Kurzawka ołowiana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kurzawka ołowiana
Młody owocnik kurzawki ołowianej
Młody owocnik kurzawki ołowianej
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj kurzawka
Gatunek kurzawka ołowiana
Nazwa systematyczna
Bovista plumbea
Ann. Bot. (Usteri) 15: 4 (1795)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Nieco starsze owocniki

Kurzawka ołowiana (Bovista plumbea Pers.) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1]. Przez laików często (błędnie) uważany za purchawki. Różni się od nich brakiem płonnej części (trzonu pod owocnikiem)[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Franciszek Błoński w 1889. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako purchawka ołowiana, kurzawka oponiasta, kurzawka otulona[3]. Ma 16 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[4]:

  • Bovista brevicauda Velen. 1922
  • Bovista ovalispora Cooke & Massee 1887
  • Bovista plumbea var. flavescens Hruby 1930
  • Bovista plumbea var. ovalispora (Cooke & Massee) F. Šmarda 1958
  • Globaria plumbea (Pers.) Quél. 1873
  • Lycoperdon bovista Sowerby 1803
  • Lycoperdon plumbeum Vittad. 1842

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Kulisty, o średnicy do 3 cm. Za młodu pokryty jest białą okrywą zewnętrzną (egzoperydium). Po dojrzeniu egzoperydium odpada i odsłania się cienka, bibułowata okrywa wewnętrzna (endoperydium). Ma kolor początkowo białoszarawy lub popielaty, później popelatobrązowy do czarnego. Otwiera się ona na szczycie nieregularnym otworem, odsłaniając wnętrze owocnika w całości wypełnione zarodnikami[5]. Polska nazwa (kurzawka) pochodzi od tego, że zarodniki te, bardzo drobne i występujące w ogromnej ilości, pod wpływem wiatru, dotknięcia, czy nawet kropli deszczu, wzbijają się w powietrze („kurzą się”)[6]. Starsze owocniki nie są już połączone z podłożem, są wyschnięte i wiatr przemieszcza je po trawie rozsiewając zarodniki[2].

Zarodniki

Brązowoczekoladowe z czerwonawym odcieniem, kuliste lub jajowate, ze zwężonymi i zaostrzonymi trzoneczkami. Rozmiar zarodników 4,5-5,5 μm[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek pospolity. Występuje od lata do jesieni, zarówno w górach, jak i na niżu. Rośnie na pastwiskach, łąkach i polanach górskich, szczególnie na miejscach nawożonych obornikiem. Zazwyczaj występuje gromadnie. Stare owocniki czasami utrzymują się do następnego roku[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Młode, jeszcze białe owocnik są jadalne[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Bardzo podobna jest kurzawka czerniejąca (Bovista nigrescens). Pewne odróżnienie tych gatunków zazwyczaj możliwe jest tylko badaniem mikroskopowym. Wskazówką może być też endoperydium: u kurzawki czerniejącej jest czerwonobrązowe do czarnobrązowego[6]. Kurzawka filcowata (Bovista tomentosa) ma owocniki mniejsze i bez połysku, rośnie też w innych miejscach (na piasku i skałach)[5].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. 6,0 6,1 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.