Kaligrafia arabska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Animacja przedstawiająca powstawanie tradycyjnej tugry Mahmuda II. (Mahmud chan syn Abdülhamida zawsze zwycięski)
Pismo arabskie jako element zdobniczy w architekturze

Kaligrafia arabska (arab. خط عربي - chatt 'arabi) – zdobnictwo oparte na piśmie arabskim, jedna z ważniejszych gałęzi sztuk pięknych w świecie muzułmańskim.

W X wieku wezyr abbasydzki Ibn Mukla (886-940) opracował proporcje pisma arabskiego kancelaryjnego naschi, z którego rozwinęły się liczne odmiany pisma o okrągłych kształtach. Do rozwoju pism opierających się na naschi przyczynił się Dżakuta al-Mustasimil (1221-1298), sekretarz kalifa abbasydzkiego. Drugą odmianą pisma arabskiego było pismo monumentalne maszk, które przekształciło się w VIII wieku za sprawą kaligrafów z Kufy w odmianę o kwadratowym zarysie (pismo kufickie, dukt kufi). Zgodnie z tradycją rezerwowano je dla celów religijnych, chociaż od XII wieku w Koranie pojawiały się także inne rodzaje pisma. Pismo kufickie z czasem zaczęło się pojawiać jako ornament w architekturze (do XIV wieku) oraz na naczyniach i tkaninach. Około X wieku wykształciło się tak zwane kwieciste kufi, w którym puste przestrzenie między prostymi liniami liter wypełniano motywem liściastym. Od XI wieku upowszechniło się kufi splecione, w którym litery splatały się ze sobą. W XIII wieku pojawiło się tzw. kufi mówiące – z motywami ludzkich i smoczych głów na zakończeniach liter. Dzieła naukowe i literackie oprócz kaligrafii zdobiły miniatury, często napis także napis stanowił ilustrację dzięki odpowiedniemu ułożeniu wersów i liter.

Wynalazkiem osmańskich kaligrafów była także tugra (emblemat władcy), która pojawiała się na firmanach, monetach, jarłykach, pomnikach itp. Na tugrę składało się imię sułtana, imię jego ojca, tytuł chana oraz formuła al-muzzafar da'im (arab.: zawsze zwycięski).

Kaligrafia często stanowi jeden z elementów zdobniczych architektury. Do najważniejszych przykładów tego rodzaju sztuki należy wykonany w stiuku, sześciometrowy mihrab w sali zimowej w Meczecie Piątkowym w Isfahanie, który stworzony został w 1310 roku przez Hajdar, ucznia Dżakuta al-Mustasimila.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]