioby; wydrzyk tęposterny, wydrzyk ostrosterny, wydrzyk długosterny, wydrzyk wielki; mewa orlica, mewa czarnogłowa, mewa mała, mewa obrożna, mewa śmieszka, mewa delawarska, mewa siwa, mewa żółtonoga, mewa srebrzysta, mewa białogłowa, mewa romańska, mewa blada, mewa siodłata, mewa trójpalczasta, rybitwa krótkodzioba, rybitwa wielkodzioba, rybitwa czubata, rybitwa różowa, rybitwa rzeczna, rybitwa popielata, rybitwa białoczelna, rybitwa białowąsa, rybitwa czarna, rybitwa białoskrzydła
stepówkipustynnik zwyczajny
gołębiowegołąb skalnyi, siniak, grzywacz, sierpówka, turkawka zwyczajna
kukułkowekukułka czubata, kukułka zwyczajna
sowypłomykówka zwyczajna; syczek zwyczajny, puchacz zwyczajny, puchacz śnieżny, sowa jarzębata, sóweczka zwyczajna, pójdźka zwyczajna, puszczyk zwyczajny, puszczyk uralski, uszatka zwyczajna, uszatka błotna, włochatka zwyczajna
lelkowelelek zwyczajny; jerzyk zwyczajny
kraskowezimorodek zwyczajny; żołna zwyczajna; kraska zwyczajna
dzioborożcowedudek
dzięciołowekrętogłów zwyczajny, dzięcioł zielonosiwy, dzięcioł zielony, dzięcioł czarny, dzięcioł duży, dzięcioł białoszyi, dzięcioł średni, dzięcioł białogrzbiety, dzięciołek, dzięcioł trójpalczasty
wróblowekalandra szara, dzierlatka zwyczajna, lerka, skowronek zwyczajny, górniczek zwyczajny; brzegówka zwyczajna, dymówka, oknówka zwyczajna; świergotek polny, świergotek drzewny, świergotek łąkowy, świergotek rdzawogardły, siwerniak, świergotek nadmorski, pliszka żółta, pliszka cytrynowa, pliszka górska, pliszka siwa; jemiołuszka zwyczajna; pluszcz zwyczajny; strzyżyk zwyczajny; płochacz pokrzywnica, płochacz halny; drozdaczek ciemny, drozd obrożny, kos zwyczajny, drozd oliwkowy, drozd rdzawy, drozd rdzawogardły, drozd czarnogardły, kwiczoł, drozd śpiewak, droździk, paszkot; rudzik, słowik szary, słowik rdzawy, podróżniczek, kopciuszek zwyczajny, pleszka zwyczajna, pokląskwa, kląskawka zwyczajna, białorzytka zwyczajna, nagórnik zwyczajny, muchołówka szara, muchołówka mała, muchołówka białoszyja, muchołówka żałobna; pokrzewka aksamitna, jarzębatka, piegża, cierniówka, gajówka, kapturka; wójcik, świstunka żółtawa, świstunka górska, świstunka leśna, pierwiosnek, świstunka iberyjska, piecuszek; mysikrólik zwyczajny, zniczek; świerszczak zwyczajny, strumieniówka, brzęczka; tamaryszka, wodniczka, rokitniczka, łozówka, trzcinniczek zwyczajny, trzciniak zwyczajny, zaganiacz zwyczajny; wąsatka; raniuszek zwyczajny; sikora uboga, czarnogłówka zwyczajna, czubatka europejska, sosnówka, modraszka zwyczajna, sikora lazurowa, bogatka zwyczajna; kowalik zwyczajny; pomurnik; pełzacz leśny, pełzacz ogrodowy; remiz zwyczajny; wilga zwyczajna; gąsiorek, dzierzba czarnoczelna, srokosz, dzierzba rudogłowa; sójka zwyczajna, sroka zwyczajna, orzechówka zwyczajna, wieszczek, kawka zwyczajna, gawron, wrona siwa, czarnowron, kruk zwyczajny; szpak zwyczajny, pasterz; wróbel zwyczajny, mazurek, wróbel skalny, śnieżka zwyczajna; zięba zwyczajna, jer, kulczyk zwyczajny, osetnik zwyczajny, dzwoniec zwyczajny, szczygieł, czyż zwyczajny, makolągwa zwyczajna, rzepołuch, czeczotka zwyczajna, czeczotka tundrowa, krzyżodziób modrzewiowy, krzyżodziób świerkowy, dziwonia zwyczajna, łuskowiec, gil zwyczajny, grubodziób zwyczajny; trznadel zwyczajny, cierlik, głuszek, ortolan, trznadel czubaty, trznadelek, potrzos zwyczajny, trznadel czarnogłowy, potrzeszcz; poświerka zwyczajna, śnieguła zwyczajna.

Gady:
żółwieżółw błotnyr
łuskonośnejaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, jaszczurka murowai; padalec zwyczajny; zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty; żmija zygzakowata.

Płazy:
płazy ogoniastesalamandra plamista, traszka grzebieniasta, traszka zwyczajna, traszka górska
płazy bezogonowekumak nizinny; grzebiuszka ziemna; ropucha szara, ropucha zielona, ropucha paskówka; rzekotka drzewna; żaba jeziorkowa, żaba wodna, żaba śmieszka, żaba trawna, żaba moczarowa.

Ryby:
minogokształtneminóg morski, minóg rzeczny, minóg strumieniowy
jesiotrokształtnejesiotr ostronosy
węgorzokształtnewęgorz europejski
śledziokształtnealoza
karpiokształtnebrzana pospolita, karpi, karaś pospolity, karaś srebrzystyi, amur białyi, kiełb pospolity, kiełb białopłetwy, lin, różanka pospolita, leszcz, krąp, rozpiór, certa, płoć, wzdręga, świnka pospolita, tołpyga białai, tołpyga pstrai, boleń pospolity, słonecznica pospolita, strzebla potokowa, jelec pospolity, jaź, kleń, ciosa, ukleja pospolita, piekielnica, czebaczek amurskii; koza pospolita, koza dunajska, koza złotawa, piskorz; śliz pospolity
sumokształtnesumik karłowatyi; sum pospolity
szczupakokształtneszczupak pospolity
stynkokształtnestynka
łososiokształtnelipień pospolity, lipień bajkalskii†, głowacicai, pstrąg źródlanyi, łosoś szlachetny, troć wędrowna, pstrąg potokowy, pstrąg tęczowyi
dorszokształtnemiętus pospolity
ciernikokształtnecierniczek północny, ciernik
skorpenokształtnegłowacz białopłetwy, głowacz pręgopłetwy
okoniokształtnebass słonecznyi; okoń pospolity, jazgarz, sandacz pospolity.

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

„Piekło” na Szczelińcu Wielkim

W województwie znajdują się[27]:

oraz wiele obszarów objętych programem Natura 2000.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Największym miastem jest Wrocław – stolica województwa i historyczna stolica całego Śląska. W mieście znajduje się Hala Stulecia wpisana na listę UNESCO i uznany za pomnik historii Zespół historycznego centrum Wrocławia, oraz wiele innych zabytków i atrakcji jak np. Panorama Racławicka, Wrocławska Fontanna, Ogród Japoński, najstarszy i największy w Polsce Ogród Zoologiczny, Ogród Botaniczny.

Na liście UNESCO znajdują się również Kościoły Pokoju w Świdnicy i Jaworze.

Województwo słynie z bardzo dużej liczby zamków i pałaców: Pałac w Bagieńcu, Pałac w Bagnie, Pałac w Biskupicach Podgórnych, Zamek Bolczów, Zamek w Bolkowie, Pałac w Bożkowie, Pałac w Bukowcu, Zamek w Chobieni, Zamek w Chocianowcu, Pałac w Chocianowie, Zamek Chojnik, Zamek Piastowski w Chojnowie, Zamek Cisy, Pałac w Chwalimierzu, Dwór Czarne w Jeleniej Górze, Zamek w Czerninie Górnej, Pałac Czettritzów w Strudze, Zamek Czocha, Pałac w Dąbrowicy, Pałac w Dobrocinie, Pałac w Gaworzycach, Zamek w Goli Dzierżoniowskiej, Zamek w Gorzanowie, Zamek w Gościszowie, Zamek Grodno, Zamek Grodziec, Zamek Gryf, Zamek w Górze, Zamek Homole, Dwór w Janowicach Wielkich, Zamek w Jaworze, Pałac Jedlinka, Zamek w Jelczu-Laskowicach, Zamek Grodztwo w Kamiennej Górze, Pałac w Kamieńcu Ząbkowickim, Zamek Karpień, Zamek w Karpnikach, Zamek w Kliczkowie, Zamek w Kłaczynie, Pałac w Kobierzycach, Pałac w Komarnie, Pałac Kornów w Pawłowicach, Pałac w Kraskowie, Pałac w Krobielowicach, Pałac królewski we Wrocławiu, Książ, Zamek Książąt Głogowskich, Pałac w Krzyżowej, Zamek Piastowski w Legnicy, Zamek Leśna, Zamek w Leśnicy, Zamek w Lipie, Pałac w Łagowie, Pałac w Łomnicy, Zamek w Międzylesiu, Pałac klasycystyczny w Miliczu, Pałac w Miłkowie, Dwór w Mniszkowie, Pałac i Pałac-szpital w Mokrzeszowie, Pałac w Mrowinach, Pałac barona von Münchhausena w Szalejowie Dolnym, Pałac w Mysłakowicach, Pałac Niemitz w Wojcieszowie, Zamek Niesytno, Pałac w Niwnicach, Pałac w Nowiźnie, Zamek Nowy Dwór, Pałac w Ocicach, Zamek oleśnicki, Pałac Paulinum w Jeleniej Górze, Zamek Sobieskich w Oławie, Zamek Owiesno, Zamek w Płakowicach, Zamek Podskale, Zamek w Prochowicach, Pałac w Przyborowie, Zamek w Przystroniu, Zamek Quingenburg, Dwór w Radomierzu, Zamek Radosno, Zamek w Radłówce, Pałac w Radomierzycach, Zamek Rajsko, Zamek w Ratnie Dolnym, Zamek Rogowiec, Zamek w Rokitnicy, Pałac w Roztoce, Pałac w Roztoczniku, Zamek w Rybnicy, Pałac Schaffgotschów w Cieplicach, Pałac Schaffgotschów we Wrocławiu, Pałac w Skale, Zamek Sobótka-Górka, Pałac w Staniszowie, Zamek Stary Książ, Pałac w Stolcu, Zamek w Stoszowicach, Zamek Szczerba, Pałac w Szczodrem, Zamek Topacz w Ślęzie, Pałac w Trzebieszowicach, Zamek w Urazie, Zamek w Warcie Bolesławieckiej, Pałac w Warmątowicach, Zamek Wleń, Pałac w Wojanowie, Pałac w Wojanowie-Bobrowie, Zamek Wojnowice, Zamek w Wołowie, Pałac w Zabardowicach, Zamek w Ząbkowicach Śląskich, Zamek Kapitanowo w Ścinawce Średniej, Zamek w Świeciu, Zamek Świny, Zamek w Żmigrodzie.

Godne uwagi są też Twierdza Kłodzko, Twierdza Srebrnogórska, Wambierzyce, Legnickie Pole, Oleśnica Mała, Sokołowsko, Opactwo Cystersów w Lubiążu, Opactwo Cystersów w Krzeszowie, Opactwo Cystersów w Henrykowie, Muzeum Górnictwa i Hutnictwa Złota w Złotym Stoku, Kopalnia Węgla Kamiennego Nowa Ruda, Muzeum Przemysłu i Techniki w Wałbrzychu, Muzeum Przemysłu i Kolejnictwa w Jaworzynie Śląskiej, Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju, Kaplica Czaszek w Czermnej, Świątynia Wang, Bazylika Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu oraz związane z historią II wojny światowej – sztolnie kompleksu Riese, niemiecki obóz koncentracyjny Groß-Rosen, Niemiecki cmentarz wojenny i Park Pokoju w Nadolicach Wielkich.

W województwie dolnośląskim znajduje się najwięcej w Polsce uzdrowisk:

Bardzo licznie odwiedzana przez turystów jest Jaskinia Niedźwiedzia w Masywie Śnieżnika.

Województwo posiada trzy skocznie narciarskie: na Kruczej Skale, Orlinek i Karpatka.

Szlaki turystyczne:

Filmy[edytuj | edytuj kod]

Na Dolnym Śląsku nakręcono trylogię polskich komedii – „Sami swoi”, „Nie ma mocnych”, „Kochaj albo rzuć”. W Lubomierzu znajduje się Muzeum Kargula i Pawlaka, a w podwrocławskich Dobrzykowicach domy Kargula i Pawlaka.

Na Dolnym Śląsku nakręcono m.in. filmy „Baza ludzi umarłych”, „Krzyż walecznych”, „Gdzie jest generał...”, „Zaraza”, „Mniejsze niebo”, „Wielki Szu”, „Wyjście awaryjne”, „Konsul”, „Nie ma zmiłuj”, „Randka w ciemno”, 80 milionów” oraz polski serial „Tajemnica twierdzy szyfrów”.

Co roku we wrześniu w Lądku-Zdrój odbywa się Przegląd Filmów Górskich im. Andrzeja Zawady.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Piłka nożna[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej znanym klubem piłkarskim województwa jest Śląsk Wrocław – Mistrz Polski 1977, 2012, zdobywca Pucharu Polski 1976, 1987 i zdobywca Superpucharu Polski 1987, 2012, znajdujący się obecnie na dziewiątym miejscu w tabeli wszech czasów ekstraklasy i rozgrywający mecze na Stadionie Miejskim we Wrocławiu.

Inne sporty[edytuj | edytuj kod]

Regiony partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Lista regionów z którymi samorząd województwa podjął współpracę, podpisał umowę partnerską[29]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2014 r.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  3. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.
  4. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  5. DIGITAL ELEVATION DATA (ang.). VIEWFINDER PANORAMAS.
  6. Dolny Śląsk – Położenie. Poland.com. [dostęp 2012-03-10].
  7. KOMPUTEROWA MAPA PODZIAŁU HYDROGRAFICZNEGO POLSKI MPHP VER. 09/2010.
  8. WorldClim – Global Climate Data. [dostęp 2014-02-14].
  9. Jacek Koźma, Cezary Sroga: Opracowanie Ekofizjograficzne dla Województwa Dolnośląskiego. Surowce mineralne, stan i możliwości eksploatacji. [dostęp 2014-05-02].
  10. Zarządzenie Nr 78 Wojewody Dolnośląskiego z dnia 29 marca 2010 r. ws. ustalenia liczby radnych (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2010 r. Nr 63 poz. 966).
  11. 11,0 11,1 (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  12. (§3. ust 2. Statut DUW we Wrocławiu) Zarządzenie nr 79 Wojewody Dolnośląskiego z dnia 27 maja 2009 r. ws. nadania Statutu (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2009 r., Nr 104, poz. 2131).
  13. Delegatury Urzędu. Dolnośląski Urząd Wojewódzki. [dostęp 2012-02-12].
  14. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 162-163, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  15. Regional GDP Regional GDP per capita in 2009 (ang.). Eurostat – European Commission, 2012-03-13. [dostęp 2012-05-25].
  16. Gross domestic product (GDP) at current market prices by NUTS 2 regions (ang.). Eurostat – European Commission, 2012-03-22. [dostęp 2012-05-25].
  17. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). , s. 58-59, 2012-01-24. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1230-5820. 
  18. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099).
  19. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  20. Ubóstwo w Polsce w 2011 r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-08]. s. 15.
  21. Produkty Tradycyjne w województwie dolnośląskim
  22. Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 187, poz. 1446).
  23. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  24. [1].
  25. 25,0 25,1 Tadeusz Stawarczyk, Wojciech Jankowski, Jan Kotusz: Opracowanie Ekofizjograficzne dla Województwa Dolnośląskiego. Fauna. [dostęp 2014-09-18].
  26. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody "pro Natura", 2003.
  27. Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody. [dostęp 2012-07-13].
  28. Niektóre rezerwaty przyrody skategoryzowane są w więcej niż jednym rodzaju.
  29. Współpraca z zagranicą. Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. [dostęp 2012-02-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]