Język arabski

اللغة العربية
Obszar	kraje Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej
Liczba mówiących	225 do 285 milionów
Ranking	4.
Klasyfikacja genetyczna	Języki afroazjatyckie *Języki semickie **Języki płd.-zach.-semickie ***Język arabski
Pismo	arabskie
Status oficjalny
język urzędowy	Algieria, Arabia Saudyjska, Bahrajn, Czad, Dżibuti, Egipt, Erytrea, Irak, Izrael, Jemen, Jordania, Katar, Komory, Kuwejt, Liban, Libia, Maroko, Mauretania, Oman, Sudan, Syria, Tunezja, Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz dodatkowo w ONZ, obok pięciu głównych, język Zgromadzenia Ogólnego NZ
Regulowany przez	Akademia Języka Arabskiego
Kody języka
ISO 639-1	AR
ISO 639-2	ARA
SIL	ABV
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku arabskim
W Wikisłowniku: Słownik języka arabskiego

Słownik {{{z języka}}}-polski, polsko-arabski online

Język arabski należy do rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim, typu abdżad, od strony prawej do lewej.

Język arabski datuje się na VII wiek n.e., co związane jest z narodzinami islamu oraz powstaniem imperium muzułmańskiego. Jest to tak zwany klasyczny język arabski, który przekształcił się następnie w literacki język arabski. Mimo to początki języka arabskiego należy upatrywać w VIII wieku p.n.e., a jego rozwój można podzielić na następujące etapy: język protoarabski z dialektami staroarabskimi, arabski klasyczny i arabski literacki.

Arabski jako język urzędowy

Język protoarabski znany jest z licznych transkrypcji datowanych na okres od VI wieku p.n.e. do VI wieku n.e.. Zachowane inskrypcje pozwalają wydzielić dwa typy dialektów: protoarabskie i staroarabskie. Do zapisu tego języka używano wówczas pisma południowoarabskiego epigraficznego. Wyjątkiem byli Samudejczycy, używający pisma aramejskiego.

Klasyczny język arabski jako język świętej księgi islamu – Koranu oraz język literatury i kultury arabsko-muzułmańskiej odegrał ważną rolę cywilizacyjną. Wraz z ekspansją religii zwiększał się wpływ i zasięg terytorialny samego języka literackiego.

W XIX wieku, w okresie an-Nahdy (odrodzenia Arabów), z języka klasycznego wykształcił się współczesny język arabski (zwany w j. angielskim Modern Standard Arabic, MSA), który stał się instrumentem nowej literatury i kultury arabskiej. Używany jest głównie w formie pisanej, wtórnie w mowie (np. w telewizji). Od klasycznego języka arabskiego różni się niewiele, wyłącznie w zakresie pewnego słownictwa oraz niektórych struktur gramatycznych, uznawanych obecnie za przestarzałe.

Oprócz języka literackiego w krajach arabskich w powszechnym użyciu są dialekty języka arabskiego. Współwystępowanie języka literackiego i dialektów określa się mianem dyglosji.

Fonologia

System spółgłoskowy

Zasób spółgłosek w klasycznym języku arabskim

		wargowe	międzyzębowe	zębowe		zadziąsłowe	podniebienne	miękko- podniebienne	języczkowe	gardłowe	krtaniowe
				czyste	faryngalizowane
zwarte	bezdźwięczne			t [t̪]	ṭ [t̪ˁ]			k	q		ʾ [ʔ]
	dźwięczne	b		d [d̪]	ḍ [d̪ˁ]	ǧ [ʤ]
szczelinowe	bezdźwięczne	f	ṯ [θ]	s	ṣ [sˁ]	š [ʃ]		ḫ [x]		ḥ [ħ]	h
	dźwięczne		ḏ [ð]	z	ẓ [ðˁ]			ġ [ɣ]		ʿ [ʕ]
nosowe		m		n
drżące				r
półotwarte		w				l	j

W czasach Mahometa spółgłoski [d̪ˁ] i [ʤ] brzmiały najprawdopodobniej jak [ɮˁ] i [ɟ].

System samogłoskowy

W języku arabskim występują trzy fonemy samogłoskowe: /æ/ (w transkrypcji a), /i/ i /u/. Krótkie i długie samogłoski są różnymi fonemami. Samogłoska /æ/ jest realizowana jako [ɑ] po spółgłoskach gardłowych i faryngalizowanych. Istnieją dwa dyftongi: /æj/ i /æw/, w języku potocznym często realizowane jako [e:] i [o:].

Sylaba

W języku arabskim dopuszczalne są pojedyncze spółgłoski nagłosowe i zbitki najwyżej dwóch spółgłosek w śródgłosie i wygłosie. Rozpowszechnione w językach europejskich wyrazy takie jak wstęp są niemożliwe w arabskim.

Akcent

Akcentowana jest pierwsza od końca długa sylaba. Jeśli wszystkie sylaby są krótkie, akcent pada na pierwszą sylabę.

Morfologia

Struktura wyrazów w języku arabskim opiera się na rdzeniu trójspółgłoskowym i nieciągłych afiksach. Na przykład od rdzenia k-t-b można utworzyć wyrazy takie jak:

• كتاب kitāb "książka"
• كاتب kātib "pisarz"
• مكتوب maktūb "zapisane"
• كتب kataba "on napisał", także "pisać".

Język arabski posiada rozbudowany system odmiany czasownika. Istnieją dwa aspekty (dokonany i niedokonany) i pięć trybów: orzekający, przypuszczający, rozkazujący, życzący i energetyczny (używany do podkreślenia pewności, np. jaktubun "on z pewnością pisze"). Podobnie jak w innych językach afroazjatyckich, przedrostki i przyrostki są używane do oznaczenia osoby, liczby i rodzaju.

Poniżej zaprezentowano odmianę czasownika faʿala robić:

Czas teraźniejszy

Osoba	Liczba pojedyncza	Liczba podwójna	Liczba mnoga
1.	afʿalu	nafʿalu	nafʿalu
2. (rodzaj męski)	tafʿalu	tafʿalāni	tafʿalūna
2. (rodzaj żeński)	tafʿalīna	tafʿalāni	tafʿalna
3. (rodzaj męski)	jafʿalu	jafʿalāni	jafʿalūna
3. (rodzaj żeński)	tafʿalu	tafʿalāni	jafʿalna

Czas przeszły

Osoba	Liczba pojedyncza	Liczba podwójna	Liczba mnoga
1.	faʿaltu	faʿalnā	faʿalnā
2. (rodzaj męski)	faʿalta	faʿaltumā	faʿaltum
2. (rodzaj żeński)	faʿalti	faʿaltumā	faʿaltunna
3. (rodzaj męski)	faʿala	faʿalā	faʿalū
3. (rodzaj żeński)	faʿalat	faʿalatā	faʿalna

Ponadto, do czasownika mogą dołączać się (postpozycja) zaimki oznaczające dopełnienie, np. ﺭأﻳﻨﺎﻫﻢ raʾaynāhum "my widzieliśmy ich".

Rzeczowniki odmieniają się przez przypadki – wyróżniamy mianownik (końcówka -u), dopełniacz (końcówka -i) i biernik (końcówka -a), a także stan konstrukcji (bez końcówki). Istnieją trzy liczby: pojedyncza, podwójna i mnoga. Regularna liczba mnoga ma końcówkę -ūn w mianowniku i -īn w dopełniaczu i bierniku. Wiele rzeczowników tworzy jednak liczbę mnogą w sposób nieregularny (łamana liczba mnoga), np. ربّ (rabb) "władca"", ale أرباب (ʾarbāb) "władcy".

Język arabski odróżnia rzeczowniki określone (z przedrostkiem ʾal, asymilowanym do następujących spółgłosek t, ṯ, d, ḏ, r, z, s, š, ṣ, ḍ, ṭ, ẓ, n) i nieokreślone (z -n po końcówce przypadka). Po końcówce przypadka rodzajnik ʾal występuje w formie l.

Istnieje gramatyczny rodzaj żeński, tworzony przez dodanie do rzeczownika męskiego -at- przed końcówką przypadka lub -a w stanie konstrukcji. Niektóre wyrazy, takie jak fulk "łódź", šams "słońce", czy umm "matka", są rodzaju żeńskiego mimo braku końcówki.

Podstawowy szyk zdania to VSO. Wyraz określający następuje zawsze po wyrazie określanym, tak jak w innych językach semickich, np. kitābu l-muqaddas "Biblia", dosłownie "księga święta".

Zwroty

• Tak - na‘am – نعم
• Nie - lā – لا
• Dzień dobry - ṣabāḥu l-ḫajri - صباح الخير
• Dobry wieczór – masāʾu l-ḫajri – مساء الخير
• Pokój wam - as-salāmu ‘alaykum - السلام عليكم
• Do widzenia - ma‘a s-salāmati - مع السلامة
• Jak się czujesz? – kayfa ḥāluka - كيف حالك
• Witam – marḥaban - مرحبا
• Dziękuję - šukran -شكرا
• Przepraszam - āsifun - آسف
• Jak się nazywasz? – ma (i)smuka? (do mężczyzny), ma (i)smuki? (do kobiety) – "i" nie jest tu wymawiane – ما اسمك
• Nie rozumiem – lā afham – لا أفهم

Liczebniki

1. / ١ - wāḥid - واحد
2. / ٢ - iṯnān - إثنان
3. / ٣ - ṯalāṯa - ثلاثة
4. / ٤ - 'arba‘a - أربعة
5. / ٥ - ḫamsa - خمسة
6. / ٦ - sitta - ستّة
7. / ٧ - sab‘a - سبعة
8. / ٨ - ṯamāniyya - ثمانية
9. / ٩ - tis‘a - تسعة
10. / ١٠ - `ašara - عشرة

Dialekty

Dialekty języka arabskiego, często bardzo różniące się od języka klasycznego, używane są jedynie w mowie. Sporadycznie wykorzystuje się zapis języka mówionego w dramatach, dialogach książkowych czy komiksach. Posługuje się nimi ludność w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Pomiędzy dialektami tymi występują duże różnice utrudniające porozumienie osobom pochodzącym z różnych rejonów świata arabskiego. Niekiedy mówi się wręcz o językach arabskich porównując sytuację do epoki formowania się języków romańskich z lokalnych dialektów łaciny ludowej (patrz dyglosja).

Zobacz też

• arabizm
• Arabowie
• kraje arabskie
• alfabet arabski
• cyfry używane w krajach arabskich
• kaligrafia arabska

Linki zewnętrzne

• Strona o języku arabskim
• (ang.) Arabic online