Amazonia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Mapa ekoregionów Amazońskiego lasu deszczowego. Granice wytyczone przez WWF. Żółta linia w przybliżeniu oznacza amazoński las deszczowy pomijając Wenezuelę, Gujanę, Surinam i Gujanę Francuską. Granice państw zaznaczono na czarno. Zdjęcie satelitarne udostępnione przez NASA.

Amazonia (port. Amazônia, hiszp. Amazonía, fr. Amazonie, hol. Amazoneregenwoud, ang. Amazonia) – region w Ameryce Południowej w dorzeczu Amazonki, na obszarze Boliwii, Brazylii, Ekwadoru, Gujany, Gujany Francuskiej, Kolumbii, Peru, Surinamu i Wenezueli obejmujący Nizinę Amazonki, południową część Wyżyny Gujańskiej i północno-zachodnią część Wyżyny Brazylijskiej[1][2]. Teren ten zajmuje obszar 7 mln km², z czego około 5,5 mln km² zajmuje amazoński las deszczowy (po portugalsku: Floresta Amazônica, po hiszpańsku: Selva Amazónica) – wilgotny las liściasty leżący na terenie dziewięciu państw: Brazylii (60% lasu deszczowego), Peru (13%, drugie po Brazylii), Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. Cztery z nich noszą wobec tego nazwę krajów amazońskich. Amazonia stanowi ponad połowę wszystkich lasów deszczowych oraz największy i najbogatszy gatunkowo obszar na planecie.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Amazonia powstała podobno w związku z wojną, którą Francisco de Orellana toczył z plemieniem Tapuya i z innymi plemionami Południowej Ameryki, gdzie kobiety, według zwyczaju plemienia, walczyły razem z mężczyznami. Opisy Orellany mogą być wierne, jednak niektórzy historycy spekulują, czy Orellana nie pomylił miejscowych mężczyzn noszących „spódniczki z trawy” z kobietami. Orellana zapożyczył nazwę od starożytnych Amazonek z Azji i Afryki opisanych przez Herodota i Diodora w legendach starożytnej Grecji.

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Amazonka płynąca przez dżunglę
Wycinanie drzew w dżungli amazońskiej zagraża wielu gatunkom płazów, bardzo wrażliwych na zmiany w środowisku (na zdjęciu: Phyllomedusa bicolor)

Las deszczowy podzielony jest na poszczególne piętra, na których żyją różne organizmy, przystosowane do określonej ilości światła i rodzaju pożywienia. Najwyższe piętro ekosystemu tworzą korony wysokich drzew, np. drzewa kapokowego, które wyrasta 10 m ponad sklepienie lasu. Panują tam specyficzne warunki klimatyczne, jest bardziej sucho i wietrznie. W takich warunkach drzewa wykorzystują mniejsze liście, co chroni je przed nadmierną utratą wody, a nasiona są rozsiewane przez wiatr. W ich koronach żyją duże ptaki, np. harpia wielka.

Poniżej znajdują się dość zwarte korony niższych drzew, wyrastających na wysokość 35-45 m. Grubość tego piętra ekosystemu wynosi 6-8 m. Występuje tu ogromne bogactwo roślin i zwierząt: mchy, porosty, pnącza, mnogość owoców, większość żyjących w dżungli ptaków, gadów i ssaków. Wiele zwierząt spędza w koronach drzew całe swoje życie.

Do poszycia lasu dociera w wielu miejscach zaledwie 1% światła słonecznego, dlatego roślinność jest tu bardzo skąpa. To królestwo „sprzątających” las owadów odżywiających się zbutwiałymi liśćmi, obumarłymi drzewami i padliną. Górskie lasy równikowe i lasy deszczowe porastają obszary położone do wysokości 1000-3000 m n.p.m. Jest tu chłodniej i bardziej wietrznie. Drzewa są zatem niższe, a podszycie gęstsze. Drzewa rosną bardzo blisko siebie, z gałęzi zwieszają się korzenie epifitów, np. orchidei, i roślin ananasowatych. Lasy deszczowe, w wielu miejscach niemożliwe do przebycia, są siedliskiem dla wielu gatunków ptaków i motyli.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Amazonia znajduje się głównie na terenie dorzecza Amazonki i jej ponad 1100 dopływów. Dorzecze zostało ukształtowane w czasie paleozoiku, pomiędzy 500 a 200 milionów lat temu.

System korzeni podporowych w lesie zalewowym

Panuje tam wilgotny klimat równikowy o wysokiej średniej sumie opadów (do 4000 mm), ze średnimi rocznymi temperaturami od 24 do 27 °C.

Do lat 70. XX w. obszar był bardzo słabo zagospodarowany i zamieszkany głównie przez łowiecko-zbieracze ludy tubylcze, takie jak Pirahã i Yanomami. Od tego czasu, w związku z licznymi programami osadniczymi (zwłaszcza w Brazylii), rozwija się w Amazonii chów bydła oraz górnictwo – głównie rud żelaza, manganu, cyny i glinu.

Lasy Amazonii są zwane „zielonymi płucami świata”.

W lasach Amazonii mieszkają do dziś plemiona, które nie miały styczności z cywilizacją[3].

Susza w 2005[edytuj | edytuj kod]

W 2005 część dorzecza Amazonki została dotknięta najgorszą od 100 lat suszą[4]. Były również wskazania, że rok 2006 mógł być kolejnym rokiem suszy[5]. Artykuł z 23 lipca 2006 w brytyjskiej gazecie The Independent donosił o badaniach wykonanych przez Woods Hole Research Center, wykazujących, że las w swojej obecnej postaci może przetrwać jedynie trzy lata suszy[6][7]. Naukowcy z brazylijskiego National Institute of Amazonian Research utrzymują, że skutki suszy oraz wycinania lasu w tamtym klimacie mogą doprowadzić do punktu krytycznego, po przekroczeniu którego las nieodwracalnie zacząłby umierać. Wymarcie lasu i jego zamiana w sawannę lub pustynię miałyby katastrofalne skutki dla ziemskiego klimatu.

Według WWF, zmiany klimatu w połączeniu z wycinaniem lasu nasilają efekt wysychania martwych drzew, co stwarza zagrożenie pożarami lasu[8].

Spory polityczne[edytuj | edytuj kod]

Niektórzy politycy i dziennikarze uważają, że Amazonia jest obszarem międzynarodowym i należy do całej ludzkości. Al Gore powiedział w 1989: „W przeciwieństwie do tego, co myślą Brazylijczycy, Amazonia nie jest ich własnością, należy do nas wszystkich”.[9] W brazylijskiej prasie temat wywołuje wiele kontrowersji, rząd i społeczeństwo uważają, że takie argumentowanie uderza w ich narodową suwerenność[10].

W maju 2008 „The New York Times” opublikował artykuł pt. Czyj więc jest ten las?[11] Artykuł ten wzbudził wiele kontrowersji w Brazylii[12][13], zmuszając prezydenta Lulę do następującej odpowiedzi: „Amazonia należy do Brazylijczyków[14], następnie do dalszych agresywniejszych wypowiedzi: „Amerykanie nie posiadają prawa moralnego, aby zgłaszać jakieś pretensje co do Amazonii, wskazują palcami brudnymi od ropy.[15][16]

W Brazylii trwa publiczna dyskusja o tym, czy Amazonia może być zaatakowana, co doprowadziłoby do wojny[17]. Granica państwa jest patrolowana i strzeżona przez brazylijską armię[18][19].

Przypisy

  1. Hasło „Amazonia” w internetowej Encyklopedii PWN.
  2. Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 1. Ameryka, Australia i Oceania, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Polski, Warszawa 2004.
  3. Tajemnicze plemię odkryte w amazońskiej dżungli. Nie zna cywilizacji.
  4. Environmental News Service – Amazon Drought Worst in 100 Years.
  5. Drought Threatens Amazon Basin – Extreme conditions felt for second year running (ang.).
  6. Amazon rainforest 'could become a desert’ , The Independent, 23 lipca 2006. Data dostępu 28 września 2006 (ang.).
  7. Dying Forest: One year to save the Amazon, The Independent, 23 lipca 2006. Data dostępu 28 września 2006 (ang.).
  8. Climate change a threat to Amazon rainforest, warns WWF, World Wide Fund for Nature, 22 marca 2006. Data dostępu 28 września 2006 (ang.).
  9. http://www.terra.com.br/istoe/edicoes/2012/imagens/brasilamazonia6_28.jpg (port.).
  10. http://www.estadao.com.br/geral/not_ger178497,0.htm (port.).
  11. Alexei Barrionuevo, Whose Rain Forest Is This, Anyway? NYTimes May 18, 2008 (ang.).
  12. http://oglobo.globo.com/pais/mat/2008/05/18/_de_quem_a_amazonia_afinal_diz_ny_times_-427439053.asp (port.).
  13. http://ultimosegundo.ig.com.br/brasil/2008/05/19/minc_critica_texto_do_new_york_times_sobre_amazonia_1318863.html (port.).
  14. http://g1.globo.com/Noticias/Politica/0,,MUL536698-5601,00-AMAZONIA+BRASILEIRA+TEM+DONO+DIZ+LULA.html (port.).
  15. Jeferson Ribeiro, 'Todo mundo acha que pode meter dedo na Amazônia', diz Lula 05/06/08 (port.).
  16. http://noticias.uol.com.br/ultnot/internacional/2008/06/03/ult1859u196.jhtm (port.).
  17. Guerra na Amazônia (port.). [dostęp 2012-07-02].
  18. http://www.bbc.co.uk/portuguese/noticias/2002/020227_amazoniacb1.shtml (port.).
  19. http://portalamazonia.globo.com/noticias.php?idN=67566 (port.).
Wikimedia Commons