Hypocaustum
Hypocaustum (łac. hypocaustum) rzymski system centralnego ogrzewania / ogrzewania podłogowego. Stosowany od IV w. p.n.e. w starożytnej Grecji i od I w. p.n.e. w starożytnym Rzymie. System Hypocaustum wykorzystywany był do ogrzewania domów, term publicznych i prywatnych gorącym powietrzem. Słowo dosłownie oznacza "podogień", od greckiego słowa hypo - poniżej lub pod spodem, i kaiein - spalić lub rozpalić ogień. W centralnym pomieszczeniu pod posadzką ustawiony był piec, który ogrzewał powietrze. Posadzka układana była na szeregu podpórek wysokości około 80 cm. Przestrzeń pomiędzy podpórkami tworzyła system kanałów, które wypełniało gorące powietrze. Dodatkowo pomieszczenia były niekiedy ogrzewane przez kanały utworzone w ścianach wykonanych ze specjalnych pustaków. Zazwyczaj uważa się że Hypocastum został wynaleziony przez Sergiusza Orata, choć nie jest to w pełni potwierdzone.
[edytuj] Działanie
Hypocausta były wykorzystywane do ogrzewania term i domów prywatnych. Podłoga była podniesiona nad ziemią przez słupy, zwane pilae, stropy wyłożone warstwą płytek, następnie warstwą betonu, a potem jeszcze płytek na górze. Przestrzenie pozostawione w ścianach służyły temu, aby gorące powietrze i dym z pieca mogły przejść przez nie i zostać wyprowadzone na zewnątrz przez ujścia przewodów w dachu. Dzięki temu gorące powietrze i dym nie dostawały się do wnętrza pomieszczeń. Płytki ceramiczne zostały umieszczone do ogrzewania ściany. Pokoje, które wymagały największego ciepła, były umieszczone najbliżej pieca, którego ciepło mogło być zwiększone poprzez dodanie większej ilości drewna do ognia. Uruchomienie Hypocaustu było czynnością pracochłonną, wymagało stałej dozorowania mocy ognia. System był kosztowny w użytkowaniu, zatem to były weń wyposażane głównie wille i łaźnie publiczne.
Witruwiusz opisuje jego budowę i eksploatację według pracy Sergiusza Orata około 25 roku p.n.e., dodając szczegółowe informacje na temat paliwa. Opisuje także urządzenie do regulacji ciepła - wentylator z brązu w kopule sufitu.
Wiele pozostałości hypocaustów przetrwały wśród rzymskich ruin architektonicznych w całej Europie, zachodniej Azji i północnej Afryce. Hypocaust jest powszechnie uznawany za wynalazek rzymski, który poprawił higienę i warunki życia obywateli oraz był prekursorem nowoczesnego centralnego ogrzewania.
Wykopaliska w Mohendżo-Daro w obecnym Pakistanie odkryły to, co uważa się za Hypocaust wyłożone cegłami i powlekane asfaltem. Zatem ta struktura istniała przed datą powstania najwcześniejszego rzymskiego Hypocaustu aż 2000 lat.
[edytuj] Po Rzymie
Wraz z upadkiem Imperium Rzymskiego hypocaustum wyszło z użycia, zwłaszcza w odległych prowincjach. W Wielkiej Brytanii od ok. 400 do ok. 1900 centralnego ogrzewania nie było, a gorące kąpiele były rzadkie.
Koreańskie tradycyjne domy czasami używają ondola, który jest podobny do Hypocaustu.
