Huaorani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Huaorani (również: Waorani): plemię indiańskie zamieszkujące las tropikalny Yasuní we wschodnim Ekwadorze. Należy do tych amazońskich plemion, z którymi stosunkowo późno nawiązano kontakt. Żyją na terenie Rezerwatu Etnicznego Huaorani. Prawdopodobnie częścią ludu Huaorani są również dwa plemiona żyjące dotychczas w dobrowolnej izolacji od świata zewnętrznego – Taromenane i Tagaeri.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiciele plemienia Huaorani

Huaorani są uważani za pierwotnych mieszkańców ekwadorskiego lasu tropikalnego Yasuní[1]. W czasach przed nawiązaniem kontaktu ze światem zewnętrznym byli ludem łowców-zbieraczy, którzy uprawiali też ogrody leśne[2]. Niewiele wiadomo o ich historii sprzed XX wieku. Badania lingwistyczne ich języka, huao terero, sugerują, że zawsze żyli w izolacji od innych szczepów indiańskich[3].

Pierwsze wzmianki o żyjących w Yasuní agresywnych Indianach pochodzą z przełomu XIX i XX wieku. Do lat 50. XX wieku byli znani przede wszystkim z ataków oszczepami na pracowników firm wydobywczych i próbujących się z nimi skontaktować misjonarzami. Dopiero w 1958 amerykańskiej misjonarce Rachel Saint udało się nawiązać pokojowy kontakt z przedstawicielami Huaorani. Niedługo potem Saint, za przyzwoleniem rządu Ekwadoru, rozpoczęła akcję przesiedlania Indian do specjalnie stworzonego dla nich rezerwatu, gdzie byli nawracani na chrześcijaństwo i uczeni osiadłego trybu życia. Od nawiązania kontaktu liczebność plemienia wzrosła z ok. 600 do prawie 2000.[3]

W latach 90. utworzony został Rezerwat Etniczny Huaorani, będący częścią Rezerwatu Człowieka i Biosfery UNESCO[3].

Kultura i styl życia[edytuj | edytuj kod]

Wioska Indian Huaorani

Główną jednostką społeczną Huaorani jest nanicabo, rodzaj długiej chaty zamieszkiwanej przez 10 do 35 członków rozszerzonej rodziny[4]. Ich kultura jest nacechowana indywidualizmem i elastycznością w odniesieniu do społczenych ról płci, a także egalitarnością struktur politycznych[2][5].

Pierwotnie Huaorani byli ludem łowców-zbieraczy, jednakże kontakty ze światem zewnętrznym miały znaczny wpływ zarówno na ich tryb życia, jak i na wiele innych aspektów ich tradycyjnej kultury. M.in. zaczęli się oni trudnić handlem (ozdoby, dziczyzna etc.)[2], w tym nielegalnym handlem egzotycznymi zwierzętami[3]. Część Huaorani pracuje przy wydobyciu ropy naftowej oraz wycince drzew. Z drugiej strony, język Huaorani (huao terero) wydaje się daleki od zaniknięcia[3].

Charakterystycznym elementem wyglądu Huaorani są ich duże kolczyki (plugs), wykonane z drewna drzewa balsa[4].

Wielu badaczy Huaorani zwróciło uwagę na ich zależność od ekosystemu, w którym żyją[6][4][2]. Z drugiej strony, zwrócono uwagę na to, że zmiana w stylu życia Huaorani (przede wszystkim przyrost naturalny i korzystanie z broni palnej) może mieć negatywny wpływ na stabilność ekosystemu Yasuní[7].

W wyniku konfliktów z rządem ekwadorskim utworzone zostałe polityczne organizacje zrzeszające Huaorani – NAWE (Nacionalidad Waorani del Ecuador) i kobieca AMWAE (Asociación de Mujeres Waorani de la Amazonía Ecuatoriana)[5].

Zemsta krwi[edytuj | edytuj kod]

Huaorani uważani są za tradycyjnie nadzwyczaj skłonnych do mszczenia się przez morderstwo. Szacuje się, że przed 1958 rokiem ponad połowa śmierci mężczyzn i ok. jednej trzeciej śmierci kobiet tego szczepu było wynikiem zabójstw dokonanych przez innych Huaorani. Dodatkowo, ok. 8% ginęło z rąk obcych, których Huaorani nazywali kohouri, czyli "nie-ludzie" bądź "kanibale". Z powodu tej rzadko spotykanej agresji Huaorani byli i nadal są nazywani przez Kiczua auca, czyli "dzicy"[1]. Odkąd utrzymują kontakty ze światem zewnętrznym, ilość morderstw wewnątrz społeczności Huaorani znacznie spadła[3].

Jeszcze w 1941 roku dwóch współpracowników kompanii naftowej Shell zostało zamordowanych przez członków szczepu Huaorani. W latach 70. dwukrotnie doszło do zamordowania przez członków podszczepu Tagaeri pracowników kompanii naftowych[3].

Tagaeri i Taromenane[edytuj | edytuj kod]

Poza Huaorani na terenie lasu tropikalnego Yasuní żyją dwa dalsze plemiona – Tagaeri i Taromenane, o których przypuszcza się, że są z Huaorani spokrewnione. Sami Huaorani postrzegają ich jako krewniaków[3]. Oba plemiona nie utrzymują żadnych kontaktów ze światem zewnętrznym.

Między 1999 a 2007 rokiem utworzona została wewnątrz lasu Yasuní tzw. zona intangible, do której nie mają dostępu przemysł wydobywczy i firmy zajmujące się wycinką drzew. W niej Tagaeri i Taromenane mają mieć możliwość wieść w spokoju swój tradycyjny tryb życia[3].

Ze względu na ich dobrowolną izolację, niewiele wiadomo o losie Tagaeri i Taromenane. Istnieją nawet teorie, że Tagaeri zostali zabici bądź wchłonięci przez Taromenane[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stephen Beckerman, Pamela Erickson, James Yost, Jhanira Regalado i inni. Life histories, blood revenge, and reproductive success among the Waorani of Ecuador. „PNAS”. 106 (20), 2009. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Flora Lu. The Common Property Regime of the Huaorani Indians of Ecuador: Implications and Challenges to Conservation. „Human Ecology”. 29 (4), 2001. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Matt Finer, Varsha Vijay, Fernando Ponce, Clinton Jenkins i inni. Ecuador's Yasuni Biosphere Reserve: a brief modern history and conservation challenges. „Environmental Resources Letters”. 4, 2009. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Laura Rival. The Growth of Family Trees: Understanding Huaorani Perceptions of the Forest. „Man”. 28(4), s. 635-652, 1993. 
  5. 5,0 5,1 Lawrence Ziegler-Otero: Resistance in an Amazonian Community: Huaorani Organizing against the Global Economy. New York, Oxford: Beryhalm Books, 2007.
  6. J. Mannina. The Human Rights Implications of Economic Development: A Case Study of the Huaorani People of Ecuador. „Georgetown International Environmental Law Review”. 5, s. 117-150, 1993. 
  7. Jonathan Watts: Wildlife at risk as Amazon tribes come under threat from oil exploration (ang.). Guardian.co.uk, 2012-09-03. [dostęp 2012-12-27].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]