Igrzyska paraolimpijskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Igrzyska paraolimpijskie (pot. Paraolimpiada) – drugie pod względem wielkości zawody sportowe w wielu dyscyplinach dla zawodników z niepełnosprawnościami fizycznymi i niepełnosprawnościami intelektualnymi. W tym także niepełnosprawnych z problemami mobilności, po amputacjach kończyn, z utratą wzroku i porażeniem mózgowym.

Igrzyska paraolimpijskie odbywają się co cztery lata, zazwyczaj kilka dni po igrzyskach olimpijskich, i są organizowane przez Międzynarodowy Komitet Paraolimpijski (ang. International Paralympic Committee). Organizowane są zawody letnie i zimowe.

Igrzyska paraolimpijskie zrodziły się z małego spotkania brytyjskich weteranów II wojny światowej w 1948 roku, aby stać się jednym z największych międzynarodowych wydarzeń sportowych początku XXI wieku. Paraolimpijczycy dążą do traktowania na równi z pełnosprawnymi sportowcami olimpijskimi, jednakże istnieje duża różnica w finansowaniu sportowców olimpijskich i paraolimpijskich.

Pierwsze letnie igrzyska paraolimpijskie odbyły się w 1960 roku z inicjatywy sir Ludwiga Guttmanna, zimowe w 1976 roku. Aby wystartować na igrzyskach paraolimpijskich należy uzyskać kwalifikację, podobnie jak na igrzyska olimpijskie. Z roku na rok minima są podwyższane ze względu na wzrost poziomu sportowego zawodników. Począwszy od letnich igrzysk w 1988 roku i zimowych w 1992 roku igrzyska paraolimpijskie odbywają się w tym samym miejscu co igrzyska olimpijskie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prekursorzy[edytuj | edytuj kod]

Sportowcy niepełnosprawni startowali w igrzyskach olimpijskich przed powstaniem igrzysk paraolimpijskich. Pierwszym niepełnosprawnym zawodnikiem, który wziął udział w igrzyskach olimpijskich był niemiecko-amerykański gimnastyk George Eyser w 1904, który miał jedną sztuczną nogę. Węgier Károly Takács startował w imprezach strzeleckich zarówno w 1948 roku, jak cztery lata później. Miał on amputowane prawe ramię, ale mógł strzelać używając lewej ręki. Innym niepełnosprawnym sportowcem, który wystąpił na olimpiadzie zanim odbyła się pierwsza paraolimpiada, była Lis Hartel, duńska jeździec, która cierpiała na polio i która w 1952 w Helsinkach i w 1956 w Sztokholmie gdzie odbywały się konkurencje jeżdzieckie Olimpiady w Melbourne zdobyła dwa srebrne medale w ujeżdżeniu[1].

Pierwsze zorganizowane sportowe wydarzenie dla niepełnosprawnych sportowców odbyło się w dniu otwarcia Letnich Igrzysk Olimpijskich 1948 w Londynie. Urodzony w Niemczech dr Ludwig Guttmann ze Stoke Mandeville Hospital[2], który uciekł z nazistowskich Niemiec dzięki pomocy Council for Assisting Refugee Academics w 1939 roku[3], zorganizował zawody sportowe dla brytyjskich weteranów II wojny światowej z urazami rdzenia kręgowego. Pierwsze zawody w 1948 roku zostały nazwane międzynarodowymi grami dla wózków inwalidzkich, i miały być zbieżne z igrzyskami olimpijskimi[4]. Celem dr Guttmana było stworzenie równoważnej z igrzyskami olimpijskimi, elitarnej konkurencji sportowej dla osób niepełnosprawnych[4]. Zawody odbywały się ponownie w tym samym miejscu w 1952 roku, gdzie weterani holenderscy uczestniczyli u boku Brytyjczyków. Był to pierwszy międzynarodowy turniej tego rodzaju. Pierwsze zawody, znane także jako Stoke Mandeville Games, zapoczątkowały igrzyska paraolimpijskie[5].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Biorąc pod uwagę szeroki zakres niepełnosprawności na igrzyskach paraolimpijskich, istnieje kilka kategorii, w których zawodnicy rywalizują. Dopuszczalne niepełnosprawności są podzielone na sześć głównych kategorii. Kategorie te są następujące: po amputacji, porażenie mózgowe, niepełnosprawność intelektualna, wózek inwalidzki, niewidomi oraz „Les Autres” (dosł. „inni”). Do ostatniej z tych kategorii należą sportowcy z niepełnosprawnością, która nie należy do pozostałych pięciu kategorii, jak m.in. karłowatość, stwardnienie rozsiane i wrodzone zaburzenia. Kategorie te są w dalszym podziale na klasyfikacje, które zależne są od dyscypliny.

Kategorie[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowy Komitet Paraolimpijski ustanowił sześć kategorii niepełnosprawności. Zawodnicy mający jedna z tych niepełnosprawności są w stanie konkurować na Igrzyskach Paraolimpijskich, choć nie każdy sport może umożliwić start w danej kategorii niepełnosprawności. Kategorie te odnoszą się zarówno do Igrzysk odbywających się latem jak i zimą.

  • Amputacja: sportowcy o częściowej lub całkowitej utracie co najmniej jednej kończyny.
  • Porażenie mózgowe: zawodnicy z nierozwijającym się uszkodzeniem mózgu, np. porażenie mózgowe, urazowe uszkodzenie mózgu, udar lub podobna niepełnosprawność wpływająca na kontrole mięśni, równowagi lub koordynacji.
  • Niepełnosprawność intelektualna: sportowcy ze znacznym upośledzeniem funkcjonowania intelektualnego i ograniczeń związanych z zachowaniami adaptacyjnymi. Międzynarodowy Komitet Olimpijski zajmuje się przede wszystkim sportowcami z niepełnosprawnością fizyczną, ale grupa niepełnosprawności intelektualnej została dodana do niektórych igrzysk paraolimpijskich. Ta grupa obejmuje tylko nieliczną liczbę sportowców z niepełnosprawnością intelektualną. Ponadto organizowane przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski światowe igrzyska olimpijskie są otwarte dla wszystkich osób z niepełnosprawnością intelektualną.
  • Wózek inwalidzki: zawodnicy z urazami rdzenia kręgowego i innych niepełnosprawności, które wymagają od nich konkurować na wózku inwalidzkim.
  • niewidomi: zawodnicy z wadami wzroku, od częściowego widzenia do całkowitej ślepoty. Przewodnicy sportowców z upośledzeniem wzroku są bardzo ważną i podstawową częścią konkursu. Zawodnika i jego przewodnika uważa się za zespół i oboje są kandydatami do medalu.
  • Les Autres: sportowców z niepełnosprawnością fizyczną, która nie wchodzi ściśle w ramach jednej z pięciu innych kategorii, takich jak karłowatość, stwardnienie rozsiane lub wady kończyn, spowodowane między innymi przez zanieczyszczenia talidomidu (nazwa tej kategorii to po francusku „inni”).

Nazwa i symbole[edytuj | edytuj kod]

Formalnie nazwa „Paraolimpiada” pochodzi od greckiego przyimka παρά, para („przy” lub „obok”), a więc odnosi się do konkursu organizowanego równolegle z igrzyskami olimpijskimi[6]. W Seulu w 1988 roku odbyły się pierwsze letnie igrzyska, na których po raz pierwszy użyto nazwy „Paraolimpiada”.

"Dusza w ruchu" to motto ruchu paraolimpijskiego. Symbolem ruchu paraolimpijskiego są trzy znaki Agito (łac. jestem w ruchu) w kolorach najczęściej występujących na flagach świata: czerwonym, niebieskim i zielonym. Symbol Agito jest silnie związany z mottem Międzynarodowego Komitetu Paraolimpijskiego: Dusza w ruchu.

Poziom sportowy[edytuj | edytuj kod]

Wśród osób niezwiązanych szerzej ze sportem niepełnosprawnych istnieje błędne przekonanie, że sportowcy niepełnosprawni prezentują bardzo ograniczony poziom sportowy, a ich wyniki i rywalizacja ma charakter symboliczny[kto tak twierdzi?]. W rzeczywistości paraolimpijczycy mimo ograniczeń charakteryzują się wydolnością fizyczną i możliwościami znacznie przewyższającymi możliwości przeciętnego człowieka, co więcej, niejednokrotnie są w stanie skutecznie nawiązać rywalizację z pełnosprawnymi sportowcami. Przykładów jest wiele, oto niektóre:

  • Natalia Partyka – polska tenisistka stołowa, uczestniczka igrzysk olimpijskich w Pekinie 2008 i Londynie 2012, medalistka igrzysk paraolimpijskich,
  • Jiří Ježek – czeski kolarz-paraolimpijczyk, który startując w 2008 w otwartych kolarskich Mistrzostwach Europy Środkowej Amatorów (z udziałem kolarzy zawodowych, także z pierwszej dywizji) na trudnej, przeszło 200-kilometrowej trasie zajął trzecie miejsce. Czech jechał bez prawej nogi[7],
  • Natalie du Toit – zawodniczka reprezentująca Republikę Południowej Afryki w pływaniu, uczestniczka igrzysk olimpijskich w Pekinie 2008 oraz igrzysk paraolimpijskich,
  • Oscar Pistorius – zawodnik reprezentujący Republikę Południowej Afryki, biegacz, który na igrzyskach olimpijskich w Londynie w 2012 r. dotarł do półfinału na 400 m, startuje również w igrzyskach paraolimpijskich.

Dyscypliny paraolimpijskie[edytuj | edytuj kod]

Igrzyska letnie:

Igrzyska zimowe:

  • Biathlon
  • Hokej na siedząco (ang. Ice Sledge Hockey)
  • Narciarstwo biegowe
  • Narciarstwo alpejskie
  • Curling na wózkach

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. DePauw and Gavron (2005), p. 38
  2. Paralympics History[martwy link] By Susana Correia in Accessible Portugal Online Magazine
  3. .A SPSL Archive (ang.). Rsl.ox.ac.uk, 1933-12-24. [dostęp 2012-08-17].
  4. 4,0 4,1 History of the Paralympic Movement (ang.). Canadian Paralympic Committee. [dostęp 2010-04-07].
  5. DePauw and Gavron (2005), pp.38–39
  6. About the IPC (ang.). International Paralympic Committee. [dostęp 2010-04-06].
  7. [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]