II wojna peloponeska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Druga wojna peloponeska
Alliances in the Pelopennesian War, 431 B.C. 1.JPG
Początek wojny peloponeskiej
Czas 431-404 p.n.e.
Miejsce Grecja, Azja Mniejsza, Sycylia
Wynik Wygrana Spartan
Strony konfliktu
Ateński Związek Morski Związek Peloponeski
Dowódcy
Perykles
Kleon
Nikiasz
Alkibiades
Konon
Brazydas
Lizander

Druga wojna peloponeska zwana też wielką wojną peloponeską (431-404 p.n.e.) między Atenami i wspierającym je Ateńskim Związkiem Morskim, a Spartą i Związkiem Peloponeskim. Powodem wojny była rywalizacja dwóch największych potęg greckich o hegemonię nad całą Grecją. Już pierwszy okres był niepomyślny dla Aten. Spartanie złupili Attykę. W Atenach, gdzie schronili się mieszkańcy całej Attyki, wybuchła groźna zaraza. Ofiarą jej padł m.in. Perykles. Po jego śmierci do głosu doszli przywódcy radykalnej grupy demokratów: najpierw Kleon, a następnie Hyperbolos. Jednym z ważniejszych sukcesów Aten było utrzymanie twierdzy Pylos i zdobycie wyspy Sfakterii, broniącej wstępu do Zatoki Pylońskiej.

Przyczyny wojny[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja polityczna w Helladzie po okresie wojen perskich była bardzo napięta, a każde nieostrożne i pochopne działanie którejś z polis mogło być pretekstem do rozpoczęcia działań wojennych. Przyczyną wybuchu wojny peloponeskiej był początkowo niegroźny spór między Korkyrą a Koryntem dotyczący spraw wewnętrznych (przewrotu demokratycznego) kolonii Korkyry – Epidamnos. Korkyra była zaś kolonią Koryntu, co dodatkowo komplikowało sprawę. Należy zauważyć, że starożytne kolonie greckie (apoikia) zachowywały pełną autonomię od miasta założycielskiego, czyli metropolii. Korkyra w starciu z silnym na morzu Koryntem nie miała większych szans, więc zwróciła się o pomoc do Ateńczyków, którzy znęceni zyskaniem do swej arche sojusznika i tak ważnego punktu na szlaku handlowym z Italii do Hellady zdecydowali się na sojusz (433 p.n.e.) oraz pomoc w razie bezpośredniego ataku Koryntu na Korkyrę. Wedle relacji Tukidydesa Ateńczycy nie byli jednomyślni w sprawie udzielenia pomocy Korkyrze i zdawali sobie sprawę z tego, że przerodzi się to w wojnę z Koryntem. Na morzu Korynt pokonał siły Korkyrańczyków, lecz do zajęcia wyspy nie doszło ze względu na obecność floty ateńskiej.

Drugim powodem wojny była sprawa Potidai, doryckiej polis na Półwyspie Chalkidyckim, która była apoikią Koryntu i prowadziła z nim ożywione kontakty handlowe, lecz należała do Związku Morskiego pod przewodnictwem Aten. Co roku Korynt przysyłał do Potidai swojego urzędnika, choć formalnie nie miał wpływu na politykę polis. Ateńczycy nie wpuścili urzędnika z Metropolii i zażądali zburzenia części murów okalających miasto, na co Potidaia zareagowała występując ze Związku Morskiego (432 p.n.e.). Dla Aten było to powodem do zbrojnej interwencji. Potidaia została oblężona przez flotę ateńską, zaś Korynt wysłał posiłki oblężonej polis. Zdając sobie sprawę z tego, że siły Ateńskie przewyższają jednak jego możliwości, Korynt zdecydował się poprosić o pomoc Spartę. Dodatkowo Ateny na terenie całej swej arche zamknęły porty dla statków i towarów z Megary. Pretekstem było naruszanie granicy przez sąsiadujące polis (432 p.n.e.). Także Egina uważała, że Ateny naruszają zagwarantowaną jej neutralność. Ponieważ zjazd przedstawicieli symmachii Spartańskiej mógł być zwołany jedynie przez Spartan, Korynt różnorakimi naciskami dyplomatycznymi zdołał doprowadzić do spotkania i ustalenia wspólnego frontu wobec poczynań Aten. Pod wpływem sojuszników Sparta oraz cała symmachia uznały, że Ateny złamały pokój z 446 p.n.e.

Pelop krieg1.png

Sparta postawiła Atenom warunki:

  • wygnanie Alkmeonidów (po matce z tego rodu pochodził Perykles)
  • ustąpienie z Potidai
  • uszanowanie neutralności Eginy
  • udostępnienie rynków dla Megary
  • rozwiązanie Związku Morskiego

Ateny nie zgodziły się na warunki ultimatum, wobec czego rozpoczęła się wojna.

Bilans sił[edytuj | edytuj kod]

Ateny mogły liczyć na wielu, lecz odległych i z tej racji niepewnych sojuszników. Były też niekwestionowaną potęgą morską, a dzięki składkom polis stowarzyszonych w Związku Morskim oraz dzięki dochodom z kopalni srebra w Laurion dysponowały wielkimi sumami pieniężnymi. Jednakże sposób prowadzenia wojny, a zwłaszcza uciążliwe i kosztowne utrzymywanie 400 trier było na dłuższą metę niemożliwe. Mocną stroną Aten były ponadto potężne fortyfikacje miasta (m.in. Długie Mury) dające w razie potrzeby schronienie ludności.

Sparta miała mniej stronników, lecz za to mocniejszych i bliżej. Na lądzie wspaniale wyćwiczona i karna falanga spartańska nie miała sobie równych. Spartanie przyjęli taktykę ciągłego nękania wroga, napadania na wsie i pustoszenia kraju. Oczywistym było, że obie strony konfliktu zechcą do granic możliwości wykorzystać swoją przewagę.

Preludium[edytuj | edytuj kod]

Epidamnos[edytuj | edytuj kod]

Konflikt ateńsko - spartański rozpoczął się od maleńkiej kolonii Korkyry - Epidamnos. Było to miasto założone przez kolonistów z Korkyry na wybrzeżu iliryckim, w północno-zachodniej Grecji dzisiejsze albańskie miasto Durres. Od początku swego istnienia musiało ono walczyć z sąsiednimi barbarzyńskimi plemionami iliryjskimi, głównie z Taulantami. Słabość militarna spotęgowana została jeszcze konfliktem wewnętrznym między arystokracją a biedotą. Gdy ok. 437 p.n.e. lud Epidamnos wypędził z miasta bogaczy, ci zawarli sojusz z Taulantami i wraz z nimi rozpoczęli oblężenie miasta. Epidamnos został odcięty od reszty Hellady zarówno z lądu jak i z morza. Obrońcy postanowili czym prędzej poszukać pomocy. Posłowie epidamnijscy udali się z prośbą do swej metropolii Korkyry błagając o jak najszybszą odsiecz, lub chociażby mediację między nimi a arystokracją. Wrócili z niczym, Korkyra nie zamierzała angażować się zbrojnie w Ilirii. Nie mając wyjścia poprosili o pomoc wyrocznię delficką i za jej radą wysłali poselstwo do Koryntu, drugiej swej metropolii. Koryntyjczycy ochoczo pospieszyli z odsieczą uważając Epidamnos również za swoją kolonię, a jednocześnie chcąc zagrać na nosie Korkyrejczykom, którzy również będąc ich kolonią, nie oddawali im należytego prawem szacunku. Korynt w owym czasie znacznie już podupadł, jednak nadal mieścił się wśród greckich mocarstw średniej wielkości, z 15 tys. mieszkańców i flotą prawie 200 trójrzędowców, drugą najliczniejszą flotą Hellady po ateńskiej. Teraz urażeni Korkyrejczycy postanowili działać, stali się sojusznikami wygnanych z miasta bogaczy, zanim jednak podjęli jakieś kroki, do Epidamnos przybyli żołnierze i koloniści z Koryntu uwalniając miasto. Korkyrejczycy wysłali posłów do Epidamnos z żądaniem odesłania kolonistów Koryntu i przyjęcia z powrotem wygnanych arystokratów, ci jednak odmówili. Korkyra wysłała więc 40 okrętów wojennych - z 120 posiadanych przez siebie trójrzędowców - i rozpoczęli oblężenie miasta. Dowódcy korkyrejscy wydali również odezwę do mieszkańców Epidamnos gwarantując im bezpieczne wyjście z miasta, w przeciwnym razie zostaną uznani za wrogów i jak wrogowie traktowani. Na wieść o tym w Koryncie zarządzono przygotowania do wyprawy odwetowej przeciw Korkyrze. Wystawiono 30 okrętów i 3000 hoplitów, zaś kolejnych 40 okrętów wystawili sprzymierzeńcy Koryntu i jego kolonie: Megara, Kefalenia, Epidauros, Hermione, Trojzena, Leukas, Ambrakia, Teby, Flint i Elea. Teraz Korkyrejczykom nie śpieszno było do walki, wysłali poselstwo do Koryntu żądając opuszczenia Epidamnos przez kolonistów i hoplitów korynckich, oraz oddania sprawy sądowi polubownemu złożonemu z przedstawicieli państw peloponeskich, wybranych za obopólną zgodą. Byli również gotowi przystać na rozwiązanie sporu przez wyrocznię delficką. Koryntyjczycy swoją ewentualną zgodę uzależniali od zakończenia oblężenia Epidamnos przez flotę Korkyry, na co ci żądali wycofania Koryntyjczyków z Epidamnos. Negocjacje nie przyniosły rozwiązania i z początkiem maja 435 p.n.e. Koryntyjczycy wypowiedzieli wojnę Korkyrze. Flota koryncka w sile 75 okrętów i 2000 hoplitów wypłynęła na odsiecz Epidamnos. Korkyrejczycy postanowili ich zatrzymać i zasadzili się na nich w pobliżu Aktion w Zatoce Ambrakijskiej. Rzucili przeciw Koryntowi całą swą flotę 80 okrętów - (pozostałych 40 blokowało Epidamnos). W bitwie pod Aktion Korkyrejczycy odnieśli zwycięstwo niszcząc 15 okrętów nieprzyjacielskich nie tracąc przy tym własnych. Po klęsce pozostałe okręty koryntyjskie odpłynęły do domu. Tego samego dnia skapitulowało Epidamnos. Korkyrejczycy triumfowali na całej linii[potrzebne źródło].

Przebieg wojny[edytuj | edytuj kod]

Zdając sobie sprawę z lądowej przewagi Sparty, ludność Attyki została ewakuowana do Aten, w których właśnie wybuchła epidemia (431 p.n.e.), najprawdopodobniej przywleczona ze wschodu. Domniemywa się, że mogła to być pierwsza znana nam epidemia dżumy. [potrzebne źródło] Ofiarą zarazy padł w 429 p.n.e. Perykles. Tak wielka liczba obywateli w granicach miasta spowodowała także częstsze odbywanie się zgromadzenia (eklezji) i intensyfikację życia politycznego.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

okres 431 p.n.e. - 421 p.n.e., tzw. wojna archidamijska[edytuj | edytuj kod]

okres 421 p.n.e.-415 p.n.e. tzw. okres zbrojnego pokoju[edytuj | edytuj kod]

  • 418 p.n.e. bitwa pod Mantineją (zwycięstwo Spartan w sile 10000 ludzi, w tym 300 zabitych nad armią z Argos i Aten w sile 10000 ludzi, w tym 1100 zabitych)

okres 415 p.n.e.-413.p.n.e. wyprawa sycylijska[edytuj | edytuj kod]

okres 413 p.n.e.-404 p.n.e. tzw. wojna dekelejska[edytuj | edytuj kod]

Skutki wojny[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z warunkami pokoju zburzone zostały Długie Mury wokół Aten i Pireusu. Ateny utraciły wszystkie terytoria poza Attyką z wyjątkiem wyspy Salaminy. Sparta przejęła flotę ateńską z wyjątkiem dwunastu jednostek. Władza w Atenach przeszła w ręce rządu trzydziestu, składającego się z przedstawicieli oligarchii. Kilka tysięcy wziętych do niewoli Ateńczyków zostało straconych – był to rewanż Spartan za wcześniejszą decyzję ateńskich strategów, iż każdy wzięty do niewoli Spartanin ma mieć obciętą prawą rękę.

Sojusznicy Sparty, Teby i Korynt, domagali się całkowitej zagłady ateńskiej polis, jednak o uratowaniu Aten zadecydował argument Sparty, iż położyły one wielkie zasługi w wojnie z Persami.

Upadła idea jedności Hellady, Związek Morski został zlikwidowany. Ateny spadły do roli drugorzędnego państwa greckiego, które w koncepcji Sparty miało być przeciwwagą dla Teb i Koryntu.

Wojna peloponeska, która początkowo była konfliktem wewnątrzgreckim, z czasem nabrała cech konfliktu regionalnego, w który zaangażowała się pośrednio Persja, a bezpośrednio takie dotychczas peryferyjne obszary świata greckiego, jak Sycylia i Półwysep Apeniński, Tracja, Macedonia, Epir. Stały się one widownią walk, dostarczały najemników, zakładano tam bazy wojskowe. Efektem wojny były wielkie zniszczenia, ale także rozprzestrzenianie kultury greckiej, najpełniej reprezentowanej przez Ateńczyków. Tradycja przekazała, że sycylijscy Grecy uwalniali tych spośród wziętych do niewoli Ateńczyków z wyprawy Alkibiadesa, którzy potrafili recytować fragmenty utworów Eurypidesa.

Po wojnie peloponeskiej na około 30 lat hegemonem w świecie greckim została Sparta, chociaż jej dominacja nie miała tak wyraźnego charakteru jak niegdyś dominacja Aten.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła

  • Ksenofont: Historia grecka, Wrocław 2004.
  • Plutarch:Żywoty sławnych mężów, Wrocław 1997.
  • Tukidydes: Wojna peloponeska, Warszawa 2003.

Opracowania

  • John Kenyon Davies: Demokracja w Grecji klasycznej. Prószyński i S-ka, 2003. ISBN 83-7255-110-3.
  • N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1973.
  • Ryszard Kulesza: Wojna peloponeska. Warszawa: 2006. ISBN 83-7452-007-8.
  • Grzegorz Lach: Sztuka wojenna w starożytnej Grecji: Od zakończenia wojen perskich do wojny korynckiej. Zabrze: Inforteditions, 2008. ISBN 978-83-8994-325-5.