Jezioro mezotroficzne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jezioro mezotroficzne - w typologii jezior: jezioro słodkowodne będące typem przejściowym między jeziorem oligotroficznym a eutroficznym.

Słowo mezotroficzny (ang. mesotrophic, fr. mésotrophique, hisz. mesotrófico, niem. mesotroph, ros. мезотрофный) zgodnie z Międzynarodowym Słownikiem Hydrologicznym jest to stan umiarkowanej żyzności wód wynikający z niedużej ilości biogenów i substancji organicznych w zbiorniku wodnym. Stan pośredni między stanem eutroficznym a oligotroficznym.

Ewolucja harmoniczna jezior[edytuj | edytuj kod]

Ten typ jezior charakteryzuje się średnią żyznością oraz umiarkowanie wysoką produkcją biologiczną, stąd niekiedy można w nich zaobserwować zakwity planktonu. Może ono powstawać z jeziora oligotroficznego, a następnie przekształcić się w eutroficzne. Ewolucja harmoniczna jezior ma postać prostych przekształceń: jezioro oligotroficzne → jezioro α-mezotroficzne → jezioro β-mezotroficzne → jezioro eutroficznejezioro stawowetorfowisko niskie. Jest to proces naturalny, ale w wyniku działalności (zanieczyszczającej) człowieka w ostatnich kilkudziesięciu latach proces eutrofizacji w jeziorach zachodzi znacznie szybciej, zaburzając jego równowagę naturalny przebieg.

Wody α-mezotroficzne[edytuj | edytuj kod]

Wody α-mezotroficzne mają niewiele substancji odżywczych, przeciętna roczna produkcja planktonu jest rzędu 30-60 g C m-2. Rzadko zakwita. W okresie wegetacyjnym przejrzystość wynosi około 4-7 m. Natlenienie w strefach głębokich w tych wodach wynosi 20-60% nasycenia. Na dnie przeważnie występuje ciemny muł zbliżony do sapropelu (szlam gnilny). Poza tym biomasa fauny na dnie wynosi około 5-10 g m-2. Roślinność wyższa na brzegu dość dobrze rozwinięta. Przykładowe jeziora α-mezotroficzne to Piłakno, Jezioro Łańskie i Babięty.

Wody β-mezotroficzne[edytuj | edytuj kod]

Wody β-mezotroficzne można określić jako względnie żyzne i bogate w substancje odżywcze. Produkcja fitoplanktonu w ciągu roku sięga 60-120 g C m-2. W okresie wegetacyjnym przejrzystość wynosi około 3-5 m. Nasycenie tlenem w warstwie naddennej nie przekracza 30%. Biomasa makrofauny w strefie głębinowej kształtuje się rzędu kilkunastu gramów na metr powierzchni dna. Zróżnicowanie gatunkowe fauny i flory średnio bogate. Roślinność brzegowa dobrze rozwinięta. Przykładowe jeziora β-mezotroficzne to Jezioro Dobskie, Garbaś, Oleckie Wielkie, Krzywe Wigierskie.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Panują w niej warunki aerobowe (nasycenie tlenem 40-60%). Dominują procesy mineralizacji materii organicznej w profundalu, co powoduje znaczne zużycie tlenu. W wyniku tego szczątki organiczne znajdujące się na dnie ulegają zróżnicowanemu stopniu rozkładu. Krzywą tlenową w eutrofii nazywa się klinogradą. Przedstawia ona zależność malejącego stężenia tlenu wraz z głębokością. W metalimnionie jeziora mezotroficznego zachodzi pewne odchylenie dodatnie stężenia tlenu, nazywane heterogradą dodatnią, wynikające z intensywnej fotosyntezy i dobrych warunków świetlnych. Stężenie tlenu w tej strefie jest wyższe od strefy położonej wyżej i poniżej metalimnionu.
  • Stężenie fosforu całkowitego (w okresie wegetacyjnym) wynosi 10-30 μg/dm³, stężenie chlorofilu a (w epilimnionie) na ogół 3-10 μg/dm³, natomiast maksymalna produkcja pierwotna utrzymuje się z reguły w granicach 0,3-0,7 g węgla pod 1m² powierzchni jeziora. Roczna produkcja brutto jest około 100 razy większa.
  • Typowe organizmy to glony z grupy zielenic i okrzemek, liczne larwy owadów, Chironomidae (Stictochironomus i Sergentia), ślimaki, natomiast wśród ryb lipień i brzana. Przykłady glonów-bioindykatorów wód mezotroficznych:
  • Inną cechą charakterystyczną jest występowanie dość dużej różnorodności wśród fauny i flory, ale cechującej się małą liczebnością w obrębie gatunku.
  • Umiarkowany rozwój roślinności zanurzonej na stoku i nieco powyżej, co jest wynikiem intensywnego działania fal.
  • Woda jest dość przezroczysta, słabo opalizująca (widzialność krążka Secchiego 3-7m), zapach ziemisty, muł żółtobrunatny, nie obfity. Dno porośnięte powłokami glonów, nieco omulone. Niekiedy obecne zakwity.
  • Powstają w nim osady denne typu gytii. W zależności od tego, jaki materiał składowy przeważa, czy składniki mineralne, organiczne czy resztki wodnych organizmów, można wyróżnić: gytię piaszczystą, ilastą, żelazistą, gytie z solami kwasu huminowego, substancjami woskowymi i tłuszczami, czy gytię planktonowa, muszlową, itd.

Przykłady jezior mezotroficznych[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elżbieta Bajkiewicz-Grabowska, Zdzisław Mikulski, Hydrologia ogólna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007
  • A. Magnuszewski, U. Soczyńska, Międzynarodowy Słownik Hydrologiczny, PWN, Warszawa 2001, s. 250
  • L. Żmudziński, R. Kornijów, J. Bolałek, A. Górniak, K. Olańczuk-Neyman, A. Pęczalska, K. Korzeniowski, Słownik hydrobiologiczny, PWN, Warszawa 2002, s. 287
  • E. Bajkiewicz-Grabowska, Z. Mikulski, Hydrobiologia ogólna, PWN, Warszawa 1996
  • A. Choiński, Zarys limnologii fizycznej Polski, Wydawnictwo Naukowe, Poznań 1995
  • W. Lampert, U. Sommer, Ekologia wód śródlądowych, PWN, Warszawa 1996, s. 389
  • M. Pliński, Hydrobiologia ogólna, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 1992, s. 189
  • K. Starmach, S. Wróbel, K. Pasternak, Hydrobiologia. Limnologia, PWN, Warszawa 1978, s. 621
  • Zdzisław Kajak, Hydrobiologia-Limnologia. Ekosystemy wód śródlądowych, PWN, Warszawa 2001, s. 359

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]