Isfahan (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Isfahan
اصفهان
Isfahan
Państwo  Iran
Ostan Isfahan
Burmistrz Morteza Saghaiannejad
Powierzchnia 106 km²
Wysokość 1 574 m n.p.m.
Populacja (2006)
• liczba ludności

1 600 554
Plan Isfahanu
Plan Isfahanu
Położenie na mapie Iranu
Mapa lokalizacyjna Iranu
Isfahan
Isfahan
Ziemia 32°39′N 51°40′E/32,650000 51,666667Na mapach: 32°39′N 51°40′E/32,650000 51,666667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Isfahan, plac Naghsh-i Jahan
Katedra ormiańska w Isfahanie

Isfahan (pers. اصفهان, translit. Eşfahān[1], transkryp. Esfahan[1]); historycznie także jako Ispahan, starop. Aspadāna, średniop. Spahān, ) - trzecie co do wielkości miasto Iranu, położone ok. 340 km na południe od Teheranu. Stolica prowincji o tej samej nazwie. Populacja: ok. 2 mln.

Miasto leży w oazie na Wyżynie Irańskiej, u stóp łańcucha górskiego Zagros na wysokości 1590 m n.p.m.. Isfahan położony jest na przecięciu szlaków północ-południe oraz wschód-zachód. Temperatury wahają się między 2° a 28 °C.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Odkrycia archeologiczne świadczą, że Isfahan był osadą zamieszkaną już w okresie paleolitu. Miasto odgrywało istotną rolę w okresie państwa Medów, a także w późniejszych okresach imperium perskiego.

Po podboju arabskim miasto przestało odgrywać istotną rolę, aż do czasu rządów Abbasydów w ramach Kalifatu Bagdadu, kiedy odzyskało status stolicy. W XIII w. i XIV w. miasto zostało splądrowane przez Mongołów.

Czasy świetności nadeszły dla Isfahanu w XVI w., gdy szach Abbas I Wielki z dynastii Safawidów ustanowił w tym mieście stolicę imperium perskiego. W ówczesnych czasach było to jedno z największych miast świata, zamieszkane przez ponad milion osób. Funkcjonowały w nim: 163 meczety, 48 szkół religijnych, 1801 sklepów i 263 łaźnie publiczne.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Meczet Piątkowy z VIII w., jeden z najstarszych meczetów w Iranie, wielokrotnie przebudowywany, zwłaszcza za panowania Seldżukidów, w XI/XII w., kiedy to dodano duże sale kopułowe po północnej i południowej stronie meczetu oraz cztery iwany wznoszące się z czterech stron dziedzińca.
  • Bazar rozciągający się między na długości 2 km między Meczetem Piątkowym a placem Imama.
  • Plac Imama Homeiniego (Majdan-e Imam Homeini), dawniej Naghsh-i Jahan (pers. ميدان نقش جهان maidaan-e naqsh-e jehaan) lub plac Królewski (Majdan-e Szah), o wymiarach 512 x 159 m, zbudowany w latach 1590–1595, po przeniesieniu stolicy państwa do Isfahanu przez Abbasa I Wielkiego. Początkowo miał służyć jedynie jako miejsce ceremonii królewskich i boisko do gry w polo, jednak już w 1602 otoczono go dwupoziomowymi arkadami handlowymi. Plac Imama i budowlę przylegające do niego zostały wpisane na Listę Światowego dziedzictwa UNESCO.
  • Meczet szajcha Lutf Allaha, wzniesiony po wschodniej stronie placu Imama w latach 1603–1619.
  • Meczet Królewski, znajdujący się po południowej stronie placu Imama, zbudowany w latach 1611–1630. Meczet ten został wzniesiony na planie czterech iwanów - gdzie wokół centralnego dziedzińca wznoszą się cztery iwany wiodące do przykrytych kopułami sal - wyróżnia się wielkimi rozmiarami (100 x 130 m), wspaniałą mozaikową dekoracją głównego portalu oraz okładziną kopuły wznoszącej się nad salą modlitewną.
  • Ali Kapu (Wysokie Wrota) – brama do zespołu pałacowo-ogrodowego, znajdująca się w zachodniej pierzei placu, wzniesiona za Abbasa I Wielkiego, a później wielokrotnie rozbudowywana. W budowli tej znajduje się podwyższona weranda, z której szach mógł oglądać wydarzenia odbywające się na placu.
  • Czehel Sotun – pałac ogrodowy wzniesiony w 1647, za panowania Abbasa II. Nazwa budowli (Czterdzieści Kolumn) nawiązuje do dwudziestu kolumn werandy odbijających się w wodzie. Ściany pałacu dekorowane są malowidłami z epoki Safawidów.
  • Haszt Beheszt – pałac ogrodowy wzniesiony w 1669, za panowania Safiego II (Sulejmana I). Nazwa pałacu (Osiem Rajów) nawiązuje do jego rzutu poziomego, w którym osiem mniejszych pomieszczeń otacza centralną salę zwieńczoną kopułą (na tym samym planie zbudowane jest mauzoleum Tadź Mahal w Agrze).
  • Aleja Czahar Bagh (Poczwórny Ogród), niegdyś stanowiąca część zespołu pałacowo-ogrodowego z epoki Abbasa I Wielkiego.
  • Kompleks Madar-e Szah (Matka Szacha), zbudowany na początku XVIII w. przez Sultana Husajna. W skład kompleksu leżącego przy alei Czahar Bagh wchodzi: madrasa, bazar oraz karawanseraj. W tym ostatnim mieści się dziś ekskluzywny hotel Abbasi.
  • Mosty na rzece Zajande Rud: Si-o Se Pol (Most Trzydziestu Trzech Łuków) z 1602 oraz Khaju z 1650.
  • Ormiańska katedra Zbawiciela, znajdująca się na południowym brzegu Zajande Rud, w dzielnicy Nowa Dżulfa[2].
  • Na cmentarzu Ormiańskim znajduje się tzw Polska Kwatera. Isfahan nosi tytuł miasta polskich dzieci. To w tym mieście znajdowało się około 20 tys. polskich dzieci, które wraz z Armią Andersa opuściły ZSRR. Na tej kwaterze znajdują się ich groby z okresu 1942 - 1945. Co ciekawe znajduje się tutaj także grób z XVI wieku. Pochowany jest tam poseł Rzeczpospolitej Obojga Narodów - Teodor Miranowicz. [3] [4]

Miasto dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Dzisiaj Isfahan, poza bezcennymi zabytkami: bulwarami, mostami, pałacami i minaretami, produkuje piękne dywany, tekstylia, stal i rękodzieło. Znajdują się tu eksperymentalne reaktory nuklearne oraz zakłady do produkcji paliwa atomowego i największa w regionie huta stali. Funkcjonuje międzynarodowy port lotniczy, a miasto kończy budowę pierwszej linii metra. Isfahan ma wielką rafinerię naftową i wojskową bazę lotniczą. W pobliżu znajduje się siedziba HESA [1], najbardziej zaawansowane zakłady lotnicze w Iranie, gdzie produkuje się IR.AN-140.

Metropolia Isfahan obejmuje miasta: Nadżaf-abad, Khaneh Isfahan, Chomeini-szahr, Szahin-szahr, Zarrin-szahr i Fulad-e Mobarakeh.

Isfahan w kulturze światowej[edytuj | edytuj kod]

Sława tego miasta skłoniła muzyka jazzowego Duke'a Ellingtona do napisania piosenki pod takim tytułem. To miasto jest areną wydarzeń opisanych w powieści Medicus Noah Gordon. Istnieje też typ dywanu perskiego o nazwie Isfahan.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Iran. W: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Nazewnictwo geograficzne świata. T. 5: Azja Środkowa i Zakaukazie. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2005, s. 66. [dostęp 2010-02-03].
  2. Markus Hattstein, Peter Delius (red.): Islam: Kunst und Architektur. Potsdam: h.f.ullmann, 2011, s. 509-518.
  3. Cmentarz polski w Isfahanie.
  4. Polscy emigranci w Isfahanie (1942 – 1945).

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]