Klasyczny język japoński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
中古日本語
ちゅうこにほんご
Obszar Japonia
Klasyfikacja genetyczna Języki japońskie
*Klasyczny język japoński
Pismo japońskie (hiragana i katakana) oraz kanji
ISO 639-3 ojp
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata

Klasyczny język japoński (jap. 中古日本語 chūko nihongo?) – etap rozwoju języka japońskiego, przypadający na IX-XII wiek, tj. okres historyczny zwany Heian (794-1185). Poprzedzała go faza zwana językiem starojapońskim (VIII wiek), a nastąpił po nim okres średniojapoński (XIII-XVI w.).

Tło[edytuj | edytuj kod]

Po zapożyczeniu i zastosowaniu do zapisu języka starojapońskiego pisma chińskiego w postaci pisma sylabicznego (tzw. man'yōgana 万葉仮名), wyodrębniły się z niego następnie (w okresie klasycznego języka japońskiego) dwa nowe rodzaje: hiragana oraz katakana. Ich powstanie znacznie uprościło zapis języka japońskiego i doprowadziło do rozkwitu literatury. Wtedy to właśnie powstały dzieła takie jak Opowieść o księciu promienistym (Genji monogatari), Opowieść o zbieraczu bambusu (Taketori monogatari), Opowieści z Ise (Ise monogatari) i wiele innych. Klasyczny język japoński używany był jako język oficjalnego piśmiennictwa oraz częściowo literatury pięknej do pierwszej połowy XX wieku.

Fonetyka i fonologia[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze cechy systemu fonetycznego klasycznego języka japońskiego to:

  • zanik specyficznych dla starojapońskiego rozróżnień dwu rodzajów samogłosek /i/, /e/ oraz /o/ w pozycji po niektórych spółgłoskach (tzw. jōdai tokushu kanazukai 上代特殊仮名遣い); początki tego zaniku obserwuje się już pod koniec okresu starojapońskiego, ale jego całkowity zanik nastąpił we wczesnej fazie klasycznojapońskiej - ostatnimi sylabami, które zanikły w ten sposób, były /ko1/ oraz /ko2/
  • zanik w ciągu X wieku rozróżnienia między sylabą /e/ a /ye/ (powstała w wyniku tego sylaba /ye/ przeszła w XVIII wieku w /e/)
  • zanik przed końcem XI wiekiem rozróżnienia między sylabą /o/ a /wo/ (powstała w wyniku tego sylaba /wo/ przeszła na przełomie XVII/XVIII wieku w /o/)[1][2][3]
  • obecność spółgłosek dźwięcznych (np. /b/, /d/, /g/) w miejscach, w których dla starojapońskiego postuluje się niekiedy spółgłoski prenazalizowane (odpowiednio /Np/, /Nt/, /Nk/)
  • dwuwargowa, szczelinowa, bezdźwięczna wymowa /f/ (które dopiero w XVII-XVIII wieku przeszło we współczesne /h/, z wyjątkiem pozycji przed /u/)
  • elizja (zanikanie) części samogłosek i spółgłosek w określonych pozycjach
  • pojawienie się obok sylab krótkich także sylab długich, składających się z dwu mor (w języku starojapońskim każda sylaba składała się dokładnie z jednej mory)

Język starojapoński charakteryzował się 88 (87) różnymi sylabami, klasyczny japoński na przełomie X/XI wieku miał ich już tylko 67 (w tabeli obok transkrypcji podaje się znaki hiragany i katakany w ich postaciach współczesnych).

a

 あ ア

i

 い イ

u

 う ウ

  o

 お オ

ka

 か カ

ki

 き キ

ku

 く ク

ke

 け ケ

ko

 こ コ

ga

 が ガ

gi

 ぎ ギ

gu

 ぐ グ

ge

 げ ゲ

go

 ご ゴ

sa

 さ サ

si

 し シ

su

 す ス

se

 せ セ

so

 そ ソ

za

 ざ ザ

zi

 じ ジ

zu

 ず ズ

ze

 ぜ ゼ

zo

 ぞ ゾ

ta

 た タ

ti

 ち チ

tu

 つ ツ

te

 て テ

to

 と ト

da

 だ ダ

di

 ぢ ヂ

du

 づ ヅ

de

 で デ

do

 ど ド

na

 な ナ

ni

 に ニ

nu

 ぬ ヌ

ne

 ね ネ

no

 の ノ

fa

 は ハ

fi

 ひ ヒ

fu

 ふ フ

fe

 へ ヘ

fo

 ほ ホ

ba

 ば バ

bi

 び ビ

bu

 ぶ ブ

be

 べ ベ

bo

 ぼ ボ

ma

 ま マ

mi

 み ミ

mu

 む ム

me

 め メ

mo

 も モ

ya

 や ヤ

  yu

 ゆ ユ

ye

 え エ

yo

 よ ヨ

ra

 ら ラ

ri

 り リ

ru

 る ル

re

 れ レ

ro

 ろ ロ

wa

 わ ワ

wi

 ゐ ヰ

  we

 ゑ ヱ

wo

 を ヲ

Zapis[edytuj | edytuj kod]

Klasyczny język japoński zapisywano na trzy sposoby. Pierwotnie stosowano man'yōganę, tj. znaki chińskie użyte dla ich wartości fonetycznej (tak w języku starojapońskim). Przekształciła się ona następnie w sylabariusze hiragana i katakana, które powstały z uproszczenia pierwotnych znaków chińskich.

Przypisy

  1. Kondō, Nihongo no Rekishi, strony 67-71
  2. Yamaguchi, Nihongo no Rekishi, strony 43-45
  3. Frellesvig, strona 73