Kurzawka ołowiana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kurzawka ołowiana
Kurzawka ołowiana: zdjęcie
Młody owocnik kurzawki ołowianej
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj kurzawka
Gatunek kurzawka ołowiana
Nazwa systematyczna
Bovista plumbea
Ann. Bot. (Usteri) 15: 4 (1795)
Nieco starsze owocniki

Kurzawka ołowiana (Bovista plumbea Pers.) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1]. Przez laików często (błędnie) uważany za purchawki. Różni się od nich brakiem płonnej części (trzonu pod owocnikiem)[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1889. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako purchawka ołowiana, kurzawka oponiasta, kurzawka otulona[3]. Ma 16 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[4]:

  • Bovista brevicauda Velen. 1922
  • Bovista ovalispora Cooke & Massee 1887
  • Bovista plumbea var. flavescens Hruby 1930
  • Bovista plumbea var. ovalispora (Cooke & Massee) F. Šmarda 1958
  • Globaria plumbea (Pers.) Quél. 1873
  • Lycoperdon bovista Sowerby 1803
  • Lycoperdon plumbeum Vittad. 1842

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Kulisty, o średnicy do 3 cm. Za młodu pokryty jest białą okrywą zewnętrzną (egzoperydium). Po dojrzeniu egzoperydium odpada i odsłania się cienka, bibułowata okrywa wewnętrzna (endoperydium). Ma kolor początkowo białoszarawy lub popielaty, później popelatobrązowy do czarnego. Otwiera się ona na szczycie nieregularnym otworem, odsłaniając wnętrze owocnika w całości wypełnione zarodnikami[5]. Polska nazwa (kurzawka) pochodzi od tego, że zarodniki te, bardzo drobne i występujące w ogromnej ilości, pod wpływem wiatru, dotknięcia, czy nawet kropli deszczu, wzbijają się w powietrze („kurzą się”)[6]. Starsze owocniki nie są już połączone z podłożem, są wyschnięte i wiatr przemieszcza je po trawie rozsiewając zarodniki[2].

Zarodniki

Brązowoczekoladowe z czerwonawym odcieniem, kuliste lub jajowate, ze zwężonymi i zaostrzonymi trzoneczkami. Rozmiar zarodników 4,5-5,5 μm[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek pospolity. Występuje od lata do jesieni, zarówno w górach, jak i na niżu. Rośnie na pastwiskach, łąkach i polanach górskich, szczególnie na miejscach nawożonych obornikiem. Zazwyczaj występuje gromadnie. Stare owocniki czasami utrzymują się do następnego roku[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Młode, jeszcze białe owocniki są jadalne[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Bardzo podobna jest kurzawka czerniejąca (Bovista nigrescens). Pewne odróżnienie tych gatunków zazwyczaj możliwe jest tylko badaniem mikroskopowym. Wskazówką może być też endoperydium: u kurzawki czerniejącej jest czerwonobrązowe do czarnobrązowego[6]. Kurzawka filcowata (Bovista tomentosa) ma owocniki mniejsze i bez połysku, rośnie też w innych miejscach (na piasku i skałach)[5].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. 6,0 6,1 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.